महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 163

827 of 1995 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

सुदक्षिणस्तु काम्बोजो रथ एकगुणो मतः । (१।२)

sudakṣiṇastu kāmbojo ratha ekaguṇo mataḥ |

1.3१.३

तवार्थसिद्धिम् आकाङ्क्षन् योत्स्यते समरे परैः ॥ (१।३)

tavārthasiddhim ākāṅkṣan yotsyate samare paraiḥ ||

2.1२.१

एतस्य रथसिंहस्य तवार्थे राजसत्तम । (२।१)

etasya rathasiṃhasya tavārthe rājasattama |

2.2२.२

पराक्रमं यथेन्द्रस्य द्रक्ष्यन्ति कुरवो युधि ॥ (२।२)

parākramaṃ yathendrasya drakṣyanti kuravo yudhi ||

3.1३.१

एतस्य रथवंशो हि तिग्मवेगप्रहारिणाम् । (३।१)

etasya rathavaṃśo hi tigmavegaprahāriṇām |

3.2३.२

काम्बोजानां महाराज शलभानाम् इवायतिः ॥ (३।२)

kāmbojānāṃ mahārāja śalabhānām ivāyatiḥ ||

4.1४.१

नीलो माहिष्मतीवासी नीलवर्मधरस्तव । (४।१)

nīlo māhiṣmatīvāsī nīlavarmadharastava |

4.2४.२

रथवंशेन शत्रूणां कदनं वै करिष्यति ॥ (४।२)

rathavaṃśena śatrūṇāṃ kadanaṃ vai kariṣyati ||

5.1५.१

कृतवैरः पुरा चैव सहदेवेन पार्थिवः । (५।१)

kṛtavairaḥ purā caiva sahadevena pārthivaḥ |

5.2५.२

योत्स्यते सततं राजंस्तवार्थे कुरुसत्तम ॥ (५।२)

yotsyate satataṃ rājaṃstavārthe kurusattama ||

6.1६.१

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ समेतौ रथसत्तमौ । (६।१)

vindānuvindāvāvantyau sametau rathasattamau |

6.2६.२

कृतिनौ समरे तात दृढवीर्यपराक्रमौ ॥ (६।२)

kṛtinau samare tāta dṛḍhavīryaparākramau ||

7.1७.१

एतौ तौ पुरुषव्याघ्रौ रिपुसैन्यं प्रधक्ष्यतः । (७।१)

etau tau puruṣavyāghrau ripusainyaṃ pradhakṣyataḥ |

7.2७.२

गदाप्रासासिनाराचैस् तोमरैश्च भुजच्युतैः ॥ (७।२)

gadāprāsāsinārācais tomaraiśca bhujacyutaiḥ ||

8.1८.१

युद्धाभिकामौ समरे क्रीडन्ताविव यूथपौ । (८।१)

yuddhābhikāmau samare krīḍantāviva yūthapau |

8.2८.२

यूथमध्ये महाराज विचरन्तौ कृतान्तवत् ॥ (८।२)

yūthamadhye mahārāja vicarantau kṛtāntavat ||

9.1९.१

त्रिगर्ता भ्रातरः पञ्च रथोदारा मता मम । (९।१)

trigartā bhrātaraḥ pañca rathodārā matā mama |

9.2९.२

कृतवैराश्च पार्थेन विराटनगरे तदा ॥ (९।२)

kṛtavairāśca pārthena virāṭanagare tadā ||

10.1१०.१

मकरा इव राजेन्द्र समुद्धततरङ्गिणीम् । (१०।१)

makarā iva rājendra samuddhatataraṅgiṇīm |

10.2१०.२

गङ्गां विक्षोभयिष्यन्ति पार्थानां युधि वाहिनीम् ॥ (१०।२)

gaṅgāṃ vikṣobhayiṣyanti pārthānāṃ yudhi vāhinīm ||

11.1११.१

ते रथाः पञ्च राजेन्द्र येषां सत्यरथो मुखम् । (११।१)

te rathāḥ pañca rājendra yeṣāṃ satyaratho mukham |

11.2११.२

एते योत्स्यन्ति समरे संस्मरन्तः पुरा कृतम् ॥ (११।२)

ete yotsyanti samare saṃsmarantaḥ purā kṛtam ||

12.1१२.१

व्यलीकं पाण्डवेयेन भीमसेनानुजेन ह । (१२।१)

vyalīkaṃ pāṇḍaveyena bhīmasenānujena ha |

12.2१२.२

दिशो विजयता राजञ् श्वेतवाहेन भारत ॥ (१२।२)

diśo vijayatā rājañ śvetavāhena bhārata ||

13.1१३.१

ते हनिष्यन्ति पार्थानां समासाद्य महारथान् । (१३।१)

te haniṣyanti pārthānāṃ samāsādya mahārathān |

13.2१३.२

वरान् वरान्महेष्वासान् क्षत्रियाणां धुरंधराः ॥ (१३।२)

varān varānmaheṣvāsān kṣatriyāṇāṃ dhuraṃdharāḥ ||

14.1१४.१

लक्ष्मणस्तव पुत्रस्तु तथा दुःशासनस्य च । (१४।१)

lakṣmaṇastava putrastu tathā duḥśāsanasya ca |

14.2१४.२

उभौ तौ पुरुषव्याघ्रौ संग्रामेष्वनिवर्तिनौ ॥ (१४।२)

ubhau tau puruṣavyāghrau saṃgrāmeṣvanivartinau ||

15.1१५.१

तरुणौ सुकुमारौ च राजपुत्रौ तरस्विनौ । (१५।१)

taruṇau sukumārau ca rājaputrau tarasvinau |

15.2१५.२

युद्धानां च विशेषज्ञौ प्रणेतारौ च सर्वशः ॥ (१५।२)

yuddhānāṃ ca viśeṣajñau praṇetārau ca sarvaśaḥ ||

16.1१६.१

रथौ तौ रथशार्दूल मतौ मे रथसत्तमौ । (१६।१)

rathau tau rathaśārdūla matau me rathasattamau |

16.2१६.२

क्षत्रधर्मरतौ वीरौ महत् कर्म करिष्यतः ॥ (१६।२)

kṣatradharmaratau vīrau mahat karma kariṣyataḥ ||

17.1१७.१

दण्डधारो महाराज रथ एको नरर्षभः । (१७।१)

daṇḍadhāro mahārāja ratha eko nararṣabhaḥ |

17.2१७.२

योत्स्यते समरं प्राप्य स्वेन सैन्येन पालितः ॥ (१७।२)

yotsyate samaraṃ prāpya svena sainyena pālitaḥ ||

18.1१८.१

बृहद्बलस्तथा राजा कौसल्यो रथसत्तमः । (१८।१)

bṛhadbalastathā rājā kausalyo rathasattamaḥ |

18.2१८.२

रथो मम मतस्तात दृढवेगपराक्रमः ॥ (१८।२)

ratho mama matastāta dṛḍhavegaparākramaḥ ||

19.1१९.१

एष योत्स्यति संग्रामे स्वां चमूं संप्रहर्षयन् । (१९।१)

eṣa yotsyati saṃgrāme svāṃ camūṃ saṃpraharṣayan |

19.2१९.२

उग्रायुधो महेष्वासो धार्तराष्ट्रहिते रतः ॥ (१९।२)

ugrāyudho maheṣvāso dhārtarāṣṭrahite rataḥ ||

20.1२०.१

कृपः शारद्वतो राजन् रथयूथपयूथपः । (२०।१)

kṛpaḥ śāradvato rājan rathayūthapayūthapaḥ |

20.2२०.२

प्रियान् प्राणान् परित्यज्य प्रधक्ष्यति रिपूंस्तव ॥ (२०।२)

priyān prāṇān parityajya pradhakṣyati ripūṃstava ||

21.1२१.१

गौतमस्य महर्षेर् य आचार्यस्य शरद्वतः । (२१।१)

gautamasya maharṣer ya ācāryasya śaradvataḥ |

21.2२१.२

कार्त्तिकेय इवाजेयः शरस्तम्बात् सुतो ऽभवत् ॥ (२१।२)

kārttikeya ivājeyaḥ śarastambāt suto 'bhavat ||

22.1२२.१

एष सेनां बहुविधां विविधायुधकार्मुकाम् । (२२।१)

eṣa senāṃ bahuvidhāṃ vividhāyudhakārmukām |

22.2२२.२

अग्निवत् समरे तात चरिष्यति विमर्दयन् ॥ (२२।२)

agnivat samare tāta cariṣyati vimardayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 163

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit