वैशंपायन उवाच । (१।१)

वनवासाय चक्रुस्ते मतिं पार्थाः पराजिताः । (१।२)

अजिनान्युत्तरीयाणि जगृहुश्च यथाक्रमम् ॥ (१।३)

अजिनैः संवृतान् दृष्ट्वा हृतराज्यान् अरिंदमान् । (२।१)

प्रस्थितान् वनवासाय ततो दुःशासनो ऽब्रवीत् ॥ (२।२)

प्रवृत्तं धार्तराष्ट्रस्य चक्रं राज्ञो महात्मनः । (३।१)

पराभूताः पाण्डुपुत्रा विपत्तिं परमां गताः ॥ (३।२)

अद्य देवाः सम्प्रयाताः समैर् वर्त्मभिर् अस्थलैः । (४।१)

गुणज्येष्ठास्तथा ज्येष्ठा भूयांसो यद् वयं परैः ॥ (४।२)

नरकं पातिताः पार्था दीर्घकालम् अनन्तकम् । (५।१)

सुखाच्च हीना राज्याच्च विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ (५।२)

बलेन मत्ता ये ते स्म धार्तराष्ट्रान् प्रहासिषुः । (६।१)

ते निर्जिता हृतधना वनम् एष्यन्ति पाण्डवाः ॥ (६।२)

चित्रान् संनाहान् अवमुञ्चन्तु चैषां वासांसि दिव्यानि च भानुमन्ति । (७।१)

निवास्यन्तां रुरुचर्माणि सर्वे यथा ग्लहं सौबलस्याभ्युपेताः ॥ (७।२)

न सन्ति लोकेषु पुमांस ईदृशा इत्येव ये भावितबुद्धयः सदा । (८।१)

ज्ञास्यन्ति ते ऽऽत्मानम् इमे ऽद्य पाण्डवा विपर्यये षण्ढतिला इवाफलाः ॥ (८।२)

अयं हि वासोदय ईदृशानां मनस्विनां कौरव मा भवेद् वः । (९।१)

अदीक्षितानाम् अजिनानि यद्वद् बलीयसां पश्यत पाण्डवानाम् ॥ (९।२)

महाप्राज्ञः सोमको यज्ञसेनः कन्यां पाञ्चालीं पाण्डवेभ्यः प्रदाय । (१०।१)

अकार्षीद् वै दुष्कृतं नेह सन्ति क्लीबाः पार्थाः पतयो याज्ञसेन्याः ॥ (१०।२)

सूक्ष्मान् प्रावारान् अजिनानि चोदितान् दृष्ट्वारण्ये निर्धनान् अप्रतिष्ठान् । (११।१)

कां त्वं प्रीतिं लप्स्यसे याज्ञसेनि पतिं वृणीष्व यम् इहान्यम् इच्छसि ॥ (११।२)

एते हि सर्वे कुरवः समेताः क्षान्ता दान्ताः सुद्रविणोपपन्नाः । (१२।१)

एषां वृणीष्वैकतमं पतित्वे न त्वां तपेत् कालविपर्ययो ऽयम् ॥ (१२।२)

यथाफलाः षण्ढतिला यथा चर्ममया मृगाः । (१३।१)

तथैव पाण्डवाः सर्वे यथा काकयवा अपि ॥ (१३।२)

किं पाण्डवांस्त्वं पतितान् उपास्से मोघः श्रमः षण्ढतिलान् उपास्य । (१४।१)

एवं नृशंसः परुषाणि पार्थान् अश्रावयद् धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ॥ (१४।२)

तद् वै श्रुत्वा भीमसेनो ऽत्यमर्षी निर्भर्त्स्योच्चैस्तं निगृह्यैव रोषात् । (१५।१)

उवाचेदं सहसैवोपगम्य सिंहो यथा हैमवतः शृगालम् ॥ (१५।२)

भीमसेन उवाच । (१६।१)

क्रूर पापजनैर् जुष्टम् अकृतार्थं प्रभाषसे । (१६।२)

गान्धारविद्यया हि त्वं राजमध्ये विकत्थसे ॥ (१६।३)

यथा तुदसि मर्माणि वाक्शरैर् इह नो भृशम् । (१७।१)

तथा स्मारयिता ते ऽहं कृन्तन्मर्माणि संयुगे ॥ (१७।२)

ये च त्वाम् अनुवर्तन्ते कामलोभवशानुगाः । (१८।१)

गोप्तारः सानुबन्धांस्तान्नेष्यामि यमसादनम् ॥ (१८।२)

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

एवं ब्रुवाणम् अजिनैर् विवासितं दुःखाभिभूतं परिनृत्यति स्म । (१९।२)

मध्ये कुरूणां धर्मनिबद्धमार्गं गौर् गौर् इति स्माह्वयन्मुक्तलज्जः ॥ (१९।३)

भीमसेन उवाच । (२०।१)

नृशंसं परुषं क्रूरं शक्यं दुःशासन त्वया । (२०।२)

निकृत्या हि धनं लब्ध्वा को विकत्थितुम् अर्हति ॥ (२०।३)

मा ह स्म सुकृतांल् लोकान् गच्छेत् पार्थो वृकोदरः । (२१।१)

यदि वक्षसि भित्त्वा ते न पिबेच्छोणितं रणे ॥ (२१।२)

धार्तराष्ट्रान् रणे हत्वा मिषतां सर्वधन्विनाम् । (२२।१)

शमं गन्तास्मि नचिरात् सत्यम् एतद् ब्रवीमि वः ॥ (२२।२)

वैशंपायन उवाच । (२३।१)

तस्य राजा सिंहगतेः सखेलं दुर्योधनो भीमसेनस्य हर्षात् । (२३।२)

गतिं स्वगत्यानुचकार मन्दो निर्गच्छतां पाण्डवानां सभायाः ॥ (२३।३)

नैतावता कृतम् इत्यब्रवीत् तं वृकोदरः संनिवृत्तार्धकायः । (२४।१)

शीघ्रं हि त्वा निहतं सानुबन्धं संस्मार्याहं प्रतिवक्ष्यामि मूढ ॥ (२४।२)

एतत् समीक्ष्यात्मनि चावमानं नियम्य मन्युं बलवान् स मानी । (२५।१)

राजानुगः संसदि कौरवाणां विनिष्क्रमन् वाक्यम् उवाच भीमः ॥ (२५।२)

अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनंजयः । (२६।१)

शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति ॥ (२६।२)

इदं च भूयो वक्ष्यामि सभामध्ये बृहद् वचः । (२७।१)

सत्यं देवाः करिष्यन्ति यन्नो युद्धं भविष्यति ॥ (२७।२)

सुयोधनम् इमं पापं हन्तास्मि गदया युधि । (२८।१)

शिरः पादेन चास्याहम् अधिष्ठास्यामि भूतले ॥ (२८।२)

वाक्यशूरस्य चैवास्य परुषस्य दुरात्मनः । (२९।१)

दुःशासनस्य रुधिरं पातास्मि मृगराड् इव ॥ (२९।२)

अर्जुन उवाच । (३०।१)

नैव वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् । (३०।२)

इतश्चतुर्दशे वर्षे द्रष्टारो यद् भविष्यति ॥ (३०।३)

दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः । (३१।१)

दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (३१।२)

असूयितारं वक्तारं प्रस्रष्टारं दुरात्मनाम् । (३२।१)

भीमसेन नियोगात् ते हन्ताहं कर्णम् आहवे ॥ (३२।२)

अर्जुनः प्रतिजानीते भीमस्य प्रियकाम्यया । (३३।१)

कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्तास्मि पत्रिभिः ॥ (३३।२)

ये चान्ये प्रतियोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः । (३४।१)

तांश्च सर्वाञ् शितैर् बाणैर् नेतास्मि यमसादनम् ॥ (३४।२)

चलेद्धि हिमवान् स्थानान्निष्प्रभः स्याद् दिवाकरः । (३५।१)

शैत्यं सोमात् प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद् यदि ॥ (३५।२)

न प्रदास्यति चेद् राज्यम् इतो वर्षे चतुर्दशे । (३६।१)

दुर्योधनो हि सत्कृत्य सत्यम् एतद् भविष्यति ॥ (३६।२)

वैशंपायन उवाच । (३७।१)

इत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः । (३७।२)

प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान् ॥ (३७।३)

सौबलस्य वधं प्रेप्सुर् इदं वचनम् अब्रवीत् । (३८।१)

क्रोधसंरक्तनयनो निःश्वसन्न् इव पन्नगः ॥ (३८।२)

अक्षान् यान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर । (३९।१)

नैते ऽक्षा निशिता बाणास्त्वयैते समरे वृताः ॥ (३९।२)

यथा चैवोक्तवान् भीमस्त्वाम् उद्दिश्य सबान्धवम् । (४०।१)

कर्ताहं कर्मणस्तस्य कुरु कार्याणि सर्वशः ॥ (४०।२)

हन्तास्मि तरसा युद्धे त्वां विक्रम्य सबान्धवम् । (४१।१)

यदि स्थास्यसि संग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल ॥ (४१।२)

सहदेववचः श्रुत्वा नकुलो ऽपि विशां पते । (४२।१)

दर्शनीयतमो नॄणाम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (४२।२)

सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूते ऽस्मिन् धृतराष्ट्रजैः । (४३।१)

यैर् वाचः श्राविता रूक्षाः स्थितैर् दुर्योधनप्रिये ॥ (४३।२)

तान् धार्तराष्ट्रान् दुर्वृत्तान्मुमूर्षून् कालचोदितान् । (४४।१)

दर्शयिष्यामि भूयिष्ठम् अहं वैवस्वतक्षयम् ॥ (४४।२)

निदेशाद् धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् । (४५।१)

निर्धार्तराष्ट्रां पृथिवीं कर्तास्मि नचिराद् इव ॥ (४५।२)

एवं ते पुरुषव्याघ्राः सर्वे व्यायतबाहवः । (४६।१)

प्रतिज्ञा बहुलाः कृत्वा धृतराष्ट्रम् उपागमन् ॥ (४६।२)