महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 274

572 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते । (१।२)

tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātite |

1.3१.३

निर्ययौ रथम् आस्थाय हेमरत्नविभूषितम् ॥ (१।३)

niryayau ratham āsthāya hemaratnavibhūṣitam ||

2.1२.१

संवृतो राक्षसैर् घोरैर् विविधायुधपाणिभिः । (२।१)

saṃvṛto rākṣasair ghorair vividhāyudhapāṇibhiḥ |

2.2२.२

अभिदुद्राव रामं स पोथयन् हरियूथपान् ॥ (२।२)

abhidudrāva rāmaṃ sa pothayan hariyūthapān ||

3.1३.१

तम् आद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः । (३।१)

tam ādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥ |

3.2३.२

हनूमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥ (३।२)

hanūmāñjāmbavāṃścaiva sasainyāḥ paryavārayan ||

4.1४.१

ते दशग्रीवसैन्यं तद् ऋक्षवानरयूथपाः । (४।१)

te daśagrīvasainyaṃ tad ṛkṣavānarayūthapāḥ |

4.2४.२

द्रुमैर् विध्वंसयांचक्रुर् दशग्रीवस्य पश्यतः ॥ (४।२)

drumair vidhvaṃsayāṃcakrur daśagrīvasya paśyataḥ ||

5.1५.१

ततः स्वसैन्यम् आलोक्य वध्यमानम् अरातिभिः । (५।१)

tataḥ svasainyam ālokya vadhyamānam arātibhiḥ |

5.2५.२

मायावी व्यदधान् मायां रावणो राक्षसेश्वरः ॥ (५।२)

māyāvī vyadadhān māyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||

6.1६.१

तस्य देहाद् विनिष्क्रान्ताः शतशो ऽथ सहस्रशः । (६।१)

tasya dehād viniṣkrāntāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ |

6.2६.२

राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ (६।२)

rākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ ||

7.1७.१

तान् रामो जघ्निवान् सर्वान् दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् । (७।१)

tān rāmo jaghnivān sarvān divyenāstreṇa rākṣasān |

7.2७.२

अथ भूयो ऽपि मायां स व्यदधाद् राक्षसाधिपः ॥ (७।२)

atha bhūyo 'pi māyāṃ sa vyadadhād rākṣasādhipaḥ ||

8.1८.१

कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत । (८।१)

kṛtvā rāmasya rūpāṇi lakṣmaṇasya ca bhārata |

8.2८.२

अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः ॥ (८।२)

abhidudrāva rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca daśānanaḥ ||

9.1९.१

ततस्ते रामम् अर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः । (९।१)

tataste rāmam archanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥ |

9.2९.२

अभिपेतुस्तदा राजन् प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः ॥ (९।२)

abhipetustadā rājan pragṛhītoccakārmukāḥ ||

10.1१०.१

तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायाम् इक्ष्वाकुनन्दनः । (१०।१)

tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyām ikṣvākunandanaḥ |

10.2१०.२

उवाच रामं सौमित्रिर् असम्भ्रान्तो बृहद् वचः ॥ (१०।२)

uvāca rāmaṃ saumitrir asambhrānto bṛhad vacaḥ ||

11.1११.१

जहीमान् राक्षसान् पापान् आत्मनः प्रतिरूपकान् । (११।१)

jahīmān rākṣasān pāpān ātmanaḥ pratirūpakān |

11.2११.२

जघान रामस्तांश्चान्यान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥ (११।२)

jaghāna rāmastāṃścānyān ātmanaḥ pratirūpakān ||

12.1१२.१

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा । (१२।१)

tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā |

12.2१२.२

उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥ (१२।२)

upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ ||

13.1१३.१

मातलिर् उवाच । (१३।१)

mātalir uvāca

13.2१३.२

अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः । (१३।२)

ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ |

13.3१३.३

अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् । (१३।३)

anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān |

13.4१३.४

शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥ (१३।४)

śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān ||

14.1१४.१

तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत् तेन संयुगे । (१४।१)

tad anena naravyāghra mayā yat tena saṃyuge |

14.2१४.२

स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं माचिरं कृथाः ॥ (१४।२)

syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ māciraṃ kṛthāḥ ||

15.1१५.१

इत्युक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः । (१५।१)

ityukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ |

15.2१५.२

मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः ॥ (१५।२)

māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ ||

16.1१६.१

नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः । (१६।१)

neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ |

16.2१६.२

तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥ (१६।२)

tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute ||

17.1१७.१

ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम् । (१७।१)

tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthastathetyuktvā vibhīṣaṇam |

17.2१७.२

रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः ॥ (१७।२)

rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ ||

18.1१८.१

हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते । (१८।१)

hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute |

18.2१८.२

सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥ (१८।२)

siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||

19.1१९.१

स रामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः । (१९।१)

sa rāmāya mahāghoraṃ visasarja niśācaraḥ |

19.2१९.२

शूलम् इन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम् ॥ (१९।२)

śūlam indrāśaniprakhyaṃ brahmadaṇḍam ivodyatam ||

20.1२०.१

तच्छूलम् अन्तरा रामश्चिछेद निशितैः शरैः । (२०।१)

tacchūlam antarā rāmaścicheda niśitaiḥ śaraiḥ |

20.2२०.२

तद् दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयम् आविशत् ॥ (२०।२)

tad dṛṣṭvā duṣkaraṃ karma rāvaṇaṃ bhayam āviśat ||

21.1२१.१

ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्शरान् । (२१।१)

tataḥ kruddhaḥ sasarjāśu daśagrīvaḥ śitāñśarān |

21.2२१.२

सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च ॥ (२१।२)

sahasrāyutaśo rāme śastrāṇi vividhāni ca ||

22.1२२.१

ततो भुशुण्डीः शूलांश्च मुसलानि परश्वधान् । (२२।१)

tato bhuśuṇḍīḥ śūlāṃśca musalāni paraśvadhān |

22.2२२.२

शक्तीश् च विविधाकाराः शतघ्नीश् च शितक्षुराः ॥ (२२।२)

śaktīś ca vividhākārāḥ śataghnīś ca śitakṣurāḥ ||

23.1२३.१

तां मायां विकृतां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः । (२३।१)

tāṃ māyāṃ vikṛtāṃ dṛṣṭvā daśagrīvasya rakṣasaḥ |

23.2२३.२

भयात् प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम् ॥ (२३।२)

bhayāt pradudruvuḥ sarve vānarāḥ sarvatodiśam ||

24.1२४.१

ततः सुपत्त्रं सुमुखं हेमपुङ्खं शरोत्तमम् । (२४।१)

tataḥ supattraṃ sumukhaṃ hemapuṅkhaṃ śarottamam |

24.2२४.२

तूणाद् आदाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह ॥ (२४।२)

tūṇād ādāya kākutstho brahmāstreṇa yuyoja ha ||

25.1२५.१

तं बाणवर्यं रामेण ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम् । (२५।१)

taṃ bāṇavaryaṃ rāmeṇa brahmāstreṇābhimantritam |

25.2२५.२

जहृषुर् देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः ॥ (२५।२)

jahṛṣur devagandharvā dṛṣṭvā śakrapurogamāḥ ||

26.1२६.१

अल्पावशेषम् आयुश्च ततो ऽमन्यन्त रक्षसः । (२६।१)

alpāvaśeṣam āyuśca tato 'manyanta rakṣasaḥ |

26.2२६.२

ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर् देवगन्धर्वकिंनराः ॥ (२६।२)

brahmāstrodīraṇācchatror devagandharvakiṃnarāḥ ||

27.1२७.१

ततः ससर्ज तं रामः शरम् अप्रतिमौजसम् । (२७।१)

tataḥ sasarja taṃ rāmaḥ śaram apratimaujasam |

27.2२७.२

रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम् ॥ (२७।२)

rāvaṇāntakaraṃ ghoraṃ brahmadaṇḍam ivodyatam ||

28.1२८.१

स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः । (२८।१)

sa tena rākṣasaśreṣṭhaḥ sarathaḥ sāśvasārathiḥ |

28.2२८.२

प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिष्कृतः ॥ (२८।२)

prajajvāla mahājvālenāgninābhipariṣkṛtaḥ ||

29.1२९.१

ततः प्रहृष्टास् त्रिदशाः सगन्धर्वाः सचारणाः । (२९।१)

tataḥ prahṛṣṭās tridaśāḥ sagandharvāḥ sacāraṇāḥ |

29.2२९.२

निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (२९।२)

nihataṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

30.1३०.१

तत्यजुस्तं महाभागं पञ्च भूतानि रावणम् । (३०।१)

tatyajustaṃ mahābhāgaṃ pañca bhūtāni rāvaṇam |

30.2३०.२

भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा ॥ (३०।२)

bhraṃśitaḥ sarvalokeṣu sa hi brahmāstratejasā ||

31.1३१.१

शरीरधातवो ह्यस्य मांसं रुधिरम् एव च । (३१।१)

śarīradhātavo hyasya māṃsaṃ rudhiram eva ca |

31.2३१.२

नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्धा न च भस्माप्यदृश्यत ॥ (३१।२)

neśurbrahmāstranirdagdhā na ca bhasmāpyadṛśyata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 274

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit