संजय उवाच । (१।१)

सौभद्रस्तु वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः । (१।२)

अचोदयत यन्तारं द्रोणानीकाय भारत ॥ (१।३)

तेन संचोद्यमानस्तु याहि याहीति सारथिः । (२।१)

प्रत्युवाच ततो राजन्न् अभिमन्युम् इदं वचः ॥ (२।२)

अतिभारो ऽयम् आयुष्मन्न् आहितस्त्वयि पाण्डवैः । (३।१)

सम्प्रधार्य क्षमं बुद्ध्या ततस्त्वं योद्धुम् अर्हसि ॥ (३।२)

आचार्यो हि कृती द्रोणः परमास्त्रे कृतश्रमः । (४।१)

अत्यन्तसुखसंवृद्धस्त्वं च युद्धविशारदः ॥ (४।२)

ततो ऽभिमन्युः प्रहसन् सारथिं वाक्यम् अब्रवीत् । (५।१)

सारथे को न्वयं द्रोणः समग्रं क्षत्रम् एव वा ॥ (५।२)

ऐरावतगतं शक्रं सहामरगणैर् अहम् । (६।१)

योधयेयं रणमुखे न मे क्षत्रे ऽद्य विस्मयः । (६।२)

न ममैतद् द्विषत्सैन्यं कलाम् अर्हति षोडशीम् ॥ (६।३)

अपि विश्वजितं विष्णुं मातुलं प्राप्य सूतज । (७।१)

पितरं चार्जुनं संख्ये न भीर् माम् उपयास्यति ॥ (७।२)

ततो ऽभिमन्युस्तां वाचं कदर्थीकृत्य सारथेः । (८।१)

याहीत्येवाब्रवीद् एनं द्रोणानीकाय माचिरम् ॥ (८।२)

ततः संचोदयामास हयान् अस्य त्रिहायनान् । (९।१)

नातिहृष्टमनाः सूतो हेमभाण्डपरिच्छदान् ॥ (९।२)

ते प्रेषिताः सुमित्रेण द्रोणानीकाय वाजिनः । (१०।१)

द्रोणम् अभ्यद्रवन् राजन्महावेगपराक्रमाः ॥ (१०।२)

तम् उदीक्ष्य तथायान्तं सर्वे द्रोणपुरोगमाः । (११।१)

अभ्यवर्तन्त कौरव्याः पाण्डवाश्च तम् अन्वयुः ॥ (११।२)

स कर्णिकारप्रवरोच्छ्रितध्वजः सुवर्णवर्मार्जुनिर् अर्जुनाद् वरः । (१२।१)

युयुत्सया द्रोणमुखान् महारथान् समासदत् सिंहशिशुर् यथा गजान् ॥ (१२।२)

ते विंशतिपदे यत्ताः संप्रहारं प्रचक्रिरे । (१३।१)

आसीद् गाङ्ग इवावर्तो मुहूर्तम् उदधेर् इव ॥ (१३।२)

शूराणां युध्यमानानां निघ्नताम् इतरेतरम् । (१४।१)

संग्रामस्तुमुलो राजन् प्रावर्तत सुदारुणः ॥ (१४।२)

प्रवर्तमाने संग्रामे तस्मिन्न् अतिभयंकरे । (१५।१)

द्रोणस्य मिषतो व्यूहं भित्त्वा प्राविशद् आर्जुनिः ॥ (१५।२)

तं प्रविष्टं परान् घ्नन्तं शत्रुमध्ये महाबलम् । (१६।१)

हस्त्यश्वरथपत्त्यौघाः परिवव्रुर् उदायुधाः ॥ (१६।२)

नानावादित्रनिनदैः क्ष्वेडितोत्क्रुष्टगर्जितैः । (१७।१)

हुंकारैः सिंहनादैश्च तिष्ठ तिष्ठेति निस्वनैः ॥ (१७।२)

घोरैर् हलहलाशब्दैर् मा गास्तिष्ठैहि माम् इति । (१८।१)

असावहम् अमुत्रेति प्रवदन्तो मुहुर् मुहुः ॥ (१८।२)

बृंहितैः शिञ्जितैर् हासैः खुरनेमिस्वनैर् अपि । (१९।१)

संनादयन्तो वसुधाम् अभिदुद्रुवुर् आर्जुनिम् ॥ (१९।२)

तेषाम् आपततां वीरः पूर्वं शीघ्रम् अथो दृढम् । (२०।१)

क्षिप्रास्त्रो न्यवधीद् व्रातान्मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः ॥ (२०।२)

ते हन्यमानाश्च तथा नानालिङ्गैः शितैः शरैः । (२१।१)

अभिपेतुस्तम् एवाजौ शलभा इव पावकम् ॥ (२१।२)

ततस्तेषां शरीरैश्च शरीरावयवैश्च सः । (२२।१)

संतस्तार क्षितिं क्षिप्रं कुशैर् वेदिम् इवाध्वरे ॥ (२२।२)

बद्धगोधाङ्गुलित्राणान् सशरावरकार्मुकान् । (२३।१)

सासिचर्माङ्कुशाभीशून् सतोमरपरश्वधान् ॥ (२३।२)

सगुडायोमुखप्रासान् सर्ष्टितोमरपट्टिशान् । (२४।१)

सभिण्डिपालपरिघान् सशक्तिवरकम्पनान् ॥ (२४।२)

सप्रतोदमहाशङ्खान् सकुन्तान् सकचग्रहान् । (२५।१)

समुद्गरक्षेपणीयान् सपाशपरिघोपलान् ॥ (२५।२)

सकेयूराङ्गदान् बाहून् हृद्यगन्धानुलेपनान् । (२६।१)

संचिछेदार्जुनिर् वृत्तांस्त्वदीयानां सहस्रशः ॥ (२६।२)

तैः स्फुरद्भिर् महाराज शुशुभे लोहितोक्षितैः । (२७।१)

पञ्चास्यैः पन्नगैश्छिन्नैर् गरुडेनेव मारिष ॥ (२७।२)

सुनासाननकेशान्तैर् अव्रणैश्चारुकुण्डलैः । (२८।१)

संदष्टौष्ठपुटैः क्रोधात् क्षरद्भिः शोणितं बहु ॥ (२८।२)

चारुस्रङ्मुकुटोष्णीषैर् मणिरत्नविराजितैः । (२९।१)

विनालनलिनाकारैर् दिवाकरशशिप्रभैः ॥ (२९।२)

हितप्रियंवदैः काले बहुभिः पुण्यगन्धिभिः । (३०।१)

द्विषच्छिरोभिः पृथिवीम् अवतस्तार फाल्गुणिः ॥ (३०।२)

गन्धर्वनगराकारान् विधिवत् कल्पितान् रथान् । (३१।१)

वीषामुखान् वित्रिवेणून् व्यस्तदण्डकबन्धुरान् ॥ (३१।२)

विजङ्घकूबराक्षांश्च विनेमीन् अनरान् अपि । (३२।१)

विचक्रोपस्करोपस्थान् भग्नोपकरणान् अपि ॥ (३२।२)

प्रशातितोपकरणान् हतयोधान् सहस्रशः । (३३।१)

शरैर् विशकलीकुर्वन् दिक्षु सर्वास्वदृश्यत ॥ (३३।२)

पुनर् द्विपान् द्विपारोहान् वैजयन्त्यङ्कुशध्वजान् । (३४।१)

तूणान् वर्माण्यथो कक्ष्या ग्रैवेयान् अथ कम्बलान् ॥ (३४।२)

घण्टाः शुण्डान् विषाणाग्रान् क्षुरपालान् पदानुगान् । (३५।१)

शरैर् निशितधाराग्रैः शात्रवाणाम् अशातयत् ॥ (३५।२)

वनायुजान् पार्वतीयान् काम्बोजारट्टबाह्लिकान् । (३६।१)

स्थिरवालधिकर्णाक्षाञ् जवनान् साधुवाहिनः ॥ (३६।२)

स्वारूढाञ् शिक्षितैर् योधैः शक्त्यृष्टिप्रासयोधिभिः । (३७।१)

विध्वस्तचामरकुथान् विप्रकीर्णप्रकीर्णकान् ॥ (३७।२)

निरस्तजिह्वानयनान् निष्कीर्णान्त्रयकृद्घनान् । (३८।१)

हतारोहान् भिन्नभाण्डान् क्रव्यादगणमोदनान् ॥ (३८।२)

निकृत्तवर्मकवचाञ् शकृन्मूत्रासृगाप्लुतान् । (३९।१)

निपातयन्न् अश्ववरांस्तावकान् सो ऽभ्यरोचत ॥ (३९।२)

एको विष्णुर् इवाचिन्त्यः कृत्वा प्राक् कर्म दुष्करम् । (४०।१)

तथा विमथितं तेन त्र्यङ्गं तव बलं महत् । (४०।२)

व्यहनत् स पदात्योघांस्त्वदीयान् एव भारत ॥ (४०।३)

एवम् एकेन तां सेनां सौभद्रेण शितैः शरैः । (४१।१)

भृशं विप्रहतां दृष्ट्वा स्कन्देनेवासुरीं चमूम् ॥ (४१।२)

त्वदीयास्तव पुत्राश्च वीक्षमाणा दिशो दश । (४२।१)

संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना लोमहर्षणाः ॥ (४२।२)

पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये । (४३।१)

गोत्रनामभिर् अन्योन्यं क्रन्दन्तो जीवितैषिणः ॥ (४३।२)

हतान् पुत्रांस्तथा पितॄन् सुहृत्संबन्धिबान्धवान् । (४४।१)

प्रातिष्ठन्त समुत्सृज्य त्वरयन्तो हयद्विपान् ॥ (४४।२)