MBh, 13, 59
Select a line for its word-by-word analysis.
यौ तु स्यातां चरणेनोपपन्नौ यौ विद्यया सदृशौ जन्मना च । (१।२)
yau tu syātāṃ caraṇenopapannau yau vidyayā sadṛśau janmanā ca |
ताभ्यां दानं कतरस्मै विशिष्टम् अयाचमानाय च याचते च ॥ (१।३)
tābhyāṃ dānaṃ katarasmai viśiṣṭam ayācamānāya ca yācate ca ||
श्रेयो वै याचतः पार्थ दत्तम् आहुर् अयाचते । (२।२)
śreyo vai yācataḥ pārtha dattam āhur ayācate |
अर्हत्तमो वै धृतिमान् कृपणाद् अधृतात्मनः ॥ (२।३)
arhattamo vai dhṛtimān kṛpaṇād adhṛtātmanaḥ ||
क्षत्रियो रक्षणधृतिर् ब्राह्मणो ऽनर्थनाधृतिः । (३।१)
kṣatriyo rakṣaṇadhṛtir brāhmaṇo 'narthanādhṛtiḥ |
ब्राह्मणो धृतिमान् विद्वान् देवान् प्रीणाति तुष्टिमान् ॥ (३।२)
brāhmaṇo dhṛtimān vidvān devān prīṇāti tuṣṭimān ||
यदि वै तादृशा राष्ट्रे वसेयुस्ते द्विजोत्तमाः । (७।१)
yadi vai tādṛśā rāṣṭre vaseyuste dvijottamāḥ |
भस्मच्छन्नान् इवाग्नींस्तान् बुध्येथास्त्वं प्रयत्नतः ॥ (७।२)
bhasmacchannān ivāgnīṃstān budhyethāstvaṃ prayatnataḥ ||
तेभ्यः पूजां प्रयुञ्जीथा ब्राह्मणेभ्यः परंतप । (९।१)
tebhyaḥ pūjāṃ prayuñjīthā brāhmaṇebhyaḥ paraṃtapa |
ददद् बहुविधान् दायान् उपच्छन्दान् अयाचताम् ॥ (९।२)
dadad bahuvidhān dāyān upacchandān ayācatām ||
यद् अग्निहोत्रे सुहुते सायं प्रातर् भवेत् फलम् । (१०।१)
yad agnihotre suhute sāyaṃ prātar bhavet phalam |
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणान् संशितव्रतान् ॥ (११।२)
gūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇān saṃśitavratān ||
कृतैर् आवसथैर् हृद्यैः सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः । (१२।१)
kṛtair āvasathair hṛdyaiḥ sapreṣyaiḥ saparicchadaiḥ |
निमन्त्रयेथाः कौन्तेय कामैश्चान्यैर् द्विजोत्तमान् ॥ (१२।२)
nimantrayethāḥ kaunteya kāmaiścānyair dvijottamān ||
अपि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर । (१३।१)
api te pratigṛhṇīyuḥ śraddhāpūtaṃ yudhiṣṭhira |
कार्यम् इत्येव मन्वाना धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ (१३।२)
kāryam ityeva manvānā dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ ||
अपि ते ब्राह्मणा भुक्त्वा गताः सोद्धरणान् गृहान् । (१४।१)
api te brāhmaṇā bhuktvā gatāḥ soddharaṇān gṛhān |
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते पर्जन्यम् इव कर्षकाः ॥ (१४।२)
yeṣāṃ dārāḥ pratīkṣante parjanyam iva karṣakāḥ ||
ब्राह्मणास्तात भुञ्जानास्त्रेताग्नीन् प्रीणयन्तु ते ॥ (१५।२)
brāhmaṇāstāta bhuñjānāstretāgnīn prīṇayantu te ||
गा हिरण्यानि वासांसि तेनेन्द्रः प्रीयतां तव ॥ (१६।२)
gā hiraṇyāni vāsāṃsi tenendraḥ prīyatāṃ tava ||
तृतीयं सवनं तत् ते वैश्वदेवं युधिष्ठिर । (१७।१)
tṛtīyaṃ savanaṃ tat te vaiśvadevaṃ yudhiṣṭhira |
यद् देवेभ्यः पितृभ्यश्च विप्रेभ्यश्च प्रयच्छसि ॥ (१७।२)
yad devebhyaḥ pitṛbhyaśca viprebhyaśca prayacchasi ||
अहिंसा सर्वभूतेभ्यः संविभागश्च सर्वशः । (१८।१)
ahiṃsā sarvabhūtebhyaḥ saṃvibhāgaśca sarvaśaḥ |
दमस्त्यागो धृतिः सत्यं भवत्ववभृथाय ते ॥ (१८।२)
damastyāgo dhṛtiḥ satyaṃ bhavatvavabhṛthāya te ||
एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः । (१९।१)
eṣa te vitato yajñaḥ śraddhāpūtaḥ sadakṣiṇaḥ |
विशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो नित्यं तात प्रवर्तताम् ॥ (१९।२)
viśiṣṭaḥ sarvayajñebhyo nityaṃ tāta pravartatām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.