संजय उवाच । (१।१)

सहदेवम् अथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं विशां पते । (१।२)

कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत ॥ (१।३)

सहदेवस्तु राधेयं विद्ध्वा नवभिर् आशुगैः । (२।१)

पुनर् विव्याध दशभिर् निशितैर् नतपर्वभिः ॥ (२।२)

तं कर्णः प्रतिविव्याध शतेन नतपर्वणाम् । (३।१)

सज्यं चास्य धनुः शीघ्रं चिछेद लघुहस्तवत् ॥ (३।२)

ततो ऽन्यद् धनुर् आदाय माद्रीपुत्रः प्रतापवान् । (४।१)

कर्णं विव्याध विंशत्या तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (४।२)

तस्य कर्णो हयान् हत्वा शरैः संनतपर्वभिः । (५।१)

सारथिं चास्य भल्लेन द्रुतं निन्ये यमक्षयम् ॥ (५।२)

विरथः सहदेवस्तु खड्गं चर्म समाददे । (६।१)

तद् अप्यस्य शरैः कर्णो व्यधमत् प्रहसन्न् इव ॥ (६।२)

ततो गुर्वीं महाघोरां हेमचित्रां महागदाम् । (७।१)

प्रेषयामास समरे वैकर्तनरथं प्रति ॥ (७।२)

ताम् आपतन्तीं सहसा सहदेवप्रवेरिताम् । (८।१)

व्यष्टम्भयच्छरैः कर्णो भूमौ चैनाम् अपातयत् ॥ (८।२)

गदां विनिहतां दृष्ट्वा सहदेवस्त्वरान्वितः । (९।१)

शक्तिं चिक्षेप कर्णाय ताम् अप्यस्याच्छिनच्छरैः ॥ (९।२)

ससंभ्रमस्ततस्तूर्णम् अवप्लुत्य रथोत्तमात् । (१०।१)

सहदेवो महाराज दृष्ट्वा कर्णं व्यवस्थितम् । (१०।२)

रथचक्रं ततो गृह्य मुमोचाधिरथिं प्रति ॥ (१०।३)

तम् आपतन्तं सहसा कालचक्रम् इवोद्यतम् । (११।१)

शरैर् अनेकसाहस्रैर् अछिनत् सूतनन्दनः ॥ (११।२)

तस्मिंस्तु वितथे चक्रे कृते तेन महात्मना । (१२।१)

वार्यमाणश्च विशिखैः सहदेवो रणं जहौ ॥ (१२।२)

तम् अभिद्रुत्य राधेयो मुहूर्ताद् भरतर्षभ । (१३।१)

अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यं सहदेवं विशां पते ॥ (१३।२)

मा युध्यस्व रणे वीर विशिष्टै रथिभिः सह । (१४।१)

सदृशैर् युध्य माद्रेय वचो मे मा विशङ्किथाः ॥ (१४।२)

अथैनं धनुषो ऽग्रेण तुदन् भूयो ऽब्रवीद् वचः । (१५।१)

एषो ऽर्जुनो रणे यत्तो युध्यते कुरुभिः सह । (१५।२)

तत्र गच्छस्व माद्रेय गृहं वा यदि मन्यसे ॥ (१५।३)

एवम् उक्त्वा तु तं कर्णो रथेन रथिनां वरः । (१६।१)

प्रायात् पाञ्चालपाण्डूनां सैन्यानि प्रहसन्न् इव ॥ (१६।२)

वधप्राप्तं तु माद्रेयं नावधीत् समरे ऽरिहा । (१७।१)

कुन्त्याः स्मृत्वा वचो राजन् सत्यसंधो महारथः ॥ (१७।२)

सहदेवस्ततो राजन् विमनाः शरपीडितः । (१८।१)

कर्णवाक्शल्यतप्तश्च जीवितान्निरविद्यत ॥ (१८।२)

आरुरोह रथं चापि पाञ्चाल्यस्य महात्मनः । (१९।१)

जनमेजयस्य समरे त्वरायुक्तो महारथः ॥ (१९।२)

विराटं सहसेनं तु द्रोणार्थे द्रुतम् आगतम् । (२०।१)

मद्रराजः शरौघेण छादयामास धन्विनम् ॥ (२०।२)

तयोः समभवद् युद्धं समरे दृढधन्विनोः । (२१।१)

यादृशं ह्यभवद् राजञ् जम्भवासवयोः पुरा ॥ (२१।२)

मद्रराजो महाराज विराटं वाहिनीपतिम् । (२२।१)

आजघ्ने त्वरितं तीक्ष्णैः शतेन नतपर्वणाम् ॥ (२२।२)

प्रतिविव्याध तं राजा नवभिर् निशितैः शरैः । (२३।१)

पुनश्चैव त्रिसप्तत्या भूयश्चैव शतेन ह ॥ (२३।२)

तस्य मद्राधिपो हत्वा चतुरो रथवाजिनः । (२४।१)

सूतं ध्वजं च समरे रथोपस्थाद् अपातयत् ॥ (२४।२)

हताश्वात् तु रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य महारथः । (२५।१)

तस्थौ विस्फारयंश्चापं विमुञ्चंश्च शिताञ् शरान् ॥ (२५।२)

शतानीकस्ततो दृष्ट्वा भ्रातरं हतवाहनम् । (२६।१)

रथेनाभ्यपतत् तूर्णं सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ (२६।२)

शतानीकम् अथायान्तं मद्रराजो महामृधे । (२७।१)

विशिखैर् बहुभिर् विद्ध्वा ततो निन्ये यमक्षयम् ॥ (२७।२)

तस्मिंस्तु निहते वीरे विराटो रथसत्तमः । (२८।१)

आरुरोह रथं तूर्णं तम् एव ध्वजमालिनम् ॥ (२८।२)

ततो विस्फार्य नयने क्रोधाद् द्विगुणविक्रमः । (२९।१)

मद्रराजरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः ॥ (२९।२)

ततो मद्राधिपः क्रुद्धः शतेन नतपर्वणाम् । (३०।१)

आजघानोरसि दृढं विराटं वाहिनीपतिम् ॥ (३०।२)

सो ऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् । (३१।१)

कश्मलं चाविशत् तीव्रं विराटो भरतर्षभ । (३१।२)

सारथिस्तम् अपोवाह समरे शरविक्षतम् ॥ (३१।३)

ततः सा महती सेना प्राद्रवन्निशि भारत । (३२।१)

वध्यमाना शरशतैः शल्येनाहवशोभिना ॥ (३२।२)

तां दृष्ट्वा विद्रुतां सेनां वासुदेवधनंजयौ । (३३।१)

प्रायातां तत्र राजेन्द्र यत्र शल्यो व्यवस्थितः ॥ (३३।२)

तौ तु प्रत्युद्ययौ राजन् राक्षसेन्द्रो ह्यलम्बुसः । (३४।१)

अष्टचक्रसमायुक्तम् आस्थाय प्रवरं रथम् ॥ (३४।२)

तुरंगममुखैर् युक्तं पिशाचैर् घोरदर्शनैः । (३५।१)

लोहितार्द्रपताकं तं रक्तमाल्यविभूषितम् । (३५।२)

कार्ष्णायसमयं घोरम् ऋक्षचर्मावृतं महत् ॥ (३५।३)

रौद्रेण चित्रपक्षेण विवृताक्षेण कूजता । (३६।१)

ध्वजेनोच्छ्रिततुण्डेन गृध्रराजेन राजता ॥ (३६।२)

स बभौ राक्षसो राजन् भिन्नाञ्जनचयोपमः । (३७।१)

रुरोधार्जुनम् आयान्तं प्रभञ्जनम् इवाद्रिराट् । (३७।२)

किरन् बाणगणान् राजञ् शतशो ऽर्जुनमूर्धनि ॥ (३७।३)

अतितीव्रम् अभूद् युद्धं नरराक्षसयोर् मृधे । (३८।१)

द्रष्टॄणां प्रीतिजननं सर्वेषां भरतर्षभ ॥ (३८।२)

तम् अर्जुनः शतेनैव पत्रिणाम् अभ्यताडयत् । (३९।१)

नवभिश्च शितैर् बाणैश्चिछेद ध्वजम् उच्छ्रितम् ॥ (३९।२)

सारथिं च त्रिभिर् बाणैस्त्रिभिर् एव त्रिवेणुकम् । (४०।१)

धनुर् एकेन चिछेद चतुर्भिश्चतुरो हयान् । (४०।२)

विरथस्योद्यतं खड्गं शरेणास्य द्विधाच्छिनत् ॥ (४०।३)

अथैनं निशितैर् बाणैश्चतुर्भिर् भरतर्षभ । (४१।१)

पार्थो ऽर्दयद् राक्षसेन्द्रं स विद्धः प्राद्रवद् भयात् ॥ (४१।२)

तं विजित्यार्जुनस्तूर्णं द्रोणान्तिकम् उपाययौ । (४२।१)

किरञ् शरगणान् राजन्नरवारणवाजिषु ॥ (४२।२)

वध्यमाना महाराज पाण्डवेन यशस्विना । (४३।१)

सैनिका न्यपतन्न् उर्व्यां वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ (४३।२)

तेषु तूत्साद्यमानेषु फल्गुनेन महात्मना । (४४।१)

सम्प्राद्रवद् बलं सर्वं पुत्राणां ते विशां पते ॥ (४४।२)