महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 306

1634 of 1995 · 229 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

याज्ञवल्क्य उवाच । (१।१)

yājñavalkya uvāca

1.2१.२

अव्यक्तस्थं परं यत् तत् पृष्टस्ते ऽहं नराधिप । (१।२)

avyaktasthaṃ paraṃ yat tat pṛṣṭaste 'haṃ narādhipa |

1.3१.३

परं गुह्यम् इमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ (१।३)

paraṃ guhyam imaṃ praśnaṃ śṛṇuṣvāvahito nṛpa ||

2.1२.१

यथार्षेणेह विधिना चरतावमतेन ह । (२।१)

yathārṣeṇeha vidhinā caratāvamatena ha |

2.2२.२

मयादित्याद् अवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ (२।२)

mayādityād avāptāni yajūṃṣi mithilādhipa ||

3.1३.१

महता तपसा देवस्तपिष्ठः सेवितो मया । (३।१)

mahatā tapasā devastapiṣṭhaḥ sevito mayā |

3.2३.२

प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदानघ ॥ (३।२)

prītena cāhaṃ vibhunā sūryeṇoktastadānagha ||

4.1४.१

वरं वृणीष्व विप्रर्षे यद् इष्टं ते सुदुर्लभम् । (४।१)

varaṃ vṛṇīṣva viprarṣe yad iṣṭaṃ te sudurlabham |

4.2४.२

तत् ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ (४।२)

tat te dāsyāmi prītātmā matprasādo hi durlabhaḥ ||

5.1५.१

ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतां वरः । (५।१)

tataḥ praṇamya śirasā mayoktastapatāṃ varaḥ |

5.2५.२

यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रम् इच्छामि वेदितुम् ॥ (५।२)

yajūṃṣi nopayuktāni kṣipram icchāmi veditum ||

6.1६.१

ततो मां भगवान् आह वितरिष्यामि ते द्विज । (६।१)

tato māṃ bhagavān āha vitariṣyāmi te dvija |

6.2६.२

सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ (६।२)

sarasvatīha vāgbhūtā śarīraṃ te pravekṣyati ||

7.1७.१

ततो माम् आह भगवान् आस्यं स्वं विवृतं कुरु । (७।१)

tato mām āha bhagavān āsyaṃ svaṃ vivṛtaṃ kuru |

7.2७.२

विवृतं च ततो मे ऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ (७।२)

vivṛtaṃ ca tato me 'syaṃ praviṣṭā ca sarasvatī ||

8.1८.१

ततो विदह्यमानो ऽहं प्रविष्टो ऽम्भस्तदानघ । (८।१)

tato vidahyamāno 'haṃ praviṣṭo 'mbhastadānagha |

8.2८.२

अविज्ञानाद् अमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ (८।२)

avijñānād amarṣācca bhāskarasya mahātmanaḥ ||

9.1९.१

ततो विदह्यमानं माम् उवाच भगवान् रविः । (९।१)

tato vidahyamānaṃ mām uvāca bhagavān raviḥ |

9.2९.२

मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यसि ॥ (९।२)

muhūrtaṃ sahyatāṃ dāhastataḥ śītībhaviṣyasi ||

10.1१०.१

शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवान् आह भास्करः । (१०।१)

śītībhūtaṃ ca māṃ dṛṣṭvā bhagavān āha bhāskaraḥ |

10.2१०.२

प्रतिष्ठास्यति ते वेदः सोत्तरः सखिलो द्विज ॥ (१०।२)

pratiṣṭhāsyati te vedaḥ sottaraḥ sakhilo dvija ||

11.1११.१

कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ । (११।१)

kṛtsnaṃ śatapathaṃ caiva praṇeṣyasi dvijarṣabha |

11.2११.२

तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ (११।२)

tasyānte cāpunarbhāve buddhistava bhaviṣyati ||

12.1१२.१

प्राप्स्यसे च यद् इष्टं तत् सांख्ययोगेप्सितं पदम् । (१२।१)

prāpsyase ca yad iṣṭaṃ tat sāṃkhyayogepsitaṃ padam |

12.2१२.२

एतावद् उक्त्वा भगवान् अस्तम् एवाभ्यवर्तत ॥ (१२।२)

etāvad uktvā bhagavān astam evābhyavartata ||

13.1१३.१

ततो ऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ । (१३।१)

tato 'nuvyāhṛtaṃ śrutvā gate deve vibhāvasau |

13.2१३.२

गृहम् आगत्य संहृष्टो ऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ (१३।२)

gṛham āgatya saṃhṛṣṭo 'cintayaṃ vai sarasvatīm ||

14.1१४.१

ततः प्रवृत्तातिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता । (१४।१)

tataḥ pravṛttātiśubhā svaravyañjanabhūṣitā |

14.2१४.२

ॐकारम् आदितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ (१४।२)

oṃkāram āditaḥ kṛtvā mama devī sarasvatī ||

15.1१५.१

ततो ऽहम् अर्घ्यं विधिवत् सरस्वत्यै न्यवेदयम् । (१५।१)

tato 'ham arghyaṃ vidhivat sarasvatyai nyavedayam |

15.2१५.२

तपतां च वरिष्ठाय निषण्णस्तत्परायणः ॥ (१५।२)

tapatāṃ ca variṣṭhāya niṣaṇṇastatparāyaṇaḥ ||

16.1१६.१

ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् । (१६।१)

tataḥ śatapathaṃ kṛtsnaṃ sarahasyaṃ sasaṃgraham |

16.2१६.२

चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ (१६।२)

cakre sapariśeṣaṃ ca harṣeṇa parameṇa ha ||

17.1१७.१

कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतम् उत्तमम् । (१७।१)

kṛtvā cādhyayanaṃ teṣāṃ śiṣyāṇāṃ śatam uttamam |

17.2१७.२

विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ (१७।२)

vipriyārthaṃ saśiṣyasya mātulasya mahātmanaḥ ||

18.1१८.१

ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः । (१८।१)

tataḥ saśiṣyeṇa mayā sūryeṇeva gabhastibhiḥ |

18.2१८.२

व्याप्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ (१८।२)

vyāpto yajño mahārāja pitustava mahātmanaḥ ||

19.1१९.१

मिषतो देवलस्यापि ततो ऽर्धं हृतवान् अहम् । (१९।१)

miṣato devalasyāpi tato 'rdhaṃ hṛtavān aham |

19.2१९.२

स्ववेददक्षिणायाथ विमर्दे मातुलेन ह ॥ (१९।२)

svavedadakṣiṇāyātha vimarde mātulena ha ||

20.1२०.१

सुमन्तुनाथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै । (२०।१)

sumantunātha pailena tathā jaimininā ca vai |

20.2२०.२

पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततो ऽहम् अनुमानितः ॥ (२०।२)

pitrā te munibhiścaiva tato 'ham anumānitaḥ ||

21.1२१.१

दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयानघ । (२१।१)

daśa pañca ca prāptāni yajūṃṣyarkānmayānagha |

21.2२१.२

तथैव लोमहर्षाच्च पुराणम् अवधारितम् ॥ (२१।२)

tathaiva lomaharṣācca purāṇam avadhāritam ||

22.1२२.१

बीजम् एतत् पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् । (२२।१)

bījam etat puraskṛtya devīṃ caiva sarasvatīm |

22.2२२.२

सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तो ऽहं नराधिप ॥ (२२।२)

sūryasya cānubhāvena pravṛtto 'haṃ narādhipa ||

23.1२३.१

कर्तुं शतपथं वेदम् अपूर्वं कारितं च मे । (२३।१)

kartuṃ śatapathaṃ vedam apūrvaṃ kāritaṃ ca me |

23.2२३.२

यथाभिलषितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ (२३।२)

yathābhilaṣitaṃ mārgaṃ tathā taccopapāditam ||

24.1२४.१

शिष्याणाम् अखिलं कृत्स्नम् अनुज्ञातं ससंग्रहम् । (२४।१)

śiṣyāṇām akhilaṃ kṛtsnam anujñātaṃ sasaṃgraham |

24.2२४.२

सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ (२४।२)

sarve ca śiṣyāḥ śucayo gatāḥ paramaharṣitāḥ ||

25.1२५.१

शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिताः । (२५।१)

śākhāḥ pañcadaśemāstu vidyā bhāskaradarśitāḥ |

25.2२५.२

प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तद् अनुचिन्तयम् ॥ (२५।२)

pratiṣṭhāpya yathākāmaṃ vedyaṃ tad anucintayam ||

26.1२६.१

किम् अत्र ब्रह्मण्यम् ऋतं किं च वेद्यम् अनुत्तमम् । (२६।१)

kim atra brahmaṇyam ṛtaṃ kiṃ ca vedyam anuttamam |

26.2२६.२

चिन्तये तत्र चागत्य गन्धर्वो माम् अपृच्छत ॥ (२६।२)

cintaye tatra cāgatya gandharvo mām apṛcchata ||

27.1२७.१

विश्वावसुस्ततो राजन् वेदान्तज्ञानकोविदः । (२७।१)

viśvāvasustato rājan vedāntajñānakovidaḥ |

27.2२७.२

चतुर्विंशतिकान् प्रश्नान् पृष्ट्वा वेदस्य पार्थिव । (२७।२)

caturviṃśatikān praśnān pṛṣṭvā vedasya pārthiva |

27.3२७.३

पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तथा ॥ (२७।३)

pañcaviṃśatimaṃ praśnaṃ papracchānvīkṣikīṃ tathā ||

28.1२८.१

विश्वाविश्वं तथाश्वाश्वं मित्रं वरुणम् एव च । (२८।१)

viśvāviśvaṃ tathāśvāśvaṃ mitraṃ varuṇam eva ca |

28.2२८.२

ज्ञानं ज्ञेयं तथाज्ञो ज्ञः कस्तपा अतपास्तथा । (२८।२)

jñānaṃ jñeyaṃ tathājño jñaḥ kastapā atapāstathā |

28.3२८.३

सूर्यादः सूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ (२८।३)

sūryādaḥ sūrya iti ca vidyāvidye tathaiva ca ||

29.1२९.१

वेद्यावेद्यं तथा राजन्न् अचलं चलम् एव च । (२९।१)

vedyāvedyaṃ tathā rājann acalaṃ calam eva ca |

29.2२९.२

अपूर्वम् अक्षयं क्षय्यम् एतत् प्रश्नम् अनुत्तमम् ॥ (२९।२)

apūrvam akṣayaṃ kṣayyam etat praśnam anuttamam ||

30.1३०.१

अथोक्तश्च मया राजन् राजा गन्धर्वसत्तमः । (३०।१)

athoktaśca mayā rājan rājā gandharvasattamaḥ |

30.2३०.२

पृष्टवान् अनुपूर्वेण प्रश्नम् उत्तमम् अर्थवत् ॥ (३०।२)

pṛṣṭavān anupūrveṇa praśnam uttamam arthavat ||

31.1३१.१

मुहूर्तं मृष्यतां तावद् यावद् एनं विचिन्तये । (३१।१)

muhūrtaṃ mṛṣyatāṃ tāvad yāvad enaṃ vicintaye |

31.2३१.२

बाढम् इत्येव कृत्वा स तूष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ (३१।२)

bāḍham ityeva kṛtvā sa tūṣṇīṃ gandharva āsthitaḥ ||

32.1३२.१

ततो ऽन्वचिन्तयम् अहं भूयो देवीं सरस्वतीम् । (३२।१)

tato 'nvacintayam ahaṃ bhūyo devīṃ sarasvatīm |

32.2३२.२

मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो घृतम् इवोद्धृतम् ॥ (३२।२)

manasā sa ca me praśno dadhno ghṛtam ivoddhṛtam ||

33.1३३.१

तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव । (३३।१)

tatropaniṣadaṃ caiva pariśeṣaṃ ca pārthiva |

33.2३३.२

मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ (३३।२)

mathnāmi manasā tāta dṛṣṭvā cānvīkṣikīṃ parām ||

34.1३४.१

चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी । (३४।१)

caturthī rājaśārdūla vidyaiṣā sāṃparāyikī |

34.2३४.२

उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशे ऽधि धिष्ठिता ॥ (३४।२)

udīritā mayā tubhyaṃ pañcaviṃśe 'dhi dhiṣṭhitā ||

35.1३५.१

अथोक्तस्तु मया राजन् राजा विश्वावसुस्तदा । (३५।१)

athoktastu mayā rājan rājā viśvāvasustadā |

35.2३५.२

श्रूयतां यद् भवान् अस्मान् प्रश्नं संपृष्टवान् इह ॥ (३५।२)

śrūyatāṃ yad bhavān asmān praśnaṃ saṃpṛṣṭavān iha ||

36.1३६.१

विश्वाविश्वेति यद् इदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि । (३६।१)

viśvāviśveti yad idaṃ gandharvendrānupṛcchasi |

36.2३६.२

विश्वाव्यक्तं परं विद्याद् भूतभव्यभयंकरम् ॥ (३६।२)

viśvāvyaktaṃ paraṃ vidyād bhūtabhavyabhayaṃkaram ||

37.1३७.१

त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद् अविश्वो निष्कलस्तथा । (३७।१)

triguṇaṃ guṇakartṛtvād aviśvo niṣkalastathā |

37.2३७.२

अश्वस्तथैव मिथुनम् एवम् एवानुदृश्यते ॥ (३७।२)

aśvastathaiva mithunam evam evānudṛśyate ||

38.1३८.१

अव्यक्तं प्रकृतिं प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् । (३८।१)

avyaktaṃ prakṛtiṃ prāhuḥ puruṣeti ca nirguṇam |

38.2३८.२

तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ (३८।२)

tathaiva mitraṃ puruṣaṃ varuṇaṃ prakṛtiṃ tathā ||

39.1३९.१

ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर् ज्ञेयं निष्कलम् एव च । (३९।१)

jñānaṃ tu prakṛtiṃ prāhur jñeyaṃ niṣkalam eva ca |

39.2३९.२

अज्ञश्च ज्ञश्च पुरुषस्तस्मान्निष्कल उच्यते ॥ (३९।२)

ajñaśca jñaśca puruṣastasmānniṣkala ucyate ||

40.1४०.१

कस्तपा अतपाः प्रोक्तः को ऽसौ पुरुष उच्यते । (४०।१)

kastapā atapāḥ proktaḥ ko 'sau puruṣa ucyate |

40.2४०.२

तपाः प्रकृतिर् इत्याहुर् अतपा निष्कलः स्मृतः ॥ (४०।२)

tapāḥ prakṛtir ityāhur atapā niṣkalaḥ smṛtaḥ ||

41.1४१.१

तथैवावेद्यम् अव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते । (४१।१)

tathaivāvedyam avyaktaṃ vedyaḥ puruṣa ucyate |

41.2४१.२

चलाचलम् इति प्रोक्तं त्वया तद् अपि मे शृणु ॥ (४१।२)

calācalam iti proktaṃ tvayā tad api me śṛṇu ||

42.1४२.१

चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः । (४२।१)

calāṃ tu prakṛtiṃ prāhuḥ kāraṇaṃ kṣepasargayoḥ |

42.2४२.२

अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ (४२।२)

akṣepasargayoḥ kartā niścalaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ ||

43.1४३.१

अजावुभावप्रजौ च अक्षयौ चाप्युभावपि । (४३।१)

ajāvubhāvaprajau ca akṣayau cāpyubhāvapi |

43.2४३.२

अजौ नित्यावुभौ प्राहुर् अध्यात्मगतिनिश्चयाः ॥ (४३।२)

ajau nityāvubhau prāhur adhyātmagatiniścayāḥ ||

44.1४४.१

अक्षयत्वात् प्रजनने अजम् अत्राहुर् अव्ययम् । (४४।१)

akṣayatvāt prajanane ajam atrāhur avyayam |

44.2४४.२

अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ (४४।२)

akṣayaṃ puruṣaṃ prāhuḥ kṣayo hyasya na vidyate ||

45.1४५.१

गुणक्षयत्वात् प्रकृतिः कर्तृत्वाद् अक्षयं बुधाः । (४५।१)

guṇakṣayatvāt prakṛtiḥ kartṛtvād akṣayaṃ budhāḥ |

45.2४५.२

एषा ते ऽऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ (४५।२)

eṣā te ''nvīkṣikī vidyā caturthī sāṃparāyikī ||

46.1४६.१

विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि । (४६।१)

vidyopetaṃ dhanaṃ kṛtvā karmaṇā nityakarmaṇi |

46.2४६.२

एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ (४६।२)

ekāntadarśanā vedāḥ sarve viśvāvaso smṛtāḥ ||

47.1४७.१

जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्न् एते यतश्च्युताः । (४७।१)

jāyante ca mriyante ca yasminn ete yataścyutāḥ |

47.2४७.२

वेदार्थं ये न जानन्ति वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ (४७।२)

vedārthaṃ ye na jānanti vedyaṃ gandharvasattama ||

48.1४८.१

साङ्गोपाङ्गान् अपि यदि पञ्च वेदान् अधीयते । (४८।१)

sāṅgopāṅgān api yadi pañca vedān adhīyate |

48.2४८.२

वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ (४८।२)

vedavedyaṃ na jānīte vedabhāravaho hi saḥ ||

49.1४९.१

यो घृतार्थी खरीक्षीरं मथेद् गन्धर्वसत्तम । (४९।१)

yo ghṛtārthī kharīkṣīraṃ mathed gandharvasattama |

49.2४९.२

विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं नापि वा घृतम् ॥ (४९।२)

viṣṭhāṃ tatrānupaśyeta na maṇḍaṃ nāpi vā ghṛtam ||

50.1५०.१

तथा वेद्यम् अवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति । (५०।१)

tathā vedyam avedyaṃ ca vedavidyo na vindati |

50.2५०.२

स केवलं मूढमतिर् ज्ञानभारवहः स्मृतः ॥ (५०।२)

sa kevalaṃ mūḍhamatir jñānabhāravahaḥ smṛtaḥ ||

51.1५१.१

द्रष्टव्यौ नित्यम् एवैतौ तत्परेणान्तरात्मना । (५१।१)

draṣṭavyau nityam evaitau tatpareṇāntarātmanā |

51.2५१.२

यथास्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ (५१।२)

yathāsya janmanidhane na bhavetāṃ punaḥ punaḥ ||

52.1५२.१

अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीम् इमाम् । (५२।१)

ajasraṃ janmanidhanaṃ cintayitvā trayīm imām |

52.2५२.२

परित्यज्य क्षयम् इह अक्षयं धर्मम् आस्थितः ॥ (५२।२)

parityajya kṣayam iha akṣayaṃ dharmam āsthitaḥ ||

53.1५३.१

यदा तु पश्यते ऽत्यन्तम् अहन्यहनि काश्यप । (५३।१)

yadā tu paśyate 'tyantam ahanyahani kāśyapa |

53.2५३.२

तदा स केवलीभूतः षड्विंशम् अनुपश्यति ॥ (५३।२)

tadā sa kevalībhūtaḥ ṣaḍviṃśam anupaśyati ||

54.1५४.१

अन्यश्च शश्वद् अव्यक्तस्तथान्यः पञ्चविंशकः । (५४।१)

anyaśca śaśvad avyaktastathānyaḥ pañcaviṃśakaḥ |

54.2५४.२

तस्य द्वावनुपश्येत तम् एकम् इति साधवः ॥ (५४।२)

tasya dvāvanupaśyeta tam ekam iti sādhavaḥ ||

55.1५५.१

तेनैतन्नाभिजानन्ति पञ्चविंशकम् अच्युतम् । (५५।१)

tenaitannābhijānanti pañcaviṃśakam acyutam |

55.2५५.२

जन्ममृत्युभयाद् योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ (५५।२)

janmamṛtyubhayād yogāḥ sāṃkhyāśca paramaiṣiṇaḥ ||

56.1५६.१

विश्वावसुर् उवाच । (५६।१)

viśvāvasur uvāca

56.2५६.२

पञ्चविंशं यद् एतत् ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम । (५६।२)

pañcaviṃśaṃ yad etat te proktaṃ brāhmaṇasattama |

56.3५६.३

तथा तन्न तथा वेति तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥ (५६।३)

tathā tanna tathā veti tad bhavān vaktum arhati ||

57.1५७.१

जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य च मे श्रुतम् । (५७।१)

jaigīṣavyasyāsitasya devalasya ca me śrutam |

57.2५७.२

पराशरस्य विप्रर्षेर् वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ (५७।२)

parāśarasya viprarṣer vārṣagaṇyasya dhīmataḥ ||

58.1५८.१

भिक्षोः पञ्चशिखस्याथ कपिलस्य शुकस्य च । (५८।१)

bhikṣoḥ pañcaśikhasyātha kapilasya śukasya ca |

58.2५८.२

गौतमस्यार्ष्टिषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ (५८।२)

gautamasyārṣṭiṣeṇasya gargasya ca mahātmanaḥ ||

59.1५९.१

नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः । (५९।१)

nāradasyāsureścaiva pulastyasya ca dhīmataḥ |

59.2५९.२

सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ (५९।२)

sanatkumārasya tataḥ śukrasya ca mahātmanaḥ ||

60.1६०.१

कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वम् एव मया श्रुतम् । (६०।१)

kaśyapasya pituścaiva pūrvam eva mayā śrutam |

60.2६०.२

तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ (६०।२)

tadanantaraṃ ca rudrasya viśvarūpasya dhīmataḥ ||

61.1६१.१

दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैत्येभ्यश्च ततस्ततः । (६१।१)

daivatebhyaḥ pitṛbhyaśca daityebhyaśca tatastataḥ |

61.2६१.२

प्राप्तम् एतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ (६१।२)

prāptam etanmayā kṛtsnaṃ vedyaṃ nityaṃ vadantyuta ||

62.1६२.१

तस्मात् तद् वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुम् इच्छामि ब्राह्मण । (६२।१)

tasmāt tad vai bhavadbuddhyā śrotum icchāmi brāhmaṇa |

62.2६२.२

भवान् प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ (६२।२)

bhavān prabarhaḥ śāstrāṇāṃ pragalbhaścātibuddhimān ||

63.1६३.१

न तवाविदितं किंचिद् भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः । (६३।१)

na tavāviditaṃ kiṃcid bhavāñśrutinidhiḥ smṛtaḥ |

63.2६३.२

कथ्यते देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ (६३।२)

kathyate devaloke ca pitṛloke ca brāhmaṇa ||

64.1६४.१

ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः । (६४।१)

brahmalokagatāścaiva kathayanti maharṣayaḥ |

64.2६४.२

पतिश्च तपतां शश्वद् आदित्यस्तव भाषते ॥ (६४।२)

patiśca tapatāṃ śaśvad ādityastava bhāṣate ||

65.1६५.१

सांख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्न् अवाप्तं कृत्स्नम् एव च । (६५।१)

sāṃkhyajñānaṃ tvayā brahmann avāptaṃ kṛtsnam eva ca |

65.2६५.२

तथैव योगज्ञानं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ (६५।२)

tathaiva yogajñānaṃ ca yājñavalkya viśeṣataḥ ||

66.1६६.१

निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् । (६६।१)

niḥsaṃdigdhaṃ prabuddhastvaṃ budhyamānaścarācaram |

66.2६६.२

श्रोतुम् इच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ (६६।२)

śrotum icchāmi tajjñānaṃ ghṛtaṃ maṇḍamayaṃ yathā ||

67.1६७.१

याज्ञवल्क्य उवाच । (६७।१)

yājñavalkya uvāca

67.2६७.२

कृत्स्नधारिणम् एव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम । (६७।२)

kṛtsnadhāriṇam eva tvāṃ manye gandharvasattama |

67.3६७.३

जिज्ञाससि च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ (६७।३)

jijñāsasi ca māṃ rājaṃstannibodha yathāśrutam ||

68.1६८.१

अबुध्यमानां प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः । (६८।१)

abudhyamānāṃ prakṛtiṃ budhyate pañcaviṃśakaḥ |

68.2६८.२

न तु बुध्यति गन्धर्व प्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ (६८।२)

na tu budhyati gandharva prakṛtiḥ pañcaviṃśakam ||

69.1६९.१

अनेनाप्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तम् । (६९।१)

anenāpratibodhena pradhānaṃ pravadanti tam |

69.2६९.२

सांख्ययोगाश्च तत्त्वज्ञा यथाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ (६९।२)

sāṃkhyayogāśca tattvajñā yathāśrutinidarśanāt ||

70.1७०.१

पश्यंस्तथैवापश्यंश्च पश्यत्यन्यस्तथानघ । (७०।१)

paśyaṃstathaivāpaśyaṃśca paśyatyanyastathānagha |

70.2७०.२

षड्विंशः पञ्चविंशं च चतुर्विंशं च पश्यति । (७०।२)

ṣaḍviṃśaḥ pañcaviṃśaṃ ca caturviṃśaṃ ca paśyati |

70.3७०.३

न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनम् अनुपश्यति ॥ (७०।३)

na tu paśyati paśyaṃstu yaścainam anupaśyati ||

71.1७१.१

पञ्चविंशो ऽभिमन्येत नान्यो ऽस्ति परमो मम । (७१।१)

pañcaviṃśo 'bhimanyeta nānyo 'sti paramo mama |

71.2७१.२

न चतुर्विंशको ऽग्राह्यो मनुजैर् ज्ञानदर्शिभिः ॥ (७१।२)

na caturviṃśako 'grāhyo manujair jñānadarśibhiḥ ||

72.1७२.१

मत्स्येवोदकम् अन्वेति प्रवर्तति प्रवर्तनात् । (७२।१)

matsyevodakam anveti pravartati pravartanāt |

72.2७२.२

यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषो ऽप्यनुबुध्यते । (७२।२)

yathaiva budhyate matsyastathaiṣo 'pyanubudhyate |

72.3७२.३

सस्नेहः सहवासाच्च साभिमानश्च नित्यशः ॥ (७२।३)

sasnehaḥ sahavāsācca sābhimānaśca nityaśaḥ ||

73.1७३.१

स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते । (७३।१)

sa nimajjati kālasya yadaikatvaṃ na budhyate |

73.2७३.२

उन्मज्जति हि कालस्य ममत्वेनाभिसंवृतः ॥ (७३।२)

unmajjati hi kālasya mamatvenābhisaṃvṛtaḥ ||

74.1७४.१

यदा तु मन्यते ऽन्यो ऽहम् अन्य एष इति द्विजः । (७४।१)

yadā tu manyate 'nyo 'ham anya eṣa iti dvijaḥ |

74.2७४.२

तदा स केवलीभूतः षड्विंशम् अनुपश्यति ॥ (७४।२)

tadā sa kevalībhūtaḥ ṣaḍviṃśam anupaśyati ||

75.1७५.१

अन्यश्च राजन्न् अवरस्तथान्यः पञ्चविंशकः । (७५।१)

anyaśca rājann avarastathānyaḥ pañcaviṃśakaḥ |

75.2७५.२

तत्स्थत्वाद् अनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ (७५।२)

tatsthatvād anupaśyanti eka eveti sādhavaḥ ||

76.1७६.१

तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकम् अच्युतम् । (७६।१)

tenaitannābhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |

76.2७६.२

जन्ममृत्युभयाद् भीता योगाः सांख्याश्च काश्यप । (७६।२)

janmamṛtyubhayād bhītā yogāḥ sāṃkhyāśca kāśyapa |

76.3७६.३

षड्विंशम् अनुपश्यन्ति शुचयस्तत्परायणाः ॥ (७६।३)

ṣaḍviṃśam anupaśyanti śucayastatparāyaṇāḥ ||

77.1७७.१

यदा स केवलीभूतः षड्विंशम् अनुपश्यति । (७७।१)

yadā sa kevalībhūtaḥ ṣaḍviṃśam anupaśyati |

77.2७७.२

तदा स सर्वविद् विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ (७७।२)

tadā sa sarvavid vidvānna punarjanma vindati ||

78.1७८.१

एवम् अप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च ते ऽनघ । (७८।१)

evam apratibuddhaśca budhyamānaśca te 'nagha |

78.2७८.२

बुद्धश्चोक्तो यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ (७८।२)

buddhaścokto yathātattvaṃ mayā śrutinidarśanāt ||

79.1७९.१

पश्यापश्यं यो ऽनुपश्येत् क्षेमं तत्त्वं च काश्यप । (७९।१)

paśyāpaśyaṃ yo 'nupaśyet kṣemaṃ tattvaṃ ca kāśyapa |

79.2७९.२

केवलाकेवलं चाद्यं पञ्चविंशात् परं च यत् ॥ (७९।२)

kevalākevalaṃ cādyaṃ pañcaviṃśāt paraṃ ca yat ||

80.1८०.१

विश्वावसुर् उवाच । (८०।१)

viśvāvasur uvāca

80.2८०.२

तथ्यं शुभं चैतद् उक्तं त्वया भोः सम्यक् क्षेम्यं देवताद्यं यथावत् । (८०।२)

tathyaṃ śubhaṃ caitad uktaṃ tvayā bhoḥ samyak kṣemyaṃ devatādyaṃ yathāvat |

80.3८०.३

स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ते ॥ (८०।३)

svastyakṣayaṃ bhavataścāstu nityaṃ buddhyā sadā buddhiyuktaṃ namaste ||

81.1८१.१

याज्ञवल्क्य उवाच । (८१।१)

yājñavalkya uvāca

81.2८१.२

एवम् उक्त्वा सम्प्रयातो दिवं स विभ्राजन् वै श्रीमता दर्शनेन । (८१।२)

evam uktvā samprayāto divaṃ sa vibhrājan vai śrīmatā darśanena |

81.3८१.३

तुष्टश्च तुष्ट्या परयाभिनन्द्य प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ (८१।३)

tuṣṭaśca tuṣṭyā parayābhinandya pradakṣiṇaṃ mama kṛtvā mahātmā ||

82.1८२.१

ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ये चाधस्तात् संवसन्ते नरेन्द्र । (८२।१)

brahmādīnāṃ khecarāṇāṃ kṣitau ca ye cādhastāt saṃvasante narendra |

82.2८२.२

तत्रैव तद् दर्शनं दर्शयन् वै सम्यक् क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ (८२।२)

tatraiva tad darśanaṃ darśayan vai samyak kṣemyaṃ ye pathaṃ saṃśritā vai ||

83.1८३.१

सांख्याः सर्वे सांख्यधर्मे रताश्च तद्वद् योगा योगधर्मे रताश्च । (८३।१)

sāṃkhyāḥ sarve sāṃkhyadharme ratāśca tadvad yogā yogadharme ratāśca |

83.2८३.२

ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्यास् तेषाम् एतद् दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ (८३।२)

ye cāpyanye mokṣakāmā manuṣyās teṣām etad darśanaṃ jñānadṛṣṭam ||

84.1८४.१

ज्ञानान्मोक्षो जायते पूरुषाणां नास्त्यज्ञानाद् एवम् आहुर् नरेन्द्र । (८४।१)

jñānānmokṣo jāyate pūruṣāṇāṃ nāstyajñānād evam āhur narendra |

84.2८४.२

तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतो ऽन्वेषितव्यं येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ (८४।२)

tasmājjñānaṃ tattvato 'nveṣitavyaṃ yenātmānaṃ mokṣayejjanmamṛtyoḥ ||

85.1८५.१

प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात् क्षत्रियाद् वा वैश्याच्छूद्राद् अपि नीचाद् अभीक्ष्णम् । (८५।१)

prāpya jñānaṃ brāhmaṇāt kṣatriyād vā vaiśyācchūdrād api nīcād abhīkṣṇam |

85.2८५.२

श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ (८५।२)

śraddhātavyaṃ śraddadhānena nityaṃ na śraddhinaṃ janmamṛtyū viśetām ||

86.1८६.१

सर्वे वर्णा ब्राह्मणा ब्रह्मजाश्च सर्वे नित्यं व्याहरन्ते च ब्रह्म । (८६।१)

sarve varṇā brāhmaṇā brahmajāśca sarve nityaṃ vyāharante ca brahma |

86.2८६.२

तत्त्वं शास्त्रं ब्रह्मबुद्ध्या ब्रवीमि सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत् समस्तम् ॥ (८६।२)

tattvaṃ śāstraṃ brahmabuddhyā bravīmi sarvaṃ viśvaṃ brahma caitat samastam ||

87.1८७.१

ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः सम्प्रसूता बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः सम्प्रसूताः । (८७।१)

brahmāsyato brāhmaṇāḥ samprasūtā bāhubhyāṃ vai kṣatriyāḥ samprasūtāḥ |

87.2८७.२

नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ (८७।२)

nābhyāṃ vaiśyāḥ pādataścāpi śūdrāḥ sarve varṇā nānyathā veditavyāḥ ||

88.1८८.१

अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते तां तां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम् । (८८।१)

ajñānataḥ karmayoniṃ bhajante tāṃ tāṃ rājaṃste yathā yāntyabhāvam |

88.2८८.२

तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते घोराद् अज्ञानात् प्राकृतं योनिजालम् ॥ (८८।२)

tathā varṇā jñānahīnāḥ patante ghorād ajñānāt prākṛtaṃ yonijālam ||

89.1८९.१

तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं सर्वत्रस्थं चैतद् उक्तं मया ते । (८९।१)

tasmājjñānaṃ sarvato mārgitavyaṃ sarvatrasthaṃ caitad uktaṃ mayā te |

89.2८९.२

तस्थौ ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो यस् तस्मै नित्यं मोक्षम् आहुर् द्विजेन्द्राः ॥ (८९।२)

tasthau brahmā tasthivāṃścāparo yas tasmai nityaṃ mokṣam āhur dvijendrāḥ ||

90.1९०.१

यत् ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं याथातथ्यं तद् विशोको भवस्व । (९०।१)

yat te pṛṣṭaṃ tanmayā copadiṣṭaṃ yāthātathyaṃ tad viśoko bhavasva |

90.2९०.२

राजन् गच्छस्वैतदर्थस्य पारं सम्यक् प्रोक्तं स्वस्ति ते ऽस्त्वत्र नित्यम् ॥ (९०।२)

rājan gacchasvaitadarthasya pāraṃ samyak proktaṃ svasti te 'stvatra nityam ||

91.1९१.१

भीष्म उवाच । (९१।१)

bhīṣma uvāca

91.2९१.२

स एवम् अनुशास्तस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता । (९१।२)

sa evam anuśāstastu yājñavalkyena dhīmatā |

91.3९१.३

प्रीतिमान् अभवद् राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ (९१।३)

prītimān abhavad rājā mithilādhipatistadā ||

92.1९२.१

गते मुनिवरे तस्मिन् कृते चापि प्रदक्षिणे । (९२।१)

gate munivare tasmin kṛte cāpi pradakṣiṇe |

92.2९२.२

दैवरातिर् नरपतिर् आसीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ (९२।२)

daivarātir narapatir āsīnastatra mokṣavit ||

93.1९३.१

गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च । (९३।१)

gokoṭiṃ sparśayāmāsa hiraṇyasya tathaiva ca |

93.2९३.२

रत्नाञ्जलिम् अथैकं च ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ (९३।२)

ratnāñjalim athaikaṃ ca brāhmaṇebhyo dadau tadā ||

94.1९४.१

विदेहराज्यं च तथा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै । (९४।१)

videharājyaṃ ca tathā pratiṣṭhāpya sutasya vai |

94.2९४.२

यतिधर्मम् उपासंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ (९४।२)

yatidharmam upāsaṃścāpyavasanmithilādhipaḥ ||

95.1९५.१

सांख्यज्ञानम् अधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः । (९५।१)

sāṃkhyajñānam adhīyāno yogaśāstraṃ ca kṛtsnaśaḥ |

95.2९५.२

धर्माधर्मौ च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ (९५।२)

dharmādharmau ca rājendra prākṛtaṃ parigarhayan ||

96.1९६.१

अनन्तम् इति कृत्वा स नित्यं केवलम् एव च । (९६।१)

anantam iti kṛtvā sa nityaṃ kevalam eva ca |

96.2९६.२

धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ (९६।२)

dharmādharmau puṇyapāpe satyāsatye tathaiva ca ||

97.1९७.१

जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तद् अचिन्तयत् । (९७।१)

janmamṛtyū ca rājendra prākṛtaṃ tad acintayat |

97.2९७.२

ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदम् इति नित्यं नराधिप ॥ (९७।२)

brahmāvyaktasya karmedam iti nityaṃ narādhipa ||

98.1९८.१

पश्यन्ति योगाः सांख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः । (९८।१)

paśyanti yogāḥ sāṃkhyāśca svaśāstrakṛtalakṣaṇāḥ |

98.2९८.२

इष्टानिष्टवियुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् । (९८।२)

iṣṭāniṣṭaviyuktaṃ hi tasthau brahma parātparam |

98.3९८.३

नित्यं तम् आहुर् विद्वांसः शुचिस्तस्माच्छुचिर् भव ॥ (९८।३)

nityaṃ tam āhur vidvāṃsaḥ śucistasmācchucir bhava ||

99.1९९.१

दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते । (९९।१)

dīyate yacca labhate dattaṃ yaccānumanyate |

99.2९९.२

ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह । (९९।२)

dadāti ca naraśreṣṭha pratigṛhṇāti yacca ha |

99.3९९.३

ददात्यव्यक्तम् एवैतत् प्रतिगृह्णाति तच्च वै ॥ (९९।३)

dadātyavyaktam evaitat pratigṛhṇāti tacca vai ||

100.1१००.१

आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः को ऽन्यस्त्वत्तो ऽधिको भवेत् । (१००।१)

ātmā hyevātmano hyekaḥ ko 'nyastvatto 'dhiko bhavet |

100.2१००.२

एवं मन्यस्व सततम् अन्यथा मा विचिन्तय ॥ (१००।२)

evaṃ manyasva satatam anyathā mā vicintaya ||

101.1१०१.१

यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः । (१०१।१)

yasyāvyaktaṃ na viditaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ punaḥ |

101.2१०१.२

तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्याविपश्चिता ॥ (१०१।२)

tena tīrthāni yajñāśca sevitavyāvipaścitā ||

102.1१०२.१

न स्वाध्यायैस्तपोभिर् वा यज्ञैर् वा कुरुनन्दन । (१०२।१)

na svādhyāyaistapobhir vā yajñair vā kurunandana |

102.2१०२.२

लभते ऽव्यक्तसंस्थानं ज्ञात्वाव्यक्तं महीपते ॥ (१०२।२)

labhate 'vyaktasaṃsthānaṃ jñātvāvyaktaṃ mahīpate ||

103.1१०३.१

तथैव महतः स्थानम् आहंकारिकम् एव च । (१०३।१)

tathaiva mahataḥ sthānam āhaṃkārikam eva ca |

103.2१०३.२

अहंकारात् परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ (१०३।२)

ahaṃkārāt paraṃ cāpi sthānāni samavāpnuyāt ||

104.1१०४.१

ये त्वव्यक्तात् परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः । (१०४।१)

ye tvavyaktāt paraṃ nityaṃ jānate śāstratatparāḥ |

104.2१०४.२

जन्ममृत्युवियुक्तं च वियुक्तं सद् असच्च यत् ॥ (१०४।२)

janmamṛtyuviyuktaṃ ca viyuktaṃ sad asacca yat ||

105.1१०५.१

एतन्मयाप्तं जनकात् पुरस्तात् तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात् । (१०५।१)

etanmayāptaṃ janakāt purastāt tenāpi cāptaṃ nṛpa yājñavalkyāt |

105.2१०५.२

ज्ञानं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ (१०५।२)

jñānaṃ viśiṣṭaṃ na tathā hi yajñā jñānena durgaṃ tarate na yajñaiḥ ||

106.1१०६.१

दुर्गं जन्म निधनं चापि राजन् न भूतिकं ज्ञानविदो वदन्ति । (१०६।१)

durgaṃ janma nidhanaṃ cāpi rājan na bhūtikaṃ jñānavido vadanti |

106.2१०६.२

यज्ञैस्तपोभिर् नियमैर् व्रतैश्च दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ (१०६।२)

yajñaistapobhir niyamair vrataiśca divaṃ samāsādya patanti bhūmau ||

107.1१०७.१

तस्माद् उपासस्व परं महच्छुचि शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम् । (१०७।१)

tasmād upāsasva paraṃ mahacchuci śivaṃ vimokṣaṃ vimalaṃ pavitram |

107.2१०७.२

क्षेत्रज्ञवित् पार्थिव ज्ञानयज्ञम् उपास्य वै तत्त्वम् ऋषिर् भविष्यसि ॥ (१०७।२)

kṣetrajñavit pārthiva jñānayajñam upāsya vai tattvam ṛṣir bhaviṣyasi ||

108.1१०८.१

उपनिषदम् उपाकरोत् तदा वै जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः । (१०८।१)

upaniṣadam upākarot tadā vai janakanṛpasya purā hi yājñavalkyaḥ |

108.2१०८.२

यद् उपगणितशाश्वताव्ययं तच्छुभम् अमृतत्वम् अशोकम् ऋच्छतीति ॥ (१०८।२)

yad upagaṇitaśāśvatāvyayaṃ tacchubham amṛtatvam aśokam ṛcchatīti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 306

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit