MBh, 5, 170
Select a line for its word-by-word analysis.
किमर्थं भरतश्रेष्ठ न हन्यास्त्वं शिखण्डिनम् । (१।२)
kimarthaṃ bharataśreṣṭha na hanyāstvaṃ śikhaṇḍinam |
पूर्वम् उक्त्वा महाबाहो पाण्डवान् सह सोमकैः । (२।१)
pūrvam uktvā mahābāho pāṇḍavān saha somakaiḥ |
शृणु दुर्योधन कथां सहैभिर् वसुधाधिपैः । (३।२)
śṛṇu duryodhana kathāṃ sahaibhir vasudhādhipaiḥ |
यदर्थं युधि सम्प्रेक्ष्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ॥ (३।३)
yadarthaṃ yudhi samprekṣya nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam ||
दिष्टान्तं प्राप धर्मात्मा समये पुरुषर्षभ ॥ (४।२)
diṣṭāntaṃ prāpa dharmātmā samaye puruṣarṣabha ||
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ प्रतिज्ञां परिपालयन् । (५।१)
tato 'haṃ bharataśreṣṭha pratijñāṃ paripālayan |
चित्राङ्गदं भ्रातरं वै महाराज्ये ऽभ्यषेचयम् ॥ (५।२)
citrāṅgadaṃ bhrātaraṃ vai mahārājye 'bhyaṣecayam ||
तस्मिंश्च निधनं प्राप्ते सत्यवत्या मते स्थितः । (६।१)
tasmiṃśca nidhanaṃ prāpte satyavatyā mate sthitaḥ |
विचित्रवीर्यं राजानम् अभ्यषिञ्चं यथाविधि ॥ (६।२)
vicitravīryaṃ rājānam abhyaṣiñcaṃ yathāvidhi ||
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा माम् एव समुदैक्षत ॥ (७।२)
vicitravīryo dharmātmā mām eva samudaikṣata ||
तस्य दारक्रियां तात चिकीर्षुर् अहम् अप्युत । (८।१)
tasya dārakriyāṃ tāta cikīrṣur aham apyuta |
तथाश्रौषं महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वयंवरे । (९।१)
tathāśrauṣaṃ mahābāho tisraḥ kanyāḥ svayaṃvare |
अम्बा ज्येष्ठाभवत् तासाम् अम्बिका त्वथ मध्यमा । (१०।२)
ambā jyeṣṭhābhavat tāsām ambikā tvatha madhyamā |
अपश्यं ता महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वलंकृताः । (११।२)
apaśyaṃ tā mahābāho tisraḥ kanyāḥ svalaṃkṛtāḥ |
राज्ञश्चैव समावृत्तान् पार्थिवान् पृथिवीपते ॥ (११।३)
rājñaścaiva samāvṛttān pārthivān pṛthivīpate ||
ततो ऽहं तान्नृपान् सर्वान् आहूय समरे स्थितान् । (१२।१)
tato 'haṃ tānnṛpān sarvān āhūya samare sthitān |
वीर्यशुल्काश्च ता ज्ञात्वा समारोप्य रथं तदा । (१३।१)
vīryaśulkāśca tā jñātvā samāropya rathaṃ tadā |
अवोचं पार्थिवान् सर्वान् अहं तत्र समागतान् । (१३।२)
avocaṃ pārthivān sarvān ahaṃ tatra samāgatān |
भीष्मः शांतनवः कन्या हरतीति पुनः पुनः ॥ (१३।३)
bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ kanyā haratīti punaḥ punaḥ ||
ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः । (१४।१)
te yatadhvaṃ paraṃ śaktyā sarve mokṣāya pārthivāḥ |
प्रसह्य हि नयाम्येष मिषतां वो नराधिपाः ॥ (१४।२)
prasahya hi nayāmyeṣa miṣatāṃ vo narādhipāḥ ||
योगो योग इति क्रुद्धाः सारथींश्चाप्यचोदयन् ॥ (१५।२)
yogo yoga iti kruddhāḥ sārathīṃścāpyacodayan ||
ते रथैर् मेघसंकाशैर् गजैश्च गजयोधिनः । (१६।१)
te rathair meghasaṃkāśair gajaiśca gajayodhinaḥ |
पृष्ठ्यैश्चाश्वैर् महीपालाः समुत्पेतुर् उदायुधाः ॥ (१६।२)
pṛṣṭhyaiścāśvair mahīpālāḥ samutpetur udāyudhāḥ ||
सर्वान्नृपांश्चाप्यजयं देवराड् इव दानवान् ॥ (१८।२)
sarvānnṛpāṃścāpyajayaṃ devarāḍ iva dānavān ||
तेषाम् आपततां चित्रान् ध्वजान् हेमपरिष्कृतान् । (१९।१)
teṣām āpatatāṃ citrān dhvajān hemapariṣkṛtān |
हयांश्चैषां गजांश्चैव सारथींश्चाप्यहं रणे । (२०।१)
hayāṃścaiṣāṃ gajāṃścaiva sārathīṃścāpyahaṃ raṇe |
अपातयं शरैर् दीप्तैः प्रहसन् पुरुषर्षभ ॥ (२०।२)
apātayaṃ śarair dīptaiḥ prahasan puruṣarṣabha ||
ते निवृत्ताश्च भग्नाश्च दृष्ट्वा तल् लाघवं मम । (२१।१)
te nivṛttāśca bhagnāśca dṛṣṭvā tal lāghavaṃ mama |
अथाहं हास्तिनपुरम् आयां जित्वा महीक्षितः ॥ (२१।२)
athāhaṃ hāstinapuram āyāṃ jitvā mahīkṣitaḥ ||
अतो ऽहं ताश्च कन्या वै भ्रातुर् अर्थाय भारत । (२२।१)
ato 'haṃ tāśca kanyā vai bhrātur arthāya bhārata |
तच्च कर्म महाबाहो सत्यवत्यै न्यवेदयम् ॥ (२२।२)
tacca karma mahābāho satyavatyai nyavedayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.