वैशंपायन उवाच । (१।१)

तस्मिन् अभिहिते वाक्ये केशवेन महात्मना । (१।२)

स्तिमिता हृष्टरोमाण आसन् सर्वे सभासदः ॥ (१।३)

कः स्विद् उत्तरम् एतस्माद् वक्तुम् उत्सहते पुमान् । (२।१)

इति सर्वे मनोभिस्ते चिन्तयन्ति स्म पार्थिवाः ॥ (२।२)

तथा तेषु च सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु । (३।१)

जामदग्न्य इदं वाक्यम् अब्रवीत् कुरुसंसदि ॥ (३।२)

इमाम् एकोपमां राजञ् शृणु सत्याम् अशङ्कितः । (४।१)

तां श्रुत्वा श्रेय आदत्स्व यदि साध्विति मन्यसे ॥ (४।२)

राजा दम्भोद्भवो नाम सार्वभौमः पुराभवत् । (५।१)

अखिलां बुभुजे सर्वां पृथिवीम् इति नः श्रुतम् ॥ (५।२)

स स्म नित्यं निशापाये प्रातर् उत्थाय वीर्यवान् । (६।१)

ब्राह्मणान् क्षत्रियांश्चैव पृच्छन्न् आस्ते महारथः ॥ (६।२)

अस्ति कश्चिद् विशिष्टो वा मद्विधो वा भवेद् युधि । (७।१)

शूद्रो वैश्यः क्षत्रियो वा ब्राह्मणो वापि शस्त्रभृत् ॥ (७।२)

इति ब्रुवन्न् अन्वचरत् स राजा पृथिवीम् इमाम् । (८।१)

दर्पेण महता मत्तः कंचिद् अन्यम् अचिन्तयन् ॥ (८।२)

तं स्म वैद्या अकृपणा ब्राह्मणाः सर्वतो ऽभयाः । (९।१)

प्रत्यषेधन्त राजानं श्लाघमानं पुनः पुनः ॥ (९।२)

प्रतिषिध्यमानो ऽप्यसकृत् पृच्छत्येव स वै द्विजान् । (१०।१)

अभिमानी श्रिया मत्तस्तम् ऊचुर् ब्राह्मणास्तदा ॥ (१०।२)

तपस्विनो महात्मानो वेदव्रतसमन्विताः । (११।१)

उदीर्यमाणं राजानं क्रोधदीप्ता द्विजातयः ॥ (११।२)

अनेकजननं सख्यं ययोः पुरुषसिंहयोः । (१२।१)

तयोस्त्वं न समो राजन् भवितासि कदाचन ॥ (१२।२)

एवम् उक्तः स राजा तु पुनः पप्रच्छ तान् द्विजान् । (१३।१)

क्व तौ वीरौ क्वजन्मानौ किंकर्माणौ च कौ च तौ ॥ (१३।२)

ब्राह्मणा ऊचुः । (१४।१)

नरो नारायणश्चैव तापसाविति नः श्रुतम् । (१४।२)

आयातौ मानुषे लोके ताभ्यां युध्यस्व पार्थिव ॥ (१४।३)

श्रूयते तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ । (१५।१)

तपो घोरम् अनिर्देश्यं तप्येते गन्धमादने ॥ (१५।२)

राम उवाच । (१६।१)

स राजा महतीं सेनां योजयित्वा षडङ्गिनीम् । (१६।२)

अमृष्यमाणः सम्प्रायाद् यत्र तावपराजितौ ॥ (१६।३)

स गत्वा विषमं घोरं पर्वतं गन्धमादनम् । (१७।१)

मृगयाणो ऽन्वगच्छत् तौ तापसावपराजितौ ॥ (१७।२)

तौ दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाभ्यां कृशौ धमनिसंततौ । (१८।१)

शीतवातातपैश्चैव कर्शितौ पुरुषोत्तमौ । (१८।२)

अभिगम्योपसंगृह्य पर्यपृच्छद् अनामयम् ॥ (१८।३)

तम् अर्चित्वा मूलफलैर् आसनेनोदकेन च । (१९।१)

न्यमन्त्रयेतां राजानं किं कार्यं क्रियताम् इति ॥ (१९।२)

दम्भोद्भव उवाच । (२०।१)

बाहुभ्यां मे जिता भूमिर् निहताः सर्वशत्रवः । (२०।२)

भवद्भ्यां युद्धम् आकाङ्क्षन्न् उपयातो ऽस्मि पर्वतम् । (२०।३)

आतिथ्यं दीयताम् एतत् काङ्क्षितं मे चिरं प्रति ॥ (२०।४)

नरनारायणावूचतुः । (२१।१)

अपेतक्रोधलोभो ऽयम् आश्रमो राजसत्तम । (२१।२)

न ह्यस्मिन् आश्रमे युद्धं कुतः शस्त्रं कुतो ऽनृजुः । (२१।३)

अन्यत्र युद्धम् आकाङ्क्ष्व बहवः क्षत्रियाः क्षितौ ॥ (२१।४)

राम उवाच । (२२।१)

उच्यमानस्तथापि स्म भूय एवाभ्यभाषत । (२२।२)

पुनः पुनः क्षम्यमाणः सान्त्व्यमानश्च भारत । (२२।३)

दम्भोद्भवो युद्धम् इच्छन्न् आह्वयत्येव तापसौ ॥ (२२।४)

ततो नरस्त्विषीकाणां मुष्टिम् आदाय कौरव । (२३।१)

अब्रवीद् एहि युध्यस्व युद्धकामुक क्षत्रिय ॥ (२३।२)

सर्वशस्त्राणि चादत्स्व योजयस्व च वाहिनीम् । (२४।१)

अहं हि ते विनेष्यामि युद्धश्रद्धाम् इतः परम् ॥ (२४।२)

दम्भोद्भव उवाच । (२५।१)

यद्येतद् अस्त्रम् अस्मासु युक्तं तापस मन्यसे । (२५।२)

एतेनापि त्वया योत्स्ये युद्धार्थी ह्यहम् आगतः ॥ (२५।३)

राम उवाच । (२६।१)

इत्युक्त्वा शरवर्षेण सर्वतः समवाकिरत् । (२६।२)

दम्भोद्भवस्तापसं तं जिघांसुः सहसैनिकः ॥ (२६।३)

तस्य तान् अस्यतो घोरान् इषून् परतनुच्छिदः । (२७।१)

कदर्थीकृत्य स मुनिर् इषीकाभिर् अपानुदत् ॥ (२७।२)

ततो ऽस्मै प्रासृजद् घोरम् ऐषीकम् अपराजितः । (२८।१)

अस्त्रम् अप्रतिसंधेयं तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२८।२)

तेषाम् अक्षीणि कर्णांश्च नस्तकांश्चैव मायया । (२९।१)

निमित्तवेधी स मुनिर् इषीकाभिः समर्पयत् ॥ (२९।२)

स दृष्ट्वा श्वेतम् आकाशम् इषीकाभिः समाचितम् । (३०।१)

पादयोर् न्यपतद् राजा स्वस्ति मे ऽस्त्विति चाब्रवीत् ॥ (३०।२)

तम् अब्रवीन्नरो राजञ् शरण्यः शरणैषिणाम् । (३१।१)

ब्रह्मण्यो भव धर्मात्मा मा च स्मैवं पुनः कृथाः ॥ (३१।२)

मा च दर्पसमाविष्टः क्षेप्सीः कांश्चित् कदाचन । (३२।१)

अल्पीयांसं विशिष्टं वा तत् ते राजन् परं हितम् ॥ (३२।२)

कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहंकार आत्मवान् । (३३।१)

दान्तः क्षान्तो मृदुः क्षेमः प्रजाः पालय पार्थिव ॥ (३३।२)

अनुज्ञातः स्वस्ति गच्छ मैवं भूयः समाचरेः । (३४।१)

कुशलं ब्राह्मणान् पृच्छेर् आवयोर् वचनाद् भृशम् ॥ (३४।२)

ततो राजा तयोः पादावभिवाद्य महात्मनोः । (३५।१)

प्रत्याजगाम स्वपुरं धर्मं चैवाचिनोद् भृशम् ॥ (३५।२)

सुमहच्चापि तत् कर्म यन्नरेण कृतं पुरा । (३६।१)

ततो गुणैः सुबहुभिः श्रेष्ठो नारायणो ऽभवत् ॥ (३६।२)

तस्माद् यावद् धनुःश्रेष्ठे गाण्डीवे ऽस्त्रं न युज्यते । (३७।१)

तावत् त्वं मानम् उत्सृज्य गच्छ राजन् धनंजयम् ॥ (३७।२)

काकुदीकं शुकं नाकम् अक्षिसंतर्जनं तथा । (३८।१)

संतानं नर्तनं घोरम् आस्यमोदकम् अष्टमम् ॥ (३८।२)

एतैर् विद्धाः सर्व एव मरणं यान्ति मानवाः । (३९।१)

उन्मत्ताश्च विचेष्टन्ते नष्टसंज्ञा विचेतसः ॥ (३९।२)

स्वपन्ते च प्लवन्ते च छर्दयन्ति च मानवाः । (४०।१)

मूत्रयन्ते च सततं रुदन्ति च हसन्ति च ॥ (४०।२)

असंख्येया गुणाः पार्थे तद्विशिष्टो जनार्दनः । (४१।१)

त्वम् एव भूयो जानासि कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ (४१।२)

नरनारायणौ यौ तौ तावेवार्जुनकेशवौ । (४२।१)

विजानीहि महाराज प्रवीरौ पुरुषर्षभौ ॥ (४२।२)

यद्येतद् एवं जानासि न च माम् अतिशङ्कसे । (४३।१)

आर्यां मतिं समास्थाय शाम्य भारत पाण्डवैः ॥ (४३।२)

अथ चेन्मन्यसे श्रेयो न मे भेदो भवेद् इति । (४४।१)

प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा च युद्धे मनः कृथाः ॥ (४४।२)

भवतां च कुरुश्रेष्ठ कुलं बहुमतं भुवि । (४५।१)

तत् तथैवास्तु भद्रं ते स्वार्थम् एवानुचिन्तय ॥ (४५।२)