MBh, 1, 210
Select a line for its word-by-word analysis.
तानि सर्वाणि गत्वा स प्रभासम् उपजग्मिवान् । (२।२)
tāni sarvāṇi gatvā sa prabhāsam upajagmivān |
प्राप्तुं तां चिन्तयामास क उपायो भवेद् इति । (२।८)
prāptuṃ tāṃ cintayāmāsa ka upāyo bhaved iti |
भ्रममाणश्चरन् भैक्षं परिव्राजकवेषवान् । (२।११)
bhramamāṇaścaran bhaikṣaṃ parivrājakaveṣavān |
दृष्ट्वा सुभद्रां कृष्णस्य भगिनीम् एकसुन्दरीम् । (२।१३)
dṛṣṭvā subhadrāṃ kṛṣṇasya bhaginīm ekasundarīm |
वासुदेवमतं ज्ञात्वा करिष्यामि हितं शुभम् । (२।१४)
vāsudevamataṃ jñātvā kariṣyāmi hitaṃ śubham |
एवं विनिश्चयं कृत्वा दीक्षितस्तु तदाभवत् । (२।१५)
evaṃ viniścayaṃ kṛtvā dīkṣitastu tadābhavat |
त्रिदण्डी मुण्डितः कुण्डी अक्षमालाङ्गुलीयकः । (२।१६)
tridaṇḍī muṇḍitaḥ kuṇḍī akṣamālāṅgulīyakaḥ |
योगभारं वहन् पार्थो वटवृक्षस्य कोटरम् । (२।१७)
yogabhāraṃ vahan pārtho vaṭavṛkṣasya koṭaram |
प्रविशन्न् एव बीभत्सुर् वृष्टिं वर्षति वासवे । (२।१८)
praviśann eva bībhatsur vṛṣṭiṃ varṣati vāsave |
केशवश्चिन्तितं ज्ञात्वा दिव्यज्ञानेन दृष्टवान् । (२।२१)
keśavaścintitaṃ jñātvā divyajñānena dṛṣṭavān |
पुनः पुनः सत्यभामा चाब्रवीत् पुरुषोत्तमम् । (२।२४)
punaḥ punaḥ satyabhāmā cābravīt puruṣottamam |
श्रोतव्यं यदि वा कृष्ण प्रसादो यदि चेन् मयि । (२।२७)
śrotavyaṃ yadi vā kṛṣṇa prasādo yadi cen mayi |
वक्तुम् अर्हसि लोकेश तच्छ्रोतुं कामये ह्यहम् । (२।२८)
vaktum arhasi lokeśa tacchrotuṃ kāmaye hyaham |
पितृष्वसायाः पुत्रो मे भीमसेनानुजो ऽर्जुनः । (२।२९)
pitṛṣvasāyāḥ putro me bhīmasenānujo 'rjunaḥ |
तीर्थयात्रां गतः पार्थः कारणात् समयात् तदा । (२।३०)
tīrthayātrāṃ gataḥ pārthaḥ kāraṇāt samayāt tadā |
तीर्थयात्रासमाप्तौ तु निवृत्तो निशि भारतः । (२।३१)
tīrthayātrāsamāptau tu nivṛtto niśi bhārataḥ |
सुभद्रां चिन्तयानस्तु तदर्थे चापि मां पुनः । (२।३२)
subhadrāṃ cintayānastu tadarthe cāpi māṃ punaḥ |
चिन्तयन्न् एव तां भद्रां यतिरूपधरो ऽभवत् । (२।३३)
cintayann eva tāṃ bhadrāṃ yatirūpadharo 'bhavat |
यतिरूपप्रतिच्छन्नो द्वारकां प्राप्य माधवीम् । (२।३४)
yatirūpapraticchanno dvārakāṃ prāpya mādhavīm |
येन केनाप्युपायेन दृष्ट्वा तु वरवर्णिनीम् । (२।३५)
yena kenāpyupāyena dṛṣṭvā tu varavarṇinīm |
एवं व्यवसितः पार्थो यतिलिङ्गेन पाण्डवः । (२।३७)
evaṃ vyavasitaḥ pārtho yatiliṅgena pāṇḍavaḥ |
छायायां वटवृक्षस्य वृष्टिं वर्षति वासवे । (२।३८)
chāyāyāṃ vaṭavṛkṣasya vṛṣṭiṃ varṣati vāsave |
योगभारं वहन्न् एव मानसं दुःखम् आप्तवान् । (२।३९)
yogabhāraṃ vahann eva mānasaṃ duḥkham āptavān |
ईदृशं मां विजानाति माधवो यदि मां स्मरन् । (२।४०)
īdṛśaṃ māṃ vijānāti mādhavo yadi māṃ smaran |
भ्रातरं तव पश्येति सत्यभामाम् अदर्शयत् । (२।४१)
bhrātaraṃ tava paśyeti satyabhāmām adarśayat |
प्रभासदेशं सम्प्राप्तं बीभत्सुम् अपराजितम् । (३।१)
prabhāsadeśaṃ samprāptaṃ bībhatsum aparājitam |
ततो ऽभ्यगच्छत् कौन्तेयम् अज्ञातो नाम माधवः । (४।१)
tato 'bhyagacchat kaunteyam ajñāto nāma mādhavaḥ |
ददृशाते तदान्योन्यं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ॥ (४।२)
dadṛśāte tadānyonyaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau ||
तावन्योन्यं समाश्लिष्य पृष्ट्वा च कुशलं वने । (५।१)
tāvanyonyaṃ samāśliṣya pṛṣṭvā ca kuśalaṃ vane |
ततो ऽर्जुनं वासुदेवस्तां चर्यां पर्यपृच्छत । (६।१)
tato 'rjunaṃ vāsudevastāṃ caryāṃ paryapṛcchata |
ततो ऽर्जुनो यथावृत्तं सर्वम् आख्यातवांस्तदा । (७।१)
tato 'rjuno yathāvṛttaṃ sarvam ākhyātavāṃstadā |
श्रुत्वोवाच च वार्ष्णेय एवम् एतद् इति प्रभुः ॥ (७।२)
śrutvovāca ca vārṣṇeya evam etad iti prabhuḥ ||
तौ विहृत्य यथाकामं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ । (८।१)
tau vihṛtya yathākāmaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau |
पूर्वम् एव तु कृष्णस्य वचनात् तं महीधरम् । (९।१)
pūrvam eva tu kṛṣṇasya vacanāt taṃ mahīdharam |
प्रतिगृह्यार्जुनः सर्वम् उपभुज्य च पाण्डवः । (१०।१)
pratigṛhyārjunaḥ sarvam upabhujya ca pāṇḍavaḥ |
अभ्यनुज्ञाप्य तान् सर्वान् अर्चयित्वा च पाण्डवः । (११।१)
abhyanujñāpya tān sarvān arcayitvā ca pāṇḍavaḥ |
सत्कृतं शयनं दिव्यम् अभ्यगच्छन् महाद्युतिः । (११।२)
satkṛtaṃ śayanaṃ divyam abhyagacchan mahādyutiḥ |
तीर्थानां दर्शनं चैव पर्वतानां च भारत । (१२।१)
tīrthānāṃ darśanaṃ caiva parvatānāṃ ca bhārata |
कौन्तेयो ऽपहृतस्तस्मिञ् शयने स्वर्गसंमिते ॥ (१३।२)
kaunteyo 'pahṛtastasmiñ śayane svargasaṃmite ||
प्रबोध्यमानो बुबुधे स्तुतिभिर् मङ्गलैस्तथा ॥ (१४।२)
prabodhyamāno bubudhe stutibhir maṅgalaistathā ||
स कृत्वावश्यकार्याणि वार्ष्णेयेनाभिनन्दितः । (१५।१)
sa kṛtvāvaśyakāryāṇi vārṣṇeyenābhinanditaḥ |
तथेत्युक्त्वा वासुदेवो भोजनं वै शशास ह । (१५।३)
tathetyuktvā vāsudevo bhojanaṃ vai śaśāsa ha |
रथेन काञ्चनाङ्गेन द्वारकाम् अभिजग्मिवान् ॥ (१५।५)
rathena kāñcanāṅgena dvārakām abhijagmivān ||
कुन्तीसुतस्य पूजार्थम् अपि निष्कुटकेष्वपि ॥ (१६।२)
kuntīsutasya pūjārtham api niṣkuṭakeṣvapi ||
दिदृक्षवश्च कौन्तेयं द्वारकावासिनो जनाः । (१७।१)
didṛkṣavaśca kaunteyaṃ dvārakāvāsino janāḥ |
नरेन्द्रमार्गम् आजग्मुस्तूर्णं शतसहस्रशः । (१७।२)
narendramārgam ājagmustūrṇaṃ śatasahasraśaḥ |
क्षणार्धम् अपि वार्ष्णेया गोविन्दविरहाक्षमाः । (१७।३)
kṣaṇārdham api vārṣṇeyā govindavirahākṣamāḥ |
कौतूहलसमाविष्टा भृशम् उत्प्रेक्ष्य संस्थिताः ॥ (१७।४)
kautūhalasamāviṣṭā bhṛśam utprekṣya saṃsthitāḥ ||
भोजवृष्ण्यन्धकानां च समवायो महान् अभूत् ॥ (१८।२)
bhojavṛṣṇyandhakānāṃ ca samavāyo mahān abhūt ||
स तथा सत्कृतः सर्वैर् भोजवृष्ण्यन्धकात्मजैः । (१९।१)
sa tathā satkṛtaḥ sarvair bhojavṛṣṇyandhakātmajaiḥ |
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वैश्च प्रतिनन्दितः ॥ (१९।२)
abhivādyābhivādyāṃśca sarvaiśca pratinanditaḥ ||
समानवयसः सर्वान् आश्लिष्य स पुनः पुनः ॥ (२०।२)
samānavayasaḥ sarvān āśliṣya sa punaḥ punaḥ ||
कृष्णः स्वभवनं रम्यं प्रविवेश महाद्युतिः । (२१।३)
kṛṣṇaḥ svabhavanaṃ ramyaṃ praviveśa mahādyutiḥ |
प्रवासाद् आगतं सर्वा देव्यः कृष्णम् अपूजयन् ॥ (२१।४)
pravāsād āgataṃ sarvā devyaḥ kṛṣṇam apūjayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.