वैशंपायन उवाच । (१।१)

तां शमीम् उपसंगम्य पार्थो वैराटिम् अब्रवीत् । (१।२)

सुकुमारं समाज्ञातं संग्रामे नातिकोविदम् ॥ (१।३)

समादिष्टो मया क्षिप्रं धनूंष्यवहरोत्तर । (२।१)

नेमानि हि त्वदीयानि सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम् ॥ (२।२)

भारं वापि गुरुं हर्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम् । (३।१)

मम वा बाहुविक्षेपं शत्रून् इह विजेष्यतः ॥ (३।२)

तस्माद् भूमिंजयारोह शमीम् एतां पलाशिनीम् । (४।१)

अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितान्युत ॥ (४।२)

युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर् यमयोस्तथा । (५।१)

ध्वजाः शराश्च शूराणां दिव्यानि कवचानि च ॥ (५।२)

अत्र चैतन्महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम् । (६।१)

एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ॥ (६।२)

व्यायामसहम् अत्यर्थं तृणराजसमं महत् । (७।१)

सर्वायुधमहामात्रं शत्रुसंबाधकारकम् ॥ (७।२)

सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णम् आयतम् अव्रणम् । (८।१)

अलं भारं गुरुं वोढुं दारुणं चारुदर्शनम् । (८।२)

तादृशान्येव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च ॥ (८।३)

उत्तर उवाच । (९।१)

अस्मिन् वृक्षे किलोद्बद्धं शरीरम् इति नः श्रुतम् । (९।२)

तद् अहं राजपुत्रः सन् स्पृशेयं पाणिना कथम् ॥ (९।३)

नैवंविधं मया युक्तम् आलब्धुं क्षत्रयोनिना । (१०।१)

महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता ॥ (१०।२)

स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहम् इवाशुचिम् । (११।१)

कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास्त्वं बृहन्नडे ॥ (११।२)

बृहन्नडोवाच । (१२।१)

व्यवहार्यश्च राजेन्द्र शुचिश्चैव भविष्यसि । (१२।२)

धनूंष्येतानि मा भैस्त्वं शरीरं नात्र विद्यते ॥ (१२।३)

दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम् । (१३।१)

कथं त्वा निन्दितं कर्म कारयेयं नृपात्मज ॥ (१३।२)

वैशंपायन उवाच । (१४।१)

एवम् उक्तः स पार्थेन रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली । (१४।२)

आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिर् अवशस्तदा ॥ (१४।३)

तम् अन्वशासच्छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन् धनंजयः । (१५।१)

परिवेष्टनम् एतेषां क्षिप्रं चैव व्यपानुद ॥ (१५।२)

तथा संनहनान्येषां परिमुच्य समन्ततः । (१६।१)

अपश्यद् गाण्डिवं तत्र चतुर्भिर् अपरैः सह ॥ (१६।२)

तेषां विमुच्यमानानां धनुषाम् अर्कवर्चसाम् । (१७।१)

विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणाम् उदयेष्विव ॥ (१७।२)

स तेषां रूपम् आलोक्य भोगिनाम् इव जृम्भताम् । (१८।१)

हृष्टरोमा भयोद्विग्नः क्षणेन समपद्यत ॥ (१८।२)

संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च । (१९।१)

वैराटिर् अर्जुनं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१९।२)

उत्तर उवाच । (२०।१)

बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन्निपातिताः । (२०।२)

सहस्रकोटि सौवर्णाः कस्यैतद् धनुर् उत्तमम् ॥ (२०।३)

वारणा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे भासन्ति दंशिताः । (२१।१)

सुपार्श्वं सुग्रहं चैव कस्यैतद् धनुरुत्तमम् ॥ (२१।२)

तपनीयस्य शुद्धस्य षष्टिर् यस्येन्द्रगोपकाः । (२२।१)

पृष्ठे विभक्ताः शोभन्ते कस्यैतद् धनुर् उत्तमम् ॥ (२२।२)

सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रयो भासन्ति दंशिताः । (२३।१)

तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैतद् धनुर् उत्तमम् ॥ (२३।२)

शालभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिताः । (२४।१)

सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद् धनुर् उत्तमम् ॥ (२४।२)

इमे च कस्य नाराचाः सहस्रा लोमवाहिनः । (२५।१)

समन्तात् कलधौताग्रा उपासङ्गे हिरण्मये ॥ (२५।२)

विपाठाः पृथवः कस्य गार्ध्रपत्राः शिलाशिताः । (२६।१)

हारिद्रवर्णाः सुनसाः पीताः सर्वायसाः शराः ॥ (२६।२)

कस्यायम् असितावापः पञ्चशार्दूललक्षणः । (२७।१)

वराहकर्णव्यामिश्रः शरान् धारयते दश ॥ (२७।२)

कस्येमे पृथवो दीर्घाः सर्वपारशवाः शराः । (२८।१)

शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशनाः ॥ (२८।२)

कस्येमे शुकपत्राभैः पूर्वैर् अर्धैः सुवाससः । (२९।१)

उत्तरैर् आयसैः पीतैर् हेमपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (२९।२)

कस्यायं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः । (३०।१)

वैयाघ्रकोशे निहितो हेमचित्रत्सरुर् महान् ॥ (३०।२)

सुफलश्चित्रकोशश्च किङ्किणीसायको महान् । (३१।१)

कस्य हेमत्सरुर् दिव्यः खड्गः परमनिर्व्रणः ॥ (३१।२)

कस्यायं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः । (३२।१)

हेमत्सरुर् अनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधनः ॥ (३२।२)

कस्य पाञ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रहः । (३३।१)

प्रमाणरूपसम्पन्नः पीत आकाशसंनिभः ॥ (३३।२)

कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे । (३४।१)

निस्त्रिंशो ऽयं गुरुः पीतः सैक्यः परमनिर्व्रणः ॥ (३४।२)

निर्दिशस्व यथातत्त्वं मया पृष्टा बृहन्नडे । (३५।१)

विस्मयो मे परो जातो दृष्ट्वा सर्वम् इदं महत् ॥ (३५।२)

बृहन्नडोवाच । (३६।१)

यन्मां पूर्वम् इहापृच्छः शत्रुसेनानिबर्हणम् । (३६।२)

गाण्डीवम् एतत् पार्थस्य लोकेषु विदितं धनुः ॥ (३६।३)

सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भपरिष्कृतम् । (३७।१)

एतत् तद् अर्जुनस्यासीद् गाण्डीवं परमायुधम् ॥ (३७।२)

यत् तच्छतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् । (३८।१)

येन देवान्मनुष्यांश्च पार्थो विषहते मृधे ॥ (३८।२)

देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः । (३९।१)

एतद् वर्षसहस्रं तु ब्रह्मा पूर्वम् अधारयत् ॥ (३९।२)

ततो ऽनन्तरम् एवाथ प्रजापतिर् अधारयत् । (४०।१)

त्रीणि पञ्चशतं चैव शक्रो ऽशीति च पञ्च च ॥ (४०।२)

सोमः पञ्चशतं राजा तथैव वरुणः शतम् । (४१।१)

पार्थः पञ्च च षष्टिं च वर्षाणि श्वेतवाहनः ॥ (४१।२)

महावीर्यं महद् दिव्यम् एतत् तद् धनुर् उत्तमम् । (४२।१)

पूजितं सुरमर्त्येषु बिभर्ति परमं वपुः ॥ (४२।२)

सुपार्श्वं भीमसेनस्य जातरूपग्रहं धनुः । (४३।१)

येन पार्थो ऽजयत् कृत्स्नां दिशं प्राचीं परंतपः ॥ (४३।२)

इन्द्रगोपकचित्रं च यद् एतच्चारुविग्रहम् । (४४।१)

राज्ञो युधिष्ठिरस्यैतद् वैराटे धनुर् उत्तमम् ॥ (४४।२)

सूर्या यस्मिंस्तु सौवर्णाः प्रभासन्ते प्रभासिनः । (४५।१)

तेजसा प्रज्वलन्तो वै नकुलस्यैतद् आयुधम् ॥ (४५।२)

शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिताः । (४६।१)

एतन्माद्रीसुतस्यापि सहदेवस्य कार्मुकम् ॥ (४६।२)

ये त्विमे क्षुरसंकाशाः सहस्रा लोमवाहिनः । (४७।१)

एते ऽर्जुनस्य वैराटे शराः सर्पविषोपमाः ॥ (४७।२)

एते ज्वलन्तः संग्रामे तेजसा शीघ्रगामिनः । (४८।१)

भवन्ति वीरस्याक्षय्या व्यूहतः समरे रिपून् ॥ (४८।२)

ये चेमे पृथवो दीर्घाश्चन्द्रबिम्बार्धदर्शनाः । (४९।१)

एते भीमस्य निशिता रिपुक्षयकराः शराः ॥ (४९।२)

हारिद्रवर्णा ये त्वेते हेमपुङ्खाः शिलाशिताः । (५०।१)

नकुलस्य कलापो ऽयं पञ्चशार्दूललक्षणः ॥ (५०।२)

येनासौ व्यजयत् कृत्स्नां प्रतीचीं दिशम् आहवे । (५१।१)

कलापो ह्येष तस्यासीन्माद्रीपुत्रस्य धीमतः ॥ (५१।२)

ये त्विमे भास्कराकाराः सर्वपारशवाः शराः । (५२।१)

एते चित्राः क्रियोपेताः सहदेवस्य धीमतः ॥ (५२।२)

ये त्विमे निशिताः पीताः पृथवो दीर्घवाससः । (५३।१)

हेमपुङ्खास्त्रिपर्वाणो राज्ञ एते महाशराः ॥ (५३।२)

यस्त्वयं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः । (५४।१)

अर्जुनस्यैष संग्रामे गुरुभारसहो दृढः ॥ (५४।२)

वैयाघ्रकोशस्तु महान् भीमसेनस्य सायकः । (५५।१)

गुरुभारसहो दिव्यः शात्रवाणां भयंकरः ॥ (५५।२)

सुफलश्चित्रकोशश्च हेमत्सरुर् अनुत्तमः । (५६।१)

निस्त्रिंशः कौरवस्यैष धर्मराजस्य धीमतः ॥ (५६।२)

यस्तु पाञ्चनखे कोशे निहितश्चित्रसेवने । (५७।१)

नकुलस्यैष निस्त्रिंशो गुरुभारसहो दृढः ॥ (५७।२)

यस्त्वयं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः । (५८।१)

सहदेवस्य विद्ध्येनं सर्वभारसहं दृढम् ॥ (५८।२)