MBh, 3, 258
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राप्तम् अप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ । (१।२)
prāptam apratimaṃ duḥkhaṃ rāmeṇa bharatarṣabha |
मायाम् आस्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ (२।२)
māyām āsthāya tarasā hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam ||
बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः ॥ (३।२)
baddhvā setuṃ samudrasya dagdhvā laṅkāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||
कस्मिन् रामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः । (४।२)
kasmin rāmaḥ kule jātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparākramaḥ |
रावणः कस्य वा पुत्रः किं वैरं तस्य तेन ह ॥ (४।३)
rāvaṇaḥ kasya vā putraḥ kiṃ vairaṃ tasya tena ha ||
एतन् मे भगवन् सर्वं सम्यग् आख्यातुम् अर्हसि । (५।१)
etan me bhagavan sarvaṃ samyag ākhyātum arhasi |
श्रोतुम् इच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ (५।२)
śrotum icchāmi caritaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ||
तस्य पुत्रो दशरथः शश्वत् स्वाध्यायवाञ्शुचिः ॥ (६।३)
tasya putro daśarathaḥ śaśvat svādhyāyavāñśuciḥ ||
अभवंस्तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः । (७।१)
abhavaṃstasya catvāraḥ putrā dharmārthakovidāḥ |
सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ ॥ (८।२)
sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāḥ paraṃtapau ||
यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ (९।२)
yāṃ cakāra svayaṃ tvaṣṭā rāmasya mahiṣīṃ priyām ||
एतद् रामस्य ते जन्म सीतायाश्च प्रकीर्तितम् । (१०।१)
etad rāmasya te janma sītāyāśca prakīrtitam |
रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि जनेश्वर ॥ (१०।२)
rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi janeśvara ||
पितामहो रावणस्य साक्षाद् देवः प्रजापतिः । (११।१)
pitāmaho rāvaṇasya sākṣād devaḥ prajāpatiḥ |
स्वयम्भूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः ॥ (११।२)
svayambhūḥ sarvalokānāṃ prabhuḥ sraṣṭā mahātapāḥ ||
पुलस्त्यो नाम तस्यासीन् मानसो दयितः सुतः । (१२।१)
pulastyo nāma tasyāsīn mānaso dayitaḥ sutaḥ |
तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रो ऽभवत् प्रभुः ॥ (१२।२)
tasya vaiśravaṇo nāma gavi putro 'bhavat prabhuḥ ||
तस्य कोपात् पिता राजन् ससर्जात्मानम् आत्मना ॥ (१३।२)
tasya kopāt pitā rājan sasarjātmānam ātmanā ||
स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः । (१४।१)
sa jajñe viśravā nāma tasyātmārdhena vai dvijaḥ |
प्रतीकाराय सक्रोधस् ततो वैश्रवणस्य वै ॥ (१४।२)
pratīkārāya sakrodhas tato vaiśravaṇasya vai ||
पितामहस् तु प्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस्य ह । (१५।१)
pitāmahas tu prītātmā dadau vaiśravaṇasya ha |
राजधानीनिवेशं च लङ्कां रक्षोगणान्विताम् ॥ (१६।२)
rājadhānīniveśaṃ ca laṅkāṃ rakṣogaṇānvitām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.