MBh, 3, 90
Select a line for its word-by-word analysis.
धनंजयेन चाप्युक्तं यत् तच्छृणु युधिष्ठिर । (१।२)
dhanaṃjayena cāpyuktaṃ yat tacchṛṇu yudhiṣṭhira |
युधिष्ठिरं भ्रातरं मे योजयेर् धर्म्यया श्रिया ॥ (१।३)
yudhiṣṭhiraṃ bhrātaraṃ me yojayer dharmyayā śriyā ||
त्वं हि धर्मान् परान् वेत्थ तपांसि च तपोधन । (२।१)
tvaṃ hi dharmān parān vettha tapāṃsi ca tapodhana |
श्रीमतां चापि जानासि राज्ञां धर्मं सनातनम् ॥ (२।२)
śrīmatāṃ cāpi jānāsi rājñāṃ dharmaṃ sanātanam ||
स भवान् यत् परं वेद पावनं पुरुषान् प्रति । (३।१)
sa bhavān yat paraṃ veda pāvanaṃ puruṣān prati |
तेन संयोजयेथास् त्वं तीर्थपुण्येन पाण्डवम् ॥ (३।२)
tena saṃyojayethās tvaṃ tīrthapuṇyena pāṇḍavam ||
यथा तीर्थानि गच्छेत गाश् च दद्यात् स पार्थिवः । (४।१)
yathā tīrthāni gaccheta gāś ca dadyāt sa pārthivaḥ |
तथा सर्वात्मना कार्यम् इति मां विजयो ऽब्रवीत् ॥ (४।२)
tathā sarvātmanā kāryam iti māṃ vijayo 'bravīt ||
भवता चानुगुप्तो ऽसौ चरेत् तीर्थानि सर्वशः । (५।१)
bhavatā cānugupto 'sau caret tīrthāni sarvaśaḥ |
रक्षोभ्यो रक्षितव्यश् च दुर्गेषु विषमेषु च ॥ (५।२)
rakṣobhyo rakṣitavyaś ca durgeṣu viṣameṣu ca ||
दधीच इव देवेन्द्रं यथा चाप्यङ्गिरा रविम् । (६।१)
dadhīca iva devendraṃ yathā cāpyaṅgirā ravim |
तथा रक्षस्व कौन्तेयं राक्षसेभ्यो द्विजोत्तम ॥ (६।२)
tathā rakṣasva kaunteyaṃ rākṣasebhyo dvijottama ||
त्वयाभिगुप्तान् कौन्तेयान् नातिवर्तेयुर् अन्तिकात् ॥ (७।२)
tvayābhiguptān kaunteyān nātivarteyur antikāt ||
सो ऽहम् इन्द्रस्य वचनान्नियोगाद् अर्जुनस्य च । (८।१)
so 'ham indrasya vacanānniyogād arjunasya ca |
रक्षमाणो भयेभ्यस् त्वां चरिष्यामि त्वया सह ॥ (८।२)
rakṣamāṇo bhayebhyas tvāṃ cariṣyāmi tvayā saha ||
द्विस् तीर्थानि मया पूर्वं दृष्टानि कुरुनन्दन । (९।१)
dvis tīrthāni mayā pūrvaṃ dṛṣṭāni kurunandana |
इदं तृतीयं द्रक्ष्यामि तान्य् एव भवता सह ॥ (९।२)
idaṃ tṛtīyaṃ drakṣyāmi tāny eva bhavatā saha ||
इयं राजर्षिभिर् याता पुण्यकृद्भिर् युधिष्ठिर । (१०।१)
iyaṃ rājarṣibhir yātā puṇyakṛdbhir yudhiṣṭhira |
नानृजुर् नाकृतात्मा च नावैद्यो न च पापकृत् । (११।१)
nānṛjur nākṛtātmā ca nāvaidyo na ca pāpakṛt |
स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर् नरः ॥ (११।२)
snāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatir naraḥ ||
त्वं तु धर्ममतिर् नित्यं धर्मज्ञः सत्यसंगरः । (१२।१)
tvaṃ tu dharmamatir nityaṃ dharmajñaḥ satyasaṃgaraḥ |
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो भूय एव भविष्यसि ॥ (१२।२)
vimuktaḥ sarvapāpebhyo bhūya eva bhaviṣyasi ||
यथा ययातिः कौन्तेय तथा त्वम् अपि पाण्डव ॥ (१३।२)
yathā yayātiḥ kaunteya tathā tvam api pāṇḍava ||
न हर्षात् सम्प्रपश्यामि वाक्यस्यास्योत्तरं क्वचित् । (१४।२)
na harṣāt samprapaśyāmi vākyasyāsyottaraṃ kvacit |
स्मरेद्धि देवराजो यं किं नामाभ्यधिकं ततः ॥ (१४।३)
smareddhi devarājo yaṃ kiṃ nāmābhyadhikaṃ tataḥ ||
वासवः स्मरते यस्य को नामाभ्यधिकस् ततः ॥ (१५।२)
vāsavaḥ smarate yasya ko nāmābhyadhikas tataḥ ||
यच्च मां भगवान् आह तीर्थानां दर्शनं प्रति । (१६।१)
yacca māṃ bhagavān āha tīrthānāṃ darśanaṃ prati |
धौम्यस्य वचनाद् एषा बुद्धिः पूर्वं कृतैव मे ॥ (१६।२)
dhaumyasya vacanād eṣā buddhiḥ pūrvaṃ kṛtaiva me ||
तद् यदा मन्यसे ब्रह्मन् गमनं तीर्थदर्शने । (१७।१)
tad yadā manyase brahman gamanaṃ tīrthadarśane |
तदैव गन्तास्मि दृढम् एष मे निश्चयः परः ॥ (१७।२)
tadaiva gantāsmi dṛḍham eṣa me niścayaḥ paraḥ ||
गमने कृतबुद्धिं तं पाण्डवं लोमशो ऽब्रवीत् । (१८।२)
gamane kṛtabuddhiṃ taṃ pāṇḍavaṃ lomaśo 'bravīt |
लघुर् भव महाराज लघुः स्वैरं गमिष्यसि ॥ (१८।३)
laghur bhava mahārāja laghuḥ svairaṃ gamiṣyasi ||
भिक्षाभुजो निवर्तन्तां ब्राह्मणा यतयश् च ये । (१९।२)
bhikṣābhujo nivartantāṃ brāhmaṇā yatayaś ca ye |
ये चाप्यनुगताः पौरा राजभक्तिपुरस्कृताः ॥ (१९।३)
ye cāpyanugatāḥ paurā rājabhaktipuraskṛtāḥ ||
धृतराष्ट्रं महाराजम् अभिगच्छन्तु चैव ते । (२०।१)
dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam abhigacchantu caiva te |
स दास्यति यथाकालम् उचिता यस्य या भृतिः ॥ (२०।२)
sa dāsyati yathākālam ucitā yasya yā bhṛtiḥ ||
स चेद् यथोचितां वृत्तिं न दद्यान्मनुजेश्वरः । (२१।१)
sa ced yathocitāṃ vṛttiṃ na dadyānmanujeśvaraḥ |
अस्मत्प्रियहितार्थाय पाञ्चाल्यो वः प्रदास्यति ॥ (२१।२)
asmatpriyahitārthāya pāñcālyo vaḥ pradāsyati ||
विप्राश् च यतयो युक्ता जग्मुर् नागपुरं प्रति ॥ (२२।३)
viprāś ca yatayo yuktā jagmur nāgapuraṃ prati ||
तान् सर्वान् धर्मराजस्य प्रेम्णा राजाम्बिकासुतः । (२३।१)
tān sarvān dharmarājasya premṇā rājāmbikāsutaḥ |
प्रतिजग्राह विधिवद् धनैश् च समतर्पयत् ॥ (२३।२)
pratijagrāha vidhivad dhanaiś ca samatarpayat ||
ततः कुन्तीसुतो राजा लघुभिर् ब्राह्मणैः सह । (२४।१)
tataḥ kuntīsuto rājā laghubhir brāhmaṇaiḥ saha |
लोमशेन च सुप्रीतस् त्रिरात्रं काम्यके ऽवसत् ॥ (२४।२)
lomaśena ca suprītas trirātraṃ kāmyake 'vasat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.