भीष्म उवाच । (१।१)

एवं शुनासमान् भृत्यान् स्वस्थाने यो नराधिपः । (१।२)

नियोजयति कृत्येषु स राज्यफलम् अश्नुते ॥ (१।३)

न श्वा स्वस्थानम् उत्क्रम्य प्रमाणम् अभि सत्कृतः । (२।१)

आरोप्यः श्वा स्वकात् स्थानाद् उत्क्रम्यान्यत् प्रपद्यते ॥ (२।२)

स्वजातिकुलसम्पन्नाः स्वेषु कर्मस्ववस्थिताः । (३।१)

प्रकर्तव्या बुधा भृत्या नास्थाने प्रक्रिया क्षमा ॥ (३।२)

अनुरूपाणि कर्माणि भृत्येभ्यो यः प्रयच्छति । (४।१)

स भृत्यगुणसम्पन्नं राजा फलम् उपाश्नुते ॥ (४।२)

शरभः शरभस्थाने सिंहः सिंह इवोर्जितः । (५।१)

व्याघ्रो व्याघ्र इव स्थाप्यो द्वीपी द्वीपी यथा तथा ॥ (५।२)

कर्मस्विहानुरूपेषु न्यस्या भृत्या यथाविधि । (६।१)

प्रतिलोमं न भृत्यास्ते स्थाप्याः कर्मफलैषिणा ॥ (६।२)

यः प्रमाणम् अतिक्रम्य प्रतिलोमं नराधिपः । (७।१)

भृत्यान् स्थापयते ऽबुद्धिर् न स रञ्जयते प्रजाः ॥ (७।२)

न बालिशा न च क्षुद्रा न चाप्रतिमितेन्द्रियाः । (८।१)

नाकुलीना नराः पार्श्वे स्थाप्या राज्ञा हितैषिणा ॥ (८।२)

साधवः कुशलाः शूरा ज्ञानवन्तो ऽनसूयकाः । (९।१)

अक्षुद्राः शुचयो दक्षा नराः स्युः पारिपार्श्वकाः ॥ (९।२)

न्यग्भूतास्तत्पराः क्षान्ताश्चौक्षाः प्रकृतिजाः शुभाः । (१०।१)

स्वे स्वे स्थाने ऽपरिक्रुष्टास्ते स्यू राज्ञो बहिश्चराः ॥ (१०।२)

सिंहस्य सततं पार्श्वे सिंह एव जनो भवेत् । (११।१)

असिंहः सिंहसहितः सिंहवल् लभते फलम् ॥ (११।२)

यस्तु सिंहः श्वभिः कीर्णः सिंहकर्मफले रतः । (१२।१)

न स सिंहफलं भोक्तुं शक्तः श्वभिर् उपासितः ॥ (१२।२)

एवम् एतैर् मनुष्येन्द्र शूरैः प्राज्ञैर् बहुश्रुतैः । (१३।१)

कुलीनैः सह शक्येत कृत्स्नां जेतुं वसुंधराम् ॥ (१३।२)

नावैद्यो नानृजुः पार्श्वे नाविद्यो नामहाधनः । (१४।१)

संग्राह्यो वसुधापालैर् भृत्यो भृत्यवतां वर ॥ (१४।२)

बाणवद् विसृता यान्ति स्वामिकार्यपरा जनाः । (१५।१)

ये भृत्याः पार्थिवहितास्तेषां सान्त्वं प्रयोजयेत् ॥ (१५।२)

कोशश्च सततं रक्ष्यो यत्नम् आस्थाय राजभिः । (१६।१)

कोशमूला हि राजानः कोशमूलकरो भव ॥ (१६।२)

कोष्ठागारं च ते नित्यं स्फीतं धान्यैः सुसंचितम् । (१७।१)

सदास्तु सत्सु संन्यस्तं धनधान्यपरो भव ॥ (१७।२)

नित्ययुक्ताश्च ते भृत्या भवन्तु रणकोविदाः । (१८।१)

वाजिनां च प्रयोगेषु वैशारद्यम् इहेष्यते ॥ (१८।२)

ज्ञातिबन्धुजनावेक्षी मित्रसंबन्धिसंवृतः । (१९।१)

पौरकार्यहितान्वेषी भव कौरवनन्दन ॥ (१९।२)

एषा ते नैष्ठिकी बुद्धिः प्रज्ञा चाभिहिता मया । (२०।१)

श्वा ते निदर्शनं तात किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (२०।२)