संजय उवाच । (१।१)

भीमसेनं समाकीर्णं दृष्ट्वास्त्रेण धनंजयः । (१।२)

तेजसः प्रतिघातार्थं वारुणेन समावृणोत् ॥ (१।३)

नालक्षयत तं कश्चिद् वारुणास्त्रेण संवृतम् । (२।१)

अर्जुनस्य लघुत्वाच्च संवृतत्वाच्च तेजसः ॥ (२।२)

साश्वसूतरथो भीमो द्रोणपुत्रास्त्रसंवृतः । (३।१)

अग्नावग्निर् इव न्यस्तो ज्वालामाली सुदुर्दृशः ॥ (३।२)

यथा रात्रिक्षये राजञ् ज्योतींष्यस्तगिरिं प्रति । (४।१)

समापेतुस्तथा बाणा भीमसेनरथं प्रति ॥ (४।२)

स हि भीमो रथश्चास्य हयाः सूतश्च मारिष । (५।१)

संवृता द्रोणपुत्रेण पावकान्तर्गताभवन् ॥ (५।२)

यथा दग्ध्वा जगत् कृत्स्नं समये सचराचरम् । (६।१)

गच्छेद् अग्निर् विभोर् आस्यं तथास्त्रं भीमम् आवृणोत् ॥ (६।२)

सूर्यम् अग्निः प्रविष्टः स्याद् यथा चाग्निं दिवाकरः । (७।१)

तथा प्रविष्टं तत् तेजो न प्राज्ञायत किंचन ॥ (७।२)

विकीर्णम् अस्त्रं तद् दृष्ट्वा तथा भीमरथं प्रति । (८।१)

उदीर्यमाणं द्रौणिं च निष्प्रतिद्वंद्वम् आहवे ॥ (८।२)

सर्वसैन्यानि पाण्डूनां न्यस्तशस्त्राण्यचेतसः । (९।१)

युधिष्ठिरपुरोगांश्च विमुखांस्तान्महारथान् ॥ (९।२)

अर्जुनो वासुदेवश्च त्वरमाणौ महाद्युती । (१०।१)

अवप्लुत्य रथाद् वीरौ भीमम् आद्रवतां ततः ॥ (१०।२)

ततस्तद् द्रोणपुत्रस्य तेजो ऽस्त्रबलसंभवम् । (११।१)

विगाह्य तौ सुबलिनौ माययाविशतां तदा ॥ (११।२)

न्यस्तशस्त्रौ ततस्तौ तु नादहद् अस्त्रजो ऽनलः । (१२।१)

वारुणास्त्रप्रयोगाच्च वीर्यवत्त्वाच्च कृष्णयोः ॥ (१२।२)

ततश्चकृषतुर् भीमं तस्य सर्वायुधानि च । (१३।१)

नारायणास्त्रशान्त्यर्थं नरनारायणौ बलात् ॥ (१३।२)

अपकृष्यमाणः कौन्तेयो नदत्येव महारथः । (१४।१)

वर्धते चैव तद् घोरं द्रौणेर् अस्त्रं सुदुर्जयम् ॥ (१४।२)

तम् अब्रवीद् वासुदेवः किम् इदं पाण्डुनन्दन । (१५।१)

वार्यमाणो ऽपि कौन्तेय यद् युद्धान्न निवर्तसे ॥ (१५।२)

यदि युद्धेन जेयाः स्युर् इमे कौरवनन्दनाः । (१६।१)

वयम् अप्यत्र युध्येम तथा चेमे नरर्षभाः ॥ (१६।२)

रथेभ्यस्त्ववतीर्णास्तु सर्व एव स्म तावकाः । (१७।१)

तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय रथात् तूर्णम् अपाक्रम ॥ (१७।२)

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णो रथाद् भूमिम् अपातयत् । (१८।१)

निःश्वसन्तं यथा नागं क्रोधसंरक्तलोचनम् ॥ (१८।२)

यदापकृष्टः स रथान्न्यासितश्चायुधं भुवि । (१९।१)

ततो नारायणास्त्रं तत् प्रशान्तं शत्रुतापनम् ॥ (१९।२)

तस्मिन् प्रशान्ते विधिना तदा तेजसि दुःसहे । (२०।१)

बभूवुर् विमलाः सर्वा दिशः प्रदिश एव च ॥ (२०।२)

प्रववुश्च शिवा वाताः प्रशान्ता मृगपक्षिणः । (२१।१)

वाहनानि च हृष्टानि योधाश्च मनुजेश्वर ॥ (२१।२)

व्यपोढे च ततो घोरे तस्मिंस्तेजसि भारत । (२२।१)

बभौ भीमो निशापाये धीमान् सूर्य इवोदितः ॥ (२२।२)

हतशेषं बलं तत्र पाण्डवानाम् अतिष्ठत । (२३।१)

अस्त्रव्युपरमाद्धृष्टं तव पुत्रजिघांसया ॥ (२३।२)

व्यवस्थिते बले तस्मिन् अस्त्रे प्रतिहते तथा । (२४।१)

दुर्योधनो महाराज द्रोणपुत्रम् अथाब्रवीत् ॥ (२४।२)

अश्वत्थामन् पुनः शीघ्रम् अस्त्रम् एतत् प्रयोजय । (२५।१)

व्यवस्थिता हि पाञ्चालाः पुनर् एव जयैषिणः ॥ (२५।२)

अश्वत्थामा तथोक्तस्तु तव पुत्रेण मारिष । (२६।१)

सुदीनम् अभिनिःश्वस्य राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

नैतद् आवर्तते राजन्न् अस्त्रं द्विर् नोपपद्यते । (२७।१)

आवर्तयन्निहन्त्येतत् प्रयोक्तारं न संशयः ॥ (२७।२)

एष चास्त्रप्रतीघातं वासुदेवः प्रयुक्तवान् । (२८।१)

अन्यथा विहितः संख्ये वधः शत्रोर् जनाधिप ॥ (२८।२)

पराजयो वा मृत्युर् वा श्रेयो मृत्युर् न निर्जयः । (२९।१)

निर्जिताश्चारयो ह्येते शस्त्रोत्सर्गान्मृतोपमाः ॥ (२९।२)

दुर्योधन उवाच । (३०।१)

आचार्यपुत्र यद्येतद् द्विर् अस्त्रं न प्रयुज्यते । (३०।२)

अन्यैर् गुरुघ्ना वध्यन्ताम् अस्त्रैर् अस्त्रविदां वर ॥ (३०।३)

त्वयि ह्यस्त्राणि दिव्यानि यथा स्युस्त्र्यम्बके तथा । (३१।१)

इच्छतो न हि ते मुच्येत् क्रुद्धस्यापि पुरंदरः ॥ (३१।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (३२।१)

तस्मिन् अस्त्रे प्रतिहते द्रोणे चोपधिना हते । (३२।२)

तथा दुर्योधनेनोक्तो द्रौणिः किम् अकरोत् पुनः ॥ (३२।३)

दृष्ट्वा पार्थांश्च संग्रामे युद्धाय समवस्थितान् । (३३।१)

नारायणास्त्रनिर्मुक्तांश्चरतः पृतनामुखे ॥ (३३।२)

संजय उवाच । (३४।१)

जानन् पितुः स निधनं सिंहलाङ्गूलकेतनः । (३४।२)

सक्रोधो भयम् उत्सृज्य अभिदुद्राव पार्षतम् ॥ (३४।३)

अभिद्रुत्य च विंशत्या क्षुद्रकाणां नरर्षभः । (३५।१)

पञ्चभिश्चातिवेगेन विव्याध पुरुषर्षभम् ॥ (३५।२)

धृष्टद्युम्नस्ततो राजञ् ज्वलन्तम् इव पावकम् । (३६।१)

द्रोणपुत्रं त्रिषष्ट्या तु राजन् विव्याध पत्रिणाम् ॥ (३६।२)

सारथिं चास्य विंशत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (३७।१)

हयांश्च चतुरो ऽविध्यच्चतुर्भिर् निशितैः शरैः ॥ (३७।२)

विद्ध्वा विद्ध्वानदद् द्रौणिः कम्पयन्न् इव मेदिनीम् । (३८।१)

आददत् सर्वलोकस्य प्राणान् इव महारणे ॥ (३८।२)

पार्षतस्तु बली राजन् कृतास्त्रः कृतनिश्रमः । (३९।१)

द्रौणिम् एवाभिदुद्राव कृत्वा मृत्युं निवर्तनम् ॥ (३९।२)

ततो बाणमयं वर्षं द्रोणपुत्रस्य मूर्धनि । (४०।१)

अवासृजद् अमेयात्मा पाञ्चाल्यो रथिनां वरः ॥ (४०।२)

तं द्रौणिः समरे क्रुद्धश्छादयामास पत्रिभिः । (४१।१)

विव्याध चैनं दशभिः पितुर् वधम् अनुस्मरन् ॥ (४१।२)

द्वाभ्यां च सुविकृष्टाभ्यां क्षुराभ्यां ध्वजकार्मुके । (४२।१)

छित्त्वा पाञ्चालराजस्य द्रौणिर् अन्यैः समार्दयत् ॥ (४२।२)

व्यश्वसूतरथं चैनं द्रौणिश्चक्रे महाहवे । (४३।१)

तस्य चानुचरान् सर्वान् क्रुद्धः प्राच्छादयच्छरैः ॥ (४३।२)

प्रदुद्राव ततः सैन्यं पाञ्चालानां विशां पते । (४४।१)

संभ्रान्तरूपम् आर्तं च शरवर्षपरिक्षतम् ॥ (४४।२)

दृष्ट्वा च विमुखान् योधान् धृष्टद्युम्नं च पीडितम् । (४५।१)

शैनेयो ऽचोदयत् तूर्णं रणं द्रौणिरथं प्रति ॥ (४५।२)

अष्टभिर् निशितैश्चैव सो ऽश्वत्थामानम् आर्दयत् । (४६।१)

विंशत्या पुनर् आहत्य नानारूपैर् अमर्षणम् । (४६।२)

विव्याध च तथा सूतं चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ (४६।३)

सो ऽतिविद्धो महेष्वासो नानालिङ्गैर् अमर्षणः । (४७।१)

युयुधानेन वै द्रौणिः प्रहसन् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४७।२)

शैनेयाभ्यवपत्तिं ते जानाम्याचार्यघातिनः । (४८।१)

न त्वेनं त्रास्यसि मया ग्रस्तम् आत्मानम् एव च ॥ (४८।२)

एवम् उक्त्वार्करश्म्याभं सुपर्वाणं शरोत्तमम् । (४९।१)

व्यसृजत् सात्वते द्रौणिर् वज्रं वृत्रे यथा हरिः ॥ (४९।२)

स तं निर्भिद्य तेनास्तः सायकः सशरावरम् । (५०।१)

विवेश वसुधां भित्त्वा श्वसन् बिलम् इवोरगः ॥ (५०।२)

स भिन्नकवचः शूरस्तोत्त्रार्दित इव द्विपः । (५१।१)

विमुच्य सशरं चापं भूरिव्रणपरिस्रवः ॥ (५१।२)

सीदन् रुधिरसिक्तश्च रथोपस्थ उपाविशत् । (५२।१)

सूतेनापहृतस्तूर्णं द्रोणपुत्राद् रथान्तरम् ॥ (५२।२)

अथान्येन सुपुङ्खेन शरेण नतपर्वणा । (५३।१)

आजघान भ्रुवोर् मध्ये धृष्टद्युम्नं परंतपः ॥ (५३।२)

स पूर्वम् अतिविद्धश्च भृशं पश्चाच्च पीडितः । (५४।१)

ससाद युधि पाञ्चाल्यो व्यपाश्रयत च ध्वजम् ॥ (५४।२)

तं मत्तम् इव सिंहेन राजन् कुञ्जरम् अर्दितम् । (५५।१)

जवेनाभ्यद्रवञ् शूराः पञ्च पाण्डवतो रथाः ॥ (५५।२)

किरीटी भीमसेनश्च वृद्धक्षत्रश्च पौरवः । (५६।१)

युवराजश्च चेदीनां मालवश्च सुदर्शनः । (५६।२)

पञ्चभिः पञ्चभिर् बाणैर् अभ्यघ्नन् सर्वतः समम् ॥ (५६।३)

आशीविषाभैर् विंशद्भिः पञ्चभिश्चापि ताञ् शरैः । (५७।१)

चिछेद युगपद् द्रौणिः पञ्चविंशतिसायकान् ॥ (५७।२)

सप्तभिश्च शितैर् बाणैः पौरवं द्रौणिर् आर्दयत् । (५८।१)

मालवं त्रिभिर् एकेन पार्थं षड्भिर् वृकोदरम् ॥ (५८।२)

ततस्ते विव्यधुः सर्वे द्रौणिं राजन्महारथाः । (५९।१)

युगपच्च पृथक् चैव रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (५९।२)

युवराजस्तु विंशत्या द्रौणिं विव्याध पत्रिणाम् । (६०।१)

पार्थश्च पुनर् अष्टाभिस्तथा सर्वे त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (६०।२)

ततो ऽर्जुनं षड्भिर् अथाजघान द्रौणायनिर् दशभिर् वासुदेवम् । (६१।१)

भीमं दशार्धैर् युवराजं चतुर्भिर् द्वाभ्यां छित्त्वा कार्मुकं च ध्वजं च । (६१।२)

पुनः पार्थं शरवर्षेण विद्ध्वा द्रौणिर् घोरं सिंहनादं ननाद ॥ (६१।३)

तस्यास्यतः सुनिशितान् पीतधारान् द्रौणेः शरान् पृष्ठतश्चाग्रतश्च । (६२।१)

धरा वियद् द्यौः प्रदिशो दिशश्च छन्ना बाणैर् अभवन् घोररूपैः ॥ (६२।२)

आसीनस्य स्वरथं तूग्रतेजाः सुदर्शनस्येन्द्रकेतुप्रकाशौ । (६३।१)

भुजौ शिरश्चेन्द्रसमानवीर्यस् त्रिभिः शरैर् युगपत् संचकर्त ॥ (६३।२)

स पौरवं रथशक्त्या निहत्य छित्त्वा रथं तिलशश्चापि बाणैः । (६४।१)

छित्त्वास्य बाहू वरचन्दनाक्तौ भल्लेन कायाच्छिर उच्चकर्त ॥ (६४।२)

युवानम् इन्दीवरदामवर्णं चेदिप्रियं युवराजं प्रहस्य । (६५।१)

बाणैस्त्वरावाञ् ज्वलिताग्निकल्पैर् विद्ध्वा प्रादान्मृत्यवे साश्वसूतम् ॥ (६५।२)

तान्निहत्य रणे वीरो द्रोणपुत्रो युधां पतिः । (६६।१)

दध्मौ प्रमुदितः शङ्खं बृहन्तम् अपराजितः ॥ (६६।२)

ततः सर्वे च पाञ्चाला भीमसेनश्च पाण्डवः । (६७।१)

धृष्टद्युम्नरथं भीतास्त्यक्त्वा सम्प्राद्रवन् दिशः ॥ (६७।२)

तान् प्रभग्नांस्तथा द्रौणिः पृष्ठतो विकिरञ् शरैः । (६८।१)

अभ्यवर्तत वेगेन कालवत् पाण्डुवाहिनीम् ॥ (६८।२)

ते वध्यमानाः समरे द्रोणपुत्रेण क्षत्रियाः । (६९।१)

द्रोणपुत्रं भयाद् राजन् दिक्षु सर्वासु मेनिरे ॥ (६९।२)