MBh, 6, 22
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वां सेनां समचोदयत् । (१।२)
tato yudhiṣṭhiro rājā svāṃ senāṃ samacodayat |
प्रतिव्यूहन्न् अनीकानि भीष्मस्य भरतर्षभ ॥ (१।३)
prativyūhann anīkāni bhīṣmasya bharatarṣabha ||
यथोद्दिष्टान्यनीकानि प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाः । (२।१)
yathoddiṣṭānyanīkāni pratyavyūhanta pāṇḍavāḥ |
स्वर्गं परम् अभीप्सन्तः सुयुद्धेन कुरूद्वहाः ॥ (२।२)
svargaṃ param abhīpsantaḥ suyuddhena kurūdvahāḥ ||
मध्ये शिखण्डिनो ऽनीकं रक्षितं सव्यसाचिना । (३।१)
madhye śikhaṇḍino 'nīkaṃ rakṣitaṃ savyasācinā |
धृष्टद्युम्नस्य च स्वयं भीमेन परिपालितम् ॥ (३।२)
dhṛṣṭadyumnasya ca svayaṃ bhīmena paripālitam ||
महेन्द्रयानप्रतिमं रथं तु सोपस्करं हाटकरत्नचित्रम् । (५।१)
mahendrayānapratimaṃ rathaṃ tu sopaskaraṃ hāṭakaratnacitram |
युधिष्ठिरः काञ्चनभाण्डयोक्त्रं समास्थितो नागकुलस्य मध्ये ॥ (५।२)
yudhiṣṭhiraḥ kāñcanabhāṇḍayoktraṃ samāsthito nāgakulasya madhye ||
समुच्छ्रितं दान्तशलाकम् अस्य सुपाण्डुरं छत्रम् अतीव भाति । (६।१)
samucchritaṃ dāntaśalākam asya supāṇḍuraṃ chatram atīva bhāti |
प्रदक्षिणं चैनम् उपाचरन्ति महर्षयः संस्तुतिभिर् नरेन्द्रम् ॥ (६।२)
pradakṣiṇaṃ cainam upācaranti maharṣayaḥ saṃstutibhir narendram ||
पुरोहिताः शत्रुवधं वदन्तो महर्षिवृद्धाः श्रुतवन्त एव । (७।१)
purohitāḥ śatruvadhaṃ vadanto maharṣivṛddhāḥ śrutavanta eva |
जप्यैश्च मन्त्रैश्च तथौषधीभिः समन्ततः स्वस्त्ययनं प्रचक्रुः ॥ (७।२)
japyaiśca mantraiśca tathauṣadhībhiḥ samantataḥ svastyayanaṃ pracakruḥ ||
ततः स वस्त्राणि तथैव गाश्च फलानि पुष्पाणि तथैव निष्कान् । (८।१)
tataḥ sa vastrāṇi tathaiva gāśca phalāni puṣpāṇi tathaiva niṣkān |
कुरूत्तमो ब्राह्मणसान्महात्मा कुर्वन् ययौ शक्र इवामरेभ्यः ॥ (८।२)
kurūttamo brāhmaṇasānmahātmā kurvan yayau śakra ivāmarebhyaḥ ||
सहस्रसूर्यः शतकिङ्किणीकः परार्ध्यजाम्बूनदहेमचित्रः । (९।१)
sahasrasūryaḥ śatakiṅkiṇīkaḥ parārdhyajāmbūnadahemacitraḥ |
रथो ऽर्जुनस्याग्निर् इवार्चिमाली विभ्राजते श्वेतहयः सुचक्रः ॥ (९।२)
ratho 'rjunasyāgnir ivārcimālī vibhrājate śvetahayaḥ sucakraḥ ||
तम् आस्थितः केशवसंगृहीतं कपिध्वजं गाण्डिवबाणहस्तः । (१०।१)
tam āsthitaḥ keśavasaṃgṛhītaṃ kapidhvajaṃ gāṇḍivabāṇahastaḥ |
धनुर्धरो यस्य समः पृथिव्यां न विद्यते नो भविता वा कदाचित् ॥ (१०।२)
dhanurdharo yasya samaḥ pṛthivyāṃ na vidyate no bhavitā vā kadācit ||
उद्वर्तयिष्यंस्तव पुत्रसेनाम् अतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपम् । (११।१)
udvartayiṣyaṃstava putrasenām atīva raudraṃ sa bibharti rūpam |
अनायुधो यः सुभुजो भुजाभ्यां नराश्वनागान् युधि भस्म कुर्यात् ॥ (११।२)
anāyudho yaḥ subhujo bhujābhyāṃ narāśvanāgān yudhi bhasma kuryāt ||
स भीमसेनः सहितो यमाभ्यां वृकोदरो वीररथस्य गोप्ता । (१२।१)
sa bhīmasenaḥ sahito yamābhyāṃ vṛkodaro vīrarathasya goptā |
तं प्रेक्ष्य मत्तर्षभसिंहखेलं लोके महेन्द्रप्रतिमानकल्पम् ॥ (१२।२)
taṃ prekṣya mattarṣabhasiṃhakhelaṃ loke mahendrapratimānakalpam ||
समीक्ष्य सेनाग्रगतं दुरासदं प्रविव्यथुः पङ्कगता इवोष्ट्राः । (१३।१)
samīkṣya senāgragataṃ durāsadaṃ pravivyathuḥ paṅkagatā ivoṣṭrāḥ |
वृकोदरं वारणराजदर्पं योधास्त्वदीया भयविग्नसत्त्वाः ॥ (१३।२)
vṛkodaraṃ vāraṇarājadarpaṃ yodhāstvadīyā bhayavignasattvāḥ ||
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं राजपुत्रं दुरासदम् । (१४।१)
anīkamadhye tiṣṭhantaṃ rājaputraṃ durāsadam |
अब्रवीद् भरतश्रेष्ठं गुडाकेशं जनार्दनः ॥ (१४।२)
abravīd bharataśreṣṭhaṃ guḍākeśaṃ janārdanaḥ ||
य एष गोप्ता प्रतपन् बलस्थो यो नः सेनां सिंह इवेक्षते च । (१५।२)
ya eṣa goptā pratapan balastho yo naḥ senāṃ siṃha ivekṣate ca |
स एष भीष्मः कुरुवंशकेतुर् येनाहृतास्त्रिंशतो वाजिमेधाः ॥ (१५।३)
sa eṣa bhīṣmaḥ kuruvaṃśaketur yenāhṛtāstriṃśato vājimedhāḥ ||
एतान्यनीकानि महानुभावं गूहन्ति मेघा इव घर्मरश्मिम् । (१६।१)
etānyanīkāni mahānubhāvaṃ gūhanti meghā iva gharmaraśmim |
एतानि हत्वा पुरुषप्रवीर काङ्क्षस्व युद्धं भरतर्षभेण ॥ (१६।२)
etāni hatvā puruṣapravīra kāṅkṣasva yuddhaṃ bharatarṣabheṇa ||
केषां प्रहृष्टास्तत्राग्रे योधा युध्यन्ति संजय । (१७।२)
keṣāṃ prahṛṣṭāstatrāgre yodhā yudhyanti saṃjaya |
के पूर्वं प्राहरंस्तत्र युद्धे हृदयकम्पने । (१८।१)
ke pūrvaṃ prāharaṃstatra yuddhe hṛdayakampane |
मामकाः पाण्डवानां वा तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (१८।२)
māmakāḥ pāṇḍavānāṃ vā tanmamācakṣva saṃjaya ||
वाचः प्रदक्षिणाश्चैव योधानाम् अभिगर्जताम् ॥ (१९।२)
vācaḥ pradakṣiṇāścaiva yodhānām abhigarjatām ||
स्रग्धूपपानगन्धानाम् उभयत्र समुद्भवः ॥ (२०।३)
sragdhūpapānagandhānām ubhayatra samudbhavaḥ ||
संसर्पताम् उदीर्णानां विमर्दः सुमहान् अभूत् ॥ (२१।२)
saṃsarpatām udīrṇānāṃ vimardaḥ sumahān abhūt ||
कुञ्जराणां च नदतां सैन्यानां च प्रहृष्यताम् ॥ (२२।२)
kuñjarāṇāṃ ca nadatāṃ sainyānāṃ ca prahṛṣyatām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.