MBh, 3, 274
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते । (१।२)
tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātite |
संवृतो राक्षसैर् घोरैर् विविधायुधपाणिभिः । (२।१)
saṃvṛto rākṣasair ghorair vividhāyudhapāṇibhiḥ |
तम् आद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः । (३।१)
tam ādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥ |
हनूमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥ (३।२)
hanūmāñjāmbavāṃścaiva sasainyāḥ paryavārayan ||
द्रुमैर् विध्वंसयांचक्रुर् दशग्रीवस्य पश्यतः ॥ (४।२)
drumair vidhvaṃsayāṃcakrur daśagrīvasya paśyataḥ ||
ततः स्वसैन्यम् आलोक्य वध्यमानम् अरातिभिः । (५।१)
tataḥ svasainyam ālokya vadhyamānam arātibhiḥ |
मायावी व्यदधान् मायां रावणो राक्षसेश्वरः ॥ (५।२)
māyāvī vyadadhān māyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||
तस्य देहाद् विनिष्क्रान्ताः शतशो ऽथ सहस्रशः । (६।१)
tasya dehād viniṣkrāntāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ |
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ (६।२)
rākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ ||
तान् रामो जघ्निवान् सर्वान् दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् । (७।१)
tān rāmo jaghnivān sarvān divyenāstreṇa rākṣasān |
अथ भूयो ऽपि मायां स व्यदधाद् राक्षसाधिपः ॥ (७।२)
atha bhūyo 'pi māyāṃ sa vyadadhād rākṣasādhipaḥ ||
ततस्ते रामम् अर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः । (९।१)
tataste rāmam archanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥ |
तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायाम् इक्ष्वाकुनन्दनः । (१०।१)
tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyām ikṣvākunandanaḥ |
उवाच रामं सौमित्रिर् असम्भ्रान्तो बृहद् वचः ॥ (१०।२)
uvāca rāmaṃ saumitrir asambhrānto bṛhad vacaḥ ||
जहीमान् राक्षसान् पापान् आत्मनः प्रतिरूपकान् । (११।१)
jahīmān rākṣasān pāpān ātmanaḥ pratirūpakān |
जघान रामस्तांश्चान्यान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥ (११।२)
jaghāna rāmastāṃścānyān ātmanaḥ pratirūpakān ||
अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः । (१३।२)
ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ |
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् । (१३।३)
anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān |
स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं माचिरं कृथाः ॥ (१४।२)
syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ māciraṃ kṛthāḥ ||
इत्युक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः । (१५।१)
ityukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ |
तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥ (१६।२)
tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute ||
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम् । (१७।१)
tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthastathetyuktvā vibhīṣaṇam |
सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥ (१८।२)
siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||
शूलम् इन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम् ॥ (१९।२)
śūlam indrāśaniprakhyaṃ brahmadaṇḍam ivodyatam ||
तच्छूलम् अन्तरा रामश्चिछेद निशितैः शरैः । (२०।१)
tacchūlam antarā rāmaścicheda niśitaiḥ śaraiḥ |
तद् दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयम् आविशत् ॥ (२०।२)
tad dṛṣṭvā duṣkaraṃ karma rāvaṇaṃ bhayam āviśat ||
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्शरान् । (२१।१)
tataḥ kruddhaḥ sasarjāśu daśagrīvaḥ śitāñśarān |
ततो भुशुण्डीः शूलांश्च मुसलानि परश्वधान् । (२२।१)
tato bhuśuṇḍīḥ śūlāṃśca musalāni paraśvadhān |
शक्तीश् च विविधाकाराः शतघ्नीश् च शितक्षुराः ॥ (२२।२)
śaktīś ca vividhākārāḥ śataghnīś ca śitakṣurāḥ ||
तां मायां विकृतां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः । (२३।१)
tāṃ māyāṃ vikṛtāṃ dṛṣṭvā daśagrīvasya rakṣasaḥ |
भयात् प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम् ॥ (२३।२)
bhayāt pradudruvuḥ sarve vānarāḥ sarvatodiśam ||
ततः सुपत्त्रं सुमुखं हेमपुङ्खं शरोत्तमम् । (२४।१)
tataḥ supattraṃ sumukhaṃ hemapuṅkhaṃ śarottamam |
तूणाद् आदाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह ॥ (२४।२)
tūṇād ādāya kākutstho brahmāstreṇa yuyoja ha ||
तं बाणवर्यं रामेण ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम् । (२५।१)
taṃ bāṇavaryaṃ rāmeṇa brahmāstreṇābhimantritam |
जहृषुर् देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः ॥ (२५।२)
jahṛṣur devagandharvā dṛṣṭvā śakrapurogamāḥ ||
ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर् देवगन्धर्वकिंनराः ॥ (२६।२)
brahmāstrodīraṇācchatror devagandharvakiṃnarāḥ ||
रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम् ॥ (२७।२)
rāvaṇāntakaraṃ ghoraṃ brahmadaṇḍam ivodyatam ||
स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः । (२८।१)
sa tena rākṣasaśreṣṭhaḥ sarathaḥ sāśvasārathiḥ |
ततः प्रहृष्टास् त्रिदशाः सगन्धर्वाः सचारणाः । (२९।१)
tataḥ prahṛṣṭās tridaśāḥ sagandharvāḥ sacāraṇāḥ |
निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (२९।२)
nihataṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्च भूतानि रावणम् । (३०।१)
tatyajustaṃ mahābhāgaṃ pañca bhūtāni rāvaṇam |
भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा ॥ (३०।२)
bhraṃśitaḥ sarvalokeṣu sa hi brahmāstratejasā ||
नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्धा न च भस्माप्यदृश्यत ॥ (३१।२)
neśurbrahmāstranirdagdhā na ca bhasmāpyadṛśyata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.