महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 209

209 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वर्गोवाच । (१।१)

vargovāca |

1.2१.२

ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । (१।२)

tato vayaṃ pravyathitāḥ sarvā bharatasattama |

1.3१.३

आयाम शरणं विप्रं तं तपोधनम् अच्युतम् ॥ (१।३)

āyāma śaraṇaṃ vipraṃ taṃ tapodhanam acyutam ||

2.1२.१

रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिताः । (२।१)

rūpeṇa vayasā caiva kandarpeṇa ca darpitāḥ |

2.2२.२

अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षन्तुम् अर्हसि नो द्विज ॥ (२।२)

ayuktaṃ kṛtavatyaḥ sma kṣantum arhasi no dvija ||

3.1३.१

एष एव वधो ऽस्माकं सुपर्याप्तस्तपोधन । (३।१)

eṣa eva vadho 'smākaṃ suparyāptastapodhana |

3.2३.२

यद् वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वाम् इहागताः ॥ (३।२)

yad vayaṃ saṃśitātmānaṃ pralobdhuṃ tvām ihāgatāḥ ||

4.1४.१

अवध्यास्तु स्त्रियः सृष्टा मन्यन्ते धर्मचिन्तकाः । (४।१)

avadhyāstu striyaḥ sṛṣṭā manyante dharmacintakāḥ |

4.2४.२

तस्माद् धर्मेण धर्मज्ञ नास्मान् हिंसितुम् अर्हसि ॥ (४।२)

tasmād dharmeṇa dharmajña nāsmān hiṃsitum arhasi ||

5.1५.१

सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । (५।१)

sarvabhūteṣu dharmajña maitro brāhmaṇa ucyate |

5.2५.२

सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम् ॥ (५।२)

satyo bhavatu kalyāṇa eṣa vādo manīṣiṇām ||

6.1६.१

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वन्ति पालनम् । (६।१)

śaraṇaṃ ca prapannānāṃ śiṣṭāḥ kurvanti pālanam |

6.2६.२

शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म तस्मात् त्वं क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (६।२)

śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ sma tasmāt tvaṃ kṣantum arhasi ||

7.1७.१

वैशंपायन उवाच । (७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

7.2७.२

एवम् उक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । (७।२)

evam uktastu dharmātmā brāhmaṇaḥ śubhakarmakṛt |

7.3७.३

प्रसादं कृतवान् वीर रविसोमसमप्रभः ॥ (७।३)

prasādaṃ kṛtavān vīra ravisomasamaprabhaḥ ||

8.1८.१

ब्राह्मण उवाच । (८।१)

brāhmaṇa uvāca

8.2८.२

शतं सहस्रं विश्वं च सर्वम् अक्षयवाचकम् । (८।२)

śataṃ sahasraṃ viśvaṃ ca sarvam akṣayavācakam |

8.3८.३

परिमाणं शतं त्वेतन् नैतद् अक्षयवाचकम् ॥ (८।३)

parimāṇaṃ śataṃ tvetan naitad akṣayavācakam ||

9.1९.१

यदा च वो ग्राहभूता गृह्णन्तीः पुरुषाञ् जले । (९।१)

yadā ca vo grāhabhūtā gṛhṇantīḥ puruṣāñ jale |

9.2९.२

उत्कर्षति जलात् कश्चित् स्थलं पुरुषसत्तमः ॥ (९।२)

utkarṣati jalāt kaścit sthalaṃ puruṣasattamaḥ ||

10.1१०.१

तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वरूपं प्रतिपत्स्यथ । (१०।१)

tadā yūyaṃ punaḥ sarvāḥ svarūpaṃ pratipatsyatha |

10.2१०.२

अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन ॥ (१०।२)

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me hasatāpi kadācana ||

11.1११.१

तानि सर्वाणि तीर्थानि इतः प्रभृति चैव ह । (११।१)

tāni sarvāṇi tīrthāni itaḥ prabhṛti caiva ha |

11.2११.२

नारीतीर्थानि नाम्नेह ख्यातिं यास्यन्ति सर्वशः । (११।२)

nārītīrthāni nāmneha khyātiṃ yāsyanti sarvaśaḥ |

11.3११.३

पुण्यानि च भविष्यन्ति पावनानि मनीषिणाम् ॥ (११।३)

puṇyāni ca bhaviṣyanti pāvanāni manīṣiṇām ||

12.1१२.१

वर्गोवाच । (१२।१)

vargovāca |

12.2१२.२

ततो ऽभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । (१२।२)

tato 'bhivādya taṃ vipraṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam |

12.3१२.३

अचिन्तयामोपसृत्य तस्माद् देशात् सुदुःखिताः ॥ (१२।३)

acintayāmopasṛtya tasmād deśāt suduḥkhitāḥ ||

13.1१३.१

क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम् । (१३।१)

kva nu nāma vayaṃ sarvāḥ kālenālpena taṃ naram |

13.2१३.२

समागच्छेम यो नस्तद् रूपम् आपादयेत् पुनः ॥ (१३।२)

samāgacchema yo nastad rūpam āpādayet punaḥ ||

14.1१४.१

ता वयं चिन्तयित्वैवं मुहूर्ताद् इव भारत । (१४।१)

tā vayaṃ cintayitvaivaṃ muhūrtād iva bhārata |

14.2१४.२

दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिम् उत नारदम् ॥ (१४।२)

dṛṣṭavatyo mahābhāgaṃ devarṣim uta nāradam ||

15.1१५.१

सर्वा हृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिम् अमितद्युतिम् । (१५।१)

sarvā hṛṣṭāḥ sma taṃ dṛṣṭvā devarṣim amitadyutim |

15.2१५.२

अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्म व्यथिताननाः ॥ (१५।२)

abhivādya ca taṃ pārtha sthitāḥ sma vyathitānanāḥ ||

16.1१६.१

स नो ऽपृच्छद् दुःखमूलम् उक्तवत्यो वयं च तत् । (१६।१)

sa no 'pṛcchad duḥkhamūlam uktavatyo vayaṃ ca tat |

16.2१६.२

क्व गच्छामो वयं सर्वा यत्र लप्स्यामहे पुनः । (१६।२)

kva gacchāmo vayaṃ sarvā yatra lapsyāmahe punaḥ |

16.3१६.३

श्रुत्वा तच्च यथावृत्तम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१६।३)

śrutvā tacca yathāvṛttam idaṃ vacanam abravīt ||

17.1१७.१

दक्षिणे सागरानूपे पञ्च तीर्थानि सन्ति वै । (१७।१)

dakṣiṇe sāgarānūpe pañca tīrthāni santi vai |

17.2१७.२

पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत माचिरम् ॥ (१७।२)

puṇyāni ramaṇīyāni tāni gacchata māciram ||

18.1१८.१

तत्राशु पुरुषव्याघ्रः पाण्डवो वो धनंजयः । (१८।१)

tatrāśu puruṣavyāghraḥ pāṇḍavo vo dhanaṃjayaḥ |

18.2१८.२

मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखाद् अस्मान् न संशयः । (१८।२)

mokṣayiṣyati śuddhātmā duḥkhād asmān na saṃśayaḥ |

18.3१८.३

इत्युक्त्वा नारदः सर्वास्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (१८।३)

ityuktvā nāradaḥ sarvāstatraivāntaradhīyata ||

19.1१९.१

तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यम् इहागताः । (१९।१)

tasya sarvā vayaṃ vīra śrutvā vākyam ihāgatāḥ |

19.2१९.२

तद् इदं सत्यम् एवाद्य मोक्षिताहं त्वयानघ ॥ (१९।२)

tad idaṃ satyam evādya mokṣitāhaṃ tvayānagha ||

20.1२०.१

एतास्तु मम वै सख्यश्चतस्रो ऽन्या जले स्थिताः । (२०।१)

etāstu mama vai sakhyaścatasro 'nyā jale sthitāḥ |

20.2२०.२

कुरु कर्म शुभं वीर एताः सर्वा विमोक्षय ॥ (२०।२)

kuru karma śubhaṃ vīra etāḥ sarvā vimokṣaya ||

21.1२१.१

वैशंपायन उवाच । (२१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

21.2२१.२

ततस्ताः पाण्डवश्रेष्ठः सर्वा एव विशां पते । (२१।२)

tatastāḥ pāṇḍavaśreṣṭhaḥ sarvā eva viśāṃ pate |

21.3२१.३

तस्माच्छापाद् अदीनात्मा मोक्षयामास वीर्यवान् ॥ (२१।३)

tasmācchāpād adīnātmā mokṣayāmāsa vīryavān ||

22.1२२.१

उत्थाय च जलात् तस्मात् प्रतिलभ्य वपुः स्वकम् । (२२।१)

utthāya ca jalāt tasmāt pratilabhya vapuḥ svakam |

22.2२२.२

तास्तदाप्सरसो राजन्न् अदृश्यन्त यथा पुरा ॥ (२२।२)

tāstadāpsaraso rājann adṛśyanta yathā purā ||

23.1२३.१

तीर्थानि शोधयित्वा तु तथानुज्ञाय ताः प्रभुः । (२३।१)

tīrthāni śodhayitvā tu tathānujñāya tāḥ prabhuḥ |

23.2२३.२

चित्राङ्गदां पुनर् द्रष्टुं मणलूरपुरं ययौ ॥ (२३।२)

citrāṅgadāṃ punar draṣṭuṃ maṇalūrapuraṃ yayau ||

24.1२४.१

तस्याम् अजनयत् पुत्रं राजानं बभ्रुवाहनम् । (२४।१)

tasyām ajanayat putraṃ rājānaṃ babhruvāhanam |

24.2२४.२

तं दृष्ट्वा पाण्डवो राजन् गोकर्णम् अभितो ऽगमत् । (२४।२)

taṃ dṛṣṭvā pāṇḍavo rājan gokarṇam abhito 'gamat |

24.3२४.३

चित्रवाहनम् अब्रवीत् । (२४।३)

citravāhanam abravīt |

24.4२४.४

चित्राङ्गदायाः शुल्कं च गृह्णेमं बभ्रुवाहनम् । (२४।४)

citrāṅgadāyāḥ śulkaṃ ca gṛhṇemaṃ babhruvāhanam |

24.5२४.५

अनेन तु भविष्यामि ऋणान् मुक्तो जनाधिप । (२४।५)

anena tu bhaviṣyāmi ṛṇān mukto janādhipa |

24.6२४.६

चित्राङ्गदां पुनर् वाक्यम् अब्रवीत् पाकशासनिः । (२४।६)

citrāṅgadāṃ punar vākyam abravīt pākaśāsaniḥ |

24.7२४.७

इहैव भव भद्रे त्वं बभ्रुवाहनवर्धना । (२४।७)

ihaiva bhava bhadre tvaṃ babhruvāhanavardhanā |

24.8२४.८

इन्द्रप्रस्थनिवासं मे आगता तत्र रंस्यसे । (२४।८)

indraprasthanivāsaṃ me āgatā tatra raṃsyase |

24.9२४.९

कुन्तीं युधिष्ठिरं भीमं भ्रातरौ मे कनीयसौ । (२४।९)

kuntīṃ yudhiṣṭhiraṃ bhīmaṃ bhrātarau me kanīyasau |

24.10२४.१०

आगता तत्र पश्येथा अन्यान् अपि च बान्धवान् । (२४।१०)

āgatā tatra paśyethā anyān api ca bāndhavān |

24.11२४.११

बान्धवैः सहिता भद्रे नन्दसे त्वम् अनिन्दिते । (२४।११)

bāndhavaiḥ sahitā bhadre nandase tvam anindite |

24.12२४.१२

धर्मे स्थितः सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२४।१२)

dharme sthitaḥ satyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

24.13२४.१३

जित्वा तु पृथिवीं सर्वां राजसूयं करिष्यति । (२४।१३)

jitvā tu pṛthivīṃ sarvāṃ rājasūyaṃ kariṣyati |

24.14२४.१४

तत्रागच्छन्ति राजानः पृथिव्यां नृपसंज्ञिताः । (२४।१४)

tatrāgacchanti rājānaḥ pṛthivyāṃ nṛpasaṃjñitāḥ |

24.15२४.१५

बहूनि रत्नान्यादाय आगमिष्यति ते पिता । (२४।१५)

bahūni ratnānyādāya āgamiṣyati te pitā |

24.16२४.१६

एकसार्थं प्रयातासि चित्रवाहनसेनया । (२४।१६)

ekasārthaṃ prayātāsi citravāhanasenayā |

24.17२४.१७

द्रक्ष्यामि राजसूये त्वां पुत्रं पालय मा शुचः । (२४।१७)

drakṣyāmi rājasūye tvāṃ putraṃ pālaya mā śucaḥ |

24.18२४.१८

बभ्रुवाहननामा तु मम प्राणो बहिश्चरः । (२४।१८)

babhruvāhananāmā tu mama prāṇo bahiścaraḥ |

24.19२४.१९

तस्माद् भरस्व पुत्रं वै पूरुवंशविवर्धनम् । (२४।१९)

tasmād bharasva putraṃ vai pūruvaṃśavivardhanam |

24.20२४.२०

चित्रवाहनदायादं धर्मात् पौरवनन्दनम् । (२४।२०)

citravāhanadāyādaṃ dharmāt pauravanandanam |

24.21२४.२१

पाण्डवानां प्रियं पुत्रं तस्मात् पालय सर्वदा । (२४।२१)

pāṇḍavānāṃ priyaṃ putraṃ tasmāt pālaya sarvadā |

24.22२४.२२

विप्रयोगेन संतापं मा कृथास्त्वम् अनिन्दिते । (२४।२२)

viprayogena saṃtāpaṃ mā kṛthāstvam anindite |

24.23२४.२३

चित्राङ्गदाम् एवम् उक्त्वा । (२४।२३)

citrāṅgadām evam uktvā |

24.24२४.२४

आद्यं पशुपतेः स्थानं दर्शनाद् एव मुक्तिदम् । (२४।२४)

ādyaṃ paśupateḥ sthānaṃ darśanād eva muktidam |

24.25२४.२५

यत्र पापो ऽपि मनुजः प्राप्नोत्यभयदं पदम् ॥ (२४।२५)

yatra pāpo 'pi manujaḥ prāpnotyabhayadaṃ padam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 209

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit