महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 215

513 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ऋषयस् तु महाघोरान् दृष्ट्वोत्पातान् पृथग्विधान् । (१।२)

ṛṣayas tu mahāghorān dṛṣṭvotpātān pṛthagvidhān |

1.3१.३

अकुर्वञ्शान्तिम् उद्विग्ना लोकानां लोकभावनाः ॥ (१।३)

akurvañśāntim udvignā lokānāṃ lokabhāvanāḥ ||

2.1२.१

निवसन्ति वने ये तु तस्मिंश्चैत्ररथे जनाः । (२।१)

nivasanti vane ye tu tasmiṃścaitrarathe janāḥ |

2.2२.२

ते ऽब्रुवन्न् एष नो ऽनर्थः पावकेनाहृतो महान् । (२।२)

te 'bruvann eṣa no 'narthaḥ pāvakenāhṛto mahān |

2.3२.३

संगम्य षड्भिः पत्नीभिः सप्तर्षीणाम् इति स्म ह ॥ (२।३)

saṃgamya ṣaḍbhiḥ patnībhiḥ saptarṣīṇām iti sma ha ||

3.1३.१

अपरे गरुडीम् आहुस् त्वयानर्थो ऽयम् आहृतः । (३।१)

apare garuḍīm āhus tvayānartho 'yam āhṛtaḥ |

3.2३.२

यैर् दृष्टा सा तदा देवी तस्या रूपेण गच्छती । (३।२)

yair dṛṣṭā sā tadā devī tasyā rūpeṇa gacchatī |

3.3३.३

न तु तत् स्वाहया कर्म कृतं जानाति वै जनः ॥ (३।३)

na tu tat svāhayā karma kṛtaṃ jānāti vai janaḥ ||

4.1४.१

सुपर्णी तु वचः श्रुत्वा ममायं तनयस् त्विति । (४।१)

suparṇī tu vacaḥ śrutvā mamāyaṃ tanayas tviti |

4.2४.२

उपगम्य शनैः स्कन्दम् आहाहं जननी तव ॥ (४।२)

upagamya śanaiḥ skandam āhāhaṃ jananī tava ||

5.1५.१

अथ सप्तर्षयः श्रुत्वा जातं पुत्रं महौजसम् । (५।१)

atha saptarṣayaḥ śrutvā jātaṃ putraṃ mahaujasam |

5.2५.२

तत्यजुः षट् तदा पत्नीर् विना देवीम् अरुन्धतीम् ॥ (५।२)

tatyajuḥ ṣaṭ tadā patnīr vinā devīm arundhatīm ||

6.1६.१

षड्भिर् एव तदा जातम् आहुस् तद् वनवासिनः । (६।१)

ṣaḍbhir eva tadā jātam āhus tad vanavāsinaḥ |

6.2६.२

सप्तर्षीन् आह च स्वाहा मम पुत्रो ऽयम् इत्युत । (६।२)

saptarṣīn āha ca svāhā mama putro 'yam ityuta |

6.3६.३

अहं जाने नैतद् एवम् इति राजन् पुनः पुनः ॥ (६।३)

ahaṃ jāne naitad evam iti rājan punaḥ punaḥ ||

7.1७.१

विश्वामित्रस् तु कृत्वेष्टिं सप्तर्षीणां महामुनिः । (७।१)

viśvāmitras tu kṛtveṣṭiṃ saptarṣīṇāṃ mahāmuniḥ |

7.2७.२

पावकं कामसंतप्तम् अदृष्टः पृष्ठतो ऽन्वगात् । (७।२)

pāvakaṃ kāmasaṃtaptam adṛṣṭaḥ pṛṣṭhato 'nvagāt |

7.3७.३

तत् तेन निखिलं सर्वम् अवबुद्धं यथातथम् ॥ (७।३)

tat tena nikhilaṃ sarvam avabuddhaṃ yathātatham ||

8.1८.१

विश्वामित्रस् तु प्रथमं कुमारं शरणं गतः । (८।१)

viśvāmitras tu prathamaṃ kumāraṃ śaraṇaṃ gataḥ |

8.2८.२

स्तवं दिव्यं सम्प्रचक्रे महासेनस्य चापि सः ॥ (८।२)

stavaṃ divyaṃ sampracakre mahāsenasya cāpi saḥ ||

9.1९.१

मङ्गलानि च सर्वाणि कौमाराणि त्रयोदश । (९।१)

maṅgalāni ca sarvāṇi kaumārāṇi trayodaśa |

9.2९.२

जातकर्मादिकास् तस्य क्रियाश् चक्रे महामुनिः ॥ (९।२)

jātakarmādikās tasya kriyāś cakre mahāmuniḥ ||

10.1१०.१

षड्वक्त्रस्य तु माहात्म्यं कुक्कुटस्य च साधनम् । (१०।१)

ṣaḍvaktrasya tu māhātmyaṃ kukkuṭasya ca sādhanam |

10.2१०.२

शक्त्या देव्याः साधनं च तथा पारिषदाम् अपि ॥ (१०।२)

śaktyā devyāḥ sādhanaṃ ca tathā pāriṣadām api ||

11.1११.१

विश्वामित्रश् चकारैतत् कर्म लोकहिताय वै । (११।१)

viśvāmitraś cakāraitat karma lokahitāya vai |

11.2११.२

तस्माद् ऋषिः कुमारस्य विश्वामित्रो ऽभवत् प्रियः ॥ (११।२)

tasmād ṛṣiḥ kumārasya viśvāmitro 'bhavat priyaḥ ||

12.1१२.१

अन्वजानाच्च स्वाहाया रूपान्यत्वं महामुनिः । (१२।१)

anvajānācca svāhāyā rūpānyatvaṃ mahāmuniḥ |

12.2१२.२

अब्रवीच्च मुनीन् सर्वान् नापराध्यन्ति वै स्त्रियः । (१२।२)

abravīcca munīn sarvān nāparādhyanti vai striyaḥ |

12.3१२.३

श्रुत्वा तु तत्त्वतस् तस्मात् ते पत्नीः सर्वतो ऽत्यजन् ॥ (१२।३)

śrutvā tu tattvatas tasmāt te patnīḥ sarvato 'tyajan ||

13.1१३.१

स्कन्दं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सहिताब्रुवन् । (१३।१)

skandaṃ śrutvā tato devā vāsavaṃ sahitābruvan |

13.2१३.२

अविषह्यबलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिरम् ॥ (१३।२)

aviṣahyabalaṃ skandaṃ jahi śakrāśu māciram ||

14.1१४.१

यदि वा न निहंस्येनम् अद्येन्द्रो ऽयं भविष्यति । (१४।१)

yadi vā na nihaṃsyenam adyendro 'yaṃ bhaviṣyati |

14.2१४.२

त्रैलोक्यं संनिगृह्यास्मांस् त्वां च शक्र महाबलः ॥ (१४।२)

trailokyaṃ saṃnigṛhyāsmāṃs tvāṃ ca śakra mahābalaḥ ||

15.1१५.१

स तान् उवाच व्यथितो बालो ऽयं सुमहाबलः । (१५।१)

sa tān uvāca vyathito bālo 'yaṃ sumahābalaḥ |

15.2१५.२

स्रष्टारम् अपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत् ॥ (१५।२)

sraṣṭāram api lokānāṃ yudhi vikramya nāśayet ||

16.1१६.१

सर्वास् त्वद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः । (१६।१)

sarvās tvadyābhigacchantu skandaṃ lokasya mātaraḥ |

16.2१६.२

कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्युक्त्वा च ता ययुः ॥ (१६।२)

kāmavīryā ghnantu cainaṃ tathetyuktvā ca tā yayuḥ ||

17.1१७.१

तम् अप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास् तु ताः । (१७।१)

tam apratibalaṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇavadanās tu tāḥ |

17.2१७.२

अशक्यो ऽयं विचिन्त्यैवं तम् एव शरणं ययुः ॥ (१७।२)

aśakyo 'yaṃ vicintyaivaṃ tam eva śaraṇaṃ yayuḥ ||

18.1१८.१

ऊचुश् चापि त्वम् अस्माकं पुत्रो ऽस्माभिर् धृतं जगत् । (१८।१)

ūcuś cāpi tvam asmākaṃ putro 'smābhir dhṛtaṃ jagat |

18.2१८.२

अभिनन्दस्व नः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लवाः ॥ (१८।२)

abhinandasva naḥ sarvāḥ prasnutāḥ snehaviklavāḥ ||

19.1१९.१

ताः सम्पूज्य महासेनः कामांश्चासां प्रदाय सः । (१९।१)

tāḥ sampūjya mahāsenaḥ kāmāṃścāsāṃ pradāya saḥ |

19.2१९.२

अपश्यद् अग्निम् आयान्तं पितरं बलिनां बली ॥ (१९।२)

apaśyad agnim āyāntaṃ pitaraṃ balināṃ balī ||

20.1२०.१

स तु सम्पूजितस् तेन सह मातृगणेन ह । (२०।१)

sa tu sampūjitas tena saha mātṛgaṇena ha |

20.2२०.२

परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः स्थिरम् ॥ (२०।२)

parivārya mahāsenaṃ rakṣamāṇaḥ sthitaḥ sthiram ||

21.1२१.१

सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा । (२१।१)

sarvāsāṃ yā tu mātṝṇāṃ nārī krodhasamudbhavā |

21.2२१.२

धात्री सा पुत्रवत् स्कन्दं शूलहस्ताभ्यरक्षत ॥ (२१।२)

dhātrī sā putravat skandaṃ śūlahastābhyarakṣata ||

22.1२२.१

लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना । (२२।१)

lohitasyodadheḥ kanyā krūrā lohitabhojanā |

22.2२२.२

परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत् पर्यरक्षत ॥ (२२।२)

pariṣvajya mahāsenaṃ putravat paryarakṣata ||

23.1२३.१

अग्निर् भूत्वा नैगमेयश् छागवक्त्रो बहुप्रजः । (२३।१)

agnir bhūtvā naigameyaś chāgavaktro bahuprajaḥ |

23.2२३.२

रमयामास शैलस्थं बालं क्रीडनकैर् इव ॥ (२३।२)

ramayāmāsa śailasthaṃ bālaṃ krīḍanakair iva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 215

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit