व्यास उवाच । (१।१)

खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः । (१।२)

अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वने द्रुमाः ॥ (१।३)

गर्भिण्यो राजपुत्र्यश्च जनयन्ति विभीषणान् । (२।१)

क्रव्यादान् पक्षिणश्चैव गोमायून् अपरान्मृगान् ॥ (२।२)

त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः । (३।१)

द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवो ऽशिवाः ॥ (३।२)

जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तो ऽशिवा गिरः । (४।१)

त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ (४।२)

तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियश्च ब्रह्मवादिनाम् । (५।१)

वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्त्यः पुरे तव ॥ (५।२)

गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते । (६।१)

क्रकराञ् शारिकाश्चैव शुकांश्चाशुभवादिनः ॥ (६।२)

स्त्रियः काश्चित् प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः । (७।१)

ता जातमात्रा नृत्यन्ति गायन्ति च हसन्ति च ॥ (७।२)

पृथग्जनस्य कुडकाः स्तनपाः स्तेनवेश्मनि । (८।१)

नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद् भयम् ॥ (८।२)

प्रतिमाश्चालिखन्त्यन्ये सशस्त्राः कालचोदिताः । (९।१)

अन्योन्यम् अभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः । (९।२)

उपरुन्धन्ति कृत्वा च नगराणि युयुत्सवः ॥ (९।३)

पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च । (१०।१)

विष्वग्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो न व्युपशाम्यति ॥ (१०।२)

अभीक्ष्णं कम्पते भूमिर् अर्कं राहुस्तथाग्रसत् । (११।१)

श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ॥ (११।२)

अभावं हि विशेषेण कुरूणां प्रतिपश्यति । (१२।१)

धूमकेतुर् महाघोरः पुष्यम् आक्रम्य तिष्ठति ॥ (१२।२)

सेनयोर् अशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः । (१३।१)

मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ॥ (१३।२)

भाग्यं नक्षत्रम् आक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते । (१४।१)

शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विशां पते । (१४।२)

उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः प्रत्युदीक्षते ॥ (१४।३)

श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूमः सहपावकः । (१५।१)

ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठाम् आक्रम्य तिष्ठति ॥ (१५।२)

ध्रुवः प्रज्वलितो घोरम् अपसव्यं प्रवर्तते । (१६।१)

चित्रास्वात्यन्तरे चैव धिष्ठितः परुषो ग्रहः ॥ (१६।२)

वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणे पावकप्रभः । (१७।१)

ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ (१७।२)

सर्वसस्यप्रतिच्छन्ना पृथिवी फलमालिनी । (१८।१)

पञ्चशीर्षा यवाश्चैव शतशीर्षाश्च शालयः ॥ (१८।२)

प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तम् इदं जगत् । (१९।१)

ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ (१९।२)

निश्चेरुर् अपिधानेभ्यः खड्गाः प्रज्वलिता भृशम् । (२०।१)

व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ (२०।२)

अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणाम् उदकस्य च । (२१।१)

कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महान् क्षयः ॥ (२१।२)

दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः । (२२।१)

अत्याहितं दर्शयन्तो वेदयन्ति महद् भयम् ॥ (२२।२)

एकपक्षाक्षिचरणः शकुनिः खचरो निशि । (२३।१)

रौद्रं वदति संरब्धः शोणितं छर्दयन्मुहुः ॥ (२३।२)

ग्रहौ ताम्रारुणशिखौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ । (२४।१)

सप्तर्षीणाम् उदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ (२४।२)

संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ । (२५।१)

विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ (२५।२)

कृत्तिकासु ग्रहस्तीव्रो नक्षत्रे प्रथमे ज्वलन् । (२६।१)

वपूंष्यपहरन् भासा धूमकेतुर् इव स्थितः ॥ (२६।२)

त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशां पते । (२७।१)

बुधः संपतते ऽभीक्ष्णं जनयन् सुमहद् भयम् ॥ (२७।२)

चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् । (२८।१)

इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ॥ (२८।२)

चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकमासे त्रयोदशीम् । (२९।१)

अपर्वणि ग्रहावेतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ॥ (२९।२)

रजोवृता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः । (३०।१)

उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ (३०।२)

मांसवर्षं पुनस्तीव्रम् आसीत् कृष्णचतुर्दशीम् । (३१।१)

अर्धरात्रे महाघोरम् अतृप्यंस्तत्र राक्षसाः ॥ (३१।२)

प्रतिस्रोतो ऽवहन्नद्यः सरितः शोणितोदकाः । (३२।१)

फेनायमानाः कूपाश्च नर्दन्ति वृषभा इव । (३२।२)

पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शुष्काशनिविमिश्रिताः ॥ (३२।३)

अद्य चैव निशां व्युष्टाम् उदये भानुर् आहतः । (३३।१)

ज्वलन्तीभिर् महोल्काभिश्चतुर्भिः सर्वतोदिशम् ॥ (३३।२)

आदित्यम् उपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः । (३४।१)

भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (३४।२)

कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो गिरेः । (३५।१)

सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ (३५।२)

महाभूता भूमिकम्पे चतुरः सागरान् पृथक् । (३६।१)

वेलाम् उद्वर्तयन्ति स्म क्षोभयन्तः पुनः पुनः ॥ (३६।२)

वृक्षान् उन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः । (३७।१)

पतन्ति चैत्यवृक्षाश्च ग्रामेषु नगरेषु च ॥ (३७।२)

पीतलोहितनीलश्च ज्वलत्यग्निर् हुतो द्विजैः । (३८।१)

वामार्चिः शावगन्धी च धूमप्रायः खरस्वनः । (३८।२)

स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ (३८।३)

धूमायन्ते ध्वजा राज्ञां कम्पमाना मुहुर् मुहुः । (३९।१)

मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षाणि भेर्यो ऽथ पटहास्तथा ॥ (३९।२)

प्रासादशिखराग्रेषु पुरद्वारेषु चैव हि । (४०।१)

गृध्राः परिपतन्त्युग्रा वामं मण्डलम् आश्रिताः ॥ (४०।२)

पक्वापक्वेति सुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च । (४१।१)

निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ (४१।२)

ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च वालान् वेपथुसंयुताः । (४२।१)

रुदन्ति दीनास्तुरगा मातङ्गाश्च सहस्रशः ॥ (४२।२)

एतच्छ्रुत्वा भवान् अत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् । (४३।१)

यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ (४३।२)

वैशंपायन उवाच । (४४।१)

पितुर् वचो निशम्यैतद् धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम् । (४४।२)

दिष्टम् एतत् पुरा मन्ये भविष्यति न संशयः ॥ (४४।३)

क्षत्रियाः क्षत्रधर्मेण वध्यन्ते यदि संयुगे । (४५।१)

वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ (४५।२)

इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत् सुखम् । (४६।१)

प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ (४६।२)