महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 210

210 of 1995 · 92 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

सो ऽपरान्तेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । (१।२)

so 'parānteṣu tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca |

1.3१.३

सर्वाण्येवानुपूर्व्येण जगामामितविक्रमः ॥ (१।३)

sarvāṇyevānupūrvyeṇa jagāmāmitavikramaḥ ||

2.1२.१

समुद्रे पश्चिमे यानि तीर्थान्यायतनानि च । (२।१)

samudre paścime yāni tīrthānyāyatanāni ca |

2.2२.२

तानि सर्वाणि गत्वा स प्रभासम् उपजग्मिवान् । (२।२)

tāni sarvāṇi gatvā sa prabhāsam upajagmivān |

2.3२.३

सत्यभामा । (२।३)

satyabhāmā |

2.4२.४

श्रीभगवान् । (२।४)

śrībhagavān |

2.5२.५

वैशंपायनः । (२।५)

vaiśaṃpāyanaḥ |

2.6२.६

चिन्तयामास रात्रौ तु गदेन कथितां कथाम् । (२।६)

cintayāmāsa rātrau tu gadena kathitāṃ kathām |

2.7२.७

सुभद्रायाश्च माधुर्यं रूपसंपद्गुणानि च । (२।७)

subhadrāyāśca mādhuryaṃ rūpasaṃpadguṇāni ca |

2.8२.८

प्राप्तुं तां चिन्तयामास क उपायो भवेद् इति । (२।८)

prāptuṃ tāṃ cintayāmāsa ka upāyo bhaved iti |

2.9२.९

वेषवैकृतम् आपन्नः परिव्राजकरूपधृक् । (२।९)

veṣavaikṛtam āpannaḥ parivrājakarūpadhṛk |

2.10२.१०

कुकुरान्धकवृष्णीनाम् अज्ञातो वेषधारणात् । (२।१०)

kukurāndhakavṛṣṇīnām ajñāto veṣadhāraṇāt |

2.11२.११

भ्रममाणश्चरन् भैक्षं परिव्राजकवेषवान् । (२।११)

bhramamāṇaścaran bhaikṣaṃ parivrājakaveṣavān |

2.12२.१२

येन केनाप्युपायेन प्रविश्य च गृहं महत् । (२।१२)

yena kenāpyupāyena praviśya ca gṛhaṃ mahat |

2.13२.१३

दृष्ट्वा सुभद्रां कृष्णस्य भगिनीम् एकसुन्दरीम् । (२।१३)

dṛṣṭvā subhadrāṃ kṛṣṇasya bhaginīm ekasundarīm |

2.14२.१४

वासुदेवमतं ज्ञात्वा करिष्यामि हितं शुभम् । (२।१४)

vāsudevamataṃ jñātvā kariṣyāmi hitaṃ śubham |

2.15२.१५

एवं विनिश्चयं कृत्वा दीक्षितस्तु तदाभवत् । (२।१५)

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā dīkṣitastu tadābhavat |

2.16२.१६

त्रिदण्डी मुण्डितः कुण्डी अक्षमालाङ्गुलीयकः । (२।१६)

tridaṇḍī muṇḍitaḥ kuṇḍī akṣamālāṅgulīyakaḥ |

2.17२.१७

योगभारं वहन् पार्थो वटवृक्षस्य कोटरम् । (२।१७)

yogabhāraṃ vahan pārtho vaṭavṛkṣasya koṭaram |

2.18२.१८

प्रविशन्न् एव बीभत्सुर् वृष्टिं वर्षति वासवे । (२।१८)

praviśann eva bībhatsur vṛṣṭiṃ varṣati vāsave |

2.19२.१९

चिन्तयामास देवेशं केशवं क्लेशनाशनम् । (२।१९)

cintayāmāsa deveśaṃ keśavaṃ kleśanāśanam |

2.20२.२०

प्रणतार्तिहरं शंभुं मायारूपेण वञ्चकम् । (२।२०)

praṇatārtiharaṃ śaṃbhuṃ māyārūpeṇa vañcakam |

2.21२.२१

केशवश्चिन्तितं ज्ञात्वा दिव्यज्ञानेन दृष्टवान् । (२।२१)

keśavaścintitaṃ jñātvā divyajñānena dṛṣṭavān |

2.22२.२२

शयानः शयने धन्ये सत्यभामासहायवान् । (२।२२)

śayānaḥ śayane dhanye satyabhāmāsahāyavān |

2.23२.२३

केशवः सहसा राजञ् जहास च ननन्द च । (२।२३)

keśavaḥ sahasā rājañ jahāsa ca nananda ca |

2.24२.२४

पुनः पुनः सत्यभामा चाब्रवीत् पुरुषोत्तमम् । (२।२४)

punaḥ punaḥ satyabhāmā cābravīt puruṣottamam |

2.25२.२५

भगवंश्चिन्तयाविष्टः शयने शयितः सुखम् । (२।२५)

bhagavaṃścintayāviṣṭaḥ śayane śayitaḥ sukham |

2.26२.२६

भवान् बहुप्रकारेण जहास च पुनः पुनः । (२।२६)

bhavān bahuprakāreṇa jahāsa ca punaḥ punaḥ |

2.27२.२७

श्रोतव्यं यदि वा कृष्ण प्रसादो यदि चेन् मयि । (२।२७)

śrotavyaṃ yadi vā kṛṣṇa prasādo yadi cen mayi |

2.28२.२८

वक्तुम् अर्हसि लोकेश तच्छ्रोतुं कामये ह्यहम् । (२।२८)

vaktum arhasi lokeśa tacchrotuṃ kāmaye hyaham |

2.29२.२९

पितृष्वसायाः पुत्रो मे भीमसेनानुजो ऽर्जुनः । (२।२९)

pitṛṣvasāyāḥ putro me bhīmasenānujo 'rjunaḥ |

2.30२.३०

तीर्थयात्रां गतः पार्थः कारणात् समयात् तदा । (२।३०)

tīrthayātrāṃ gataḥ pārthaḥ kāraṇāt samayāt tadā |

2.31२.३१

तीर्थयात्रासमाप्तौ तु निवृत्तो निशि भारतः । (२।३१)

tīrthayātrāsamāptau tu nivṛtto niśi bhārataḥ |

2.32२.३२

सुभद्रां चिन्तयानस्तु तदर्थे चापि मां पुनः । (२।३२)

subhadrāṃ cintayānastu tadarthe cāpi māṃ punaḥ |

2.33२.३३

चिन्तयन्न् एव तां भद्रां यतिरूपधरो ऽभवत् । (२।३३)

cintayann eva tāṃ bhadrāṃ yatirūpadharo 'bhavat |

2.34२.३४

यतिरूपप्रतिच्छन्नो द्वारकां प्राप्य माधवीम् । (२।३४)

yatirūpapraticchanno dvārakāṃ prāpya mādhavīm |

2.35२.३५

येन केनाप्युपायेन दृष्ट्वा तु वरवर्णिनीम् । (२।३५)

yena kenāpyupāyena dṛṣṭvā tu varavarṇinīm |

2.36२.३६

वासुदेवमतं ज्ञात्वा प्रयतिष्ये मनोरथम् । (२।३६)

vāsudevamataṃ jñātvā prayatiṣye manoratham |

2.37२.३७

एवं व्यवसितः पार्थो यतिलिङ्गेन पाण्डवः । (२।३७)

evaṃ vyavasitaḥ pārtho yatiliṅgena pāṇḍavaḥ |

2.38२.३८

छायायां वटवृक्षस्य वृष्टिं वर्षति वासवे । (२।३८)

chāyāyāṃ vaṭavṛkṣasya vṛṣṭiṃ varṣati vāsave |

2.39२.३९

योगभारं वहन्न् एव मानसं दुःखम् आप्तवान् । (२।३९)

yogabhāraṃ vahann eva mānasaṃ duḥkham āptavān |

2.40२.४०

ईदृशं मां विजानाति माधवो यदि मां स्मरन् । (२।४०)

īdṛśaṃ māṃ vijānāti mādhavo yadi māṃ smaran |

2.41२.४१

भ्रातरं तव पश्येति सत्यभामाम् अदर्शयत् । (२।४१)

bhrātaraṃ tava paśyeti satyabhāmām adarśayat |

2.42२.४२

तत उत्थाय शयनात् प्रस्थितो मधुसूदनः ॥ (२।४२)

tata utthāya śayanāt prasthito madhusūdanaḥ ||

3.1३.१

प्रभासदेशं सम्प्राप्तं बीभत्सुम् अपराजितम् । (३।१)

prabhāsadeśaṃ samprāptaṃ bībhatsum aparājitam |

3.2३.२

तीर्थान्यनुचरन्तं च शुश्राव मधुसूदनः । (३।२)

tīrthānyanucarantaṃ ca śuśrāva madhusūdanaḥ |

3.3३.३

चारणानां तु वचनाद् एकाकी स जनार्दनः ॥ (३।३)

cāraṇānāṃ tu vacanād ekākī sa janārdanaḥ ||

4.1४.१

ततो ऽभ्यगच्छत् कौन्तेयम् अज्ञातो नाम माधवः । (४।१)

tato 'bhyagacchat kaunteyam ajñāto nāma mādhavaḥ |

4.2४.२

ददृशाते तदान्योन्यं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ॥ (४।२)

dadṛśāte tadānyonyaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau ||

5.1५.१

तावन्योन्यं समाश्लिष्य पृष्ट्वा च कुशलं वने । (५।१)

tāvanyonyaṃ samāśliṣya pṛṣṭvā ca kuśalaṃ vane |

5.2५.२

आस्तां प्रियसखायौ तौ नरनारायणाव् ऋषी ॥ (५।२)

āstāṃ priyasakhāyau tau naranārāyaṇāv ṛṣī ||

6.1६.१

ततो ऽर्जुनं वासुदेवस्तां चर्यां पर्यपृच्छत । (६।१)

tato 'rjunaṃ vāsudevastāṃ caryāṃ paryapṛcchata |

6.2६.२

किमर्थं पाण्डवेमानि तीर्थान्यनुचरस्युत ॥ (६।२)

kimarthaṃ pāṇḍavemāni tīrthānyanucarasyuta ||

7.1७.१

ततो ऽर्जुनो यथावृत्तं सर्वम् आख्यातवांस्तदा । (७।१)

tato 'rjuno yathāvṛttaṃ sarvam ākhyātavāṃstadā |

7.2७.२

श्रुत्वोवाच च वार्ष्णेय एवम् एतद् इति प्रभुः ॥ (७।२)

śrutvovāca ca vārṣṇeya evam etad iti prabhuḥ ||

8.1८.१

तौ विहृत्य यथाकामं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ । (८।१)

tau vihṛtya yathākāmaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau |

8.2८.२

महीधरं रैवतकं वासायैवाभिजग्मतुः ॥ (८।२)

mahīdharaṃ raivatakaṃ vāsāyaivābhijagmatuḥ ||

9.1९.१

पूर्वम् एव तु कृष्णस्य वचनात् तं महीधरम् । (९।१)

pūrvam eva tu kṛṣṇasya vacanāt taṃ mahīdharam |

9.2९.२

पुरुषाः समलंचक्रुर् उपजह्रुश्च भोजनम् ॥ (९।२)

puruṣāḥ samalaṃcakrur upajahruśca bhojanam ||

10.1१०.१

प्रतिगृह्यार्जुनः सर्वम् उपभुज्य च पाण्डवः । (१०।१)

pratigṛhyārjunaḥ sarvam upabhujya ca pāṇḍavaḥ |

10.2१०.२

सहैव वासुदेवेन दृष्टवान् नटनर्तकान् ॥ (१०।२)

sahaiva vāsudevena dṛṣṭavān naṭanartakān ||

11.1११.१

अभ्यनुज्ञाप्य तान् सर्वान् अर्चयित्वा च पाण्डवः । (११।१)

abhyanujñāpya tān sarvān arcayitvā ca pāṇḍavaḥ |

11.2११.२

सत्कृतं शयनं दिव्यम् अभ्यगच्छन् महाद्युतिः । (११।२)

satkṛtaṃ śayanaṃ divyam abhyagacchan mahādyutiḥ |

11.3११.३

ततस्तत्र महाबाहुः शयानः शयने शुभे ॥ (११।३)

tatastatra mahābāhuḥ śayānaḥ śayane śubhe ||

12.1१२.१

तीर्थानां दर्शनं चैव पर्वतानां च भारत । (१२।१)

tīrthānāṃ darśanaṃ caiva parvatānāṃ ca bhārata |

12.2१२.२

आपगानां वनानां च कथयामास सात्वते ॥ (१२।२)

āpagānāṃ vanānāṃ ca kathayāmāsa sātvate ||

13.1१३.१

स कथाः कथयन्न् एव निद्रया जनमेजय । (१३।१)

sa kathāḥ kathayann eva nidrayā janamejaya |

13.2१३.२

कौन्तेयो ऽपहृतस्तस्मिञ् शयने स्वर्गसंमिते ॥ (१३।२)

kaunteyo 'pahṛtastasmiñ śayane svargasaṃmite ||

14.1१४.१

मधुरेण स गीतेन वीणाशब्देन चानघ । (१४।१)

madhureṇa sa gītena vīṇāśabdena cānagha |

14.2१४.२

प्रबोध्यमानो बुबुधे स्तुतिभिर् मङ्गलैस्तथा ॥ (१४।२)

prabodhyamāno bubudhe stutibhir maṅgalaistathā ||

15.1१५.१

स कृत्वावश्यकार्याणि वार्ष्णेयेनाभिनन्दितः । (१५।१)

sa kṛtvāvaśyakāryāṇi vārṣṇeyenābhinanditaḥ |

15.2१५.२

वार्ष्णेयं समनुज्ञाय ततो वासम् अरोचयत् । (१५।२)

vārṣṇeyaṃ samanujñāya tato vāsam arocayat |

15.3१५.३

तथेत्युक्त्वा वासुदेवो भोजनं वै शशास ह । (१५।३)

tathetyuktvā vāsudevo bhojanaṃ vai śaśāsa ha |

15.4१५.४

यतिरूपधरं पार्थं विसृज्य सहसा हरिः । (१५।४)

yatirūpadharaṃ pārthaṃ visṛjya sahasā hariḥ |

15.5१५.५

रथेन काञ्चनाङ्गेन द्वारकाम् अभिजग्मिवान् ॥ (१५।५)

rathena kāñcanāṅgena dvārakām abhijagmivān ||

16.1१६.१

अलंकृता द्वारका तु बभूव जनमेजय । (१६।१)

alaṃkṛtā dvārakā tu babhūva janamejaya |

16.2१६.२

कुन्तीसुतस्य पूजार्थम् अपि निष्कुटकेष्वपि ॥ (१६।२)

kuntīsutasya pūjārtham api niṣkuṭakeṣvapi ||

17.1१७.१

दिदृक्षवश्च कौन्तेयं द्वारकावासिनो जनाः । (१७।१)

didṛkṣavaśca kaunteyaṃ dvārakāvāsino janāḥ |

17.2१७.२

नरेन्द्रमार्गम् आजग्मुस्तूर्णं शतसहस्रशः । (१७।२)

narendramārgam ājagmustūrṇaṃ śatasahasraśaḥ |

17.3१७.३

क्षणार्धम् अपि वार्ष्णेया गोविन्दविरहाक्षमाः । (१७।३)

kṣaṇārdham api vārṣṇeyā govindavirahākṣamāḥ |

17.4१७.४

कौतूहलसमाविष्टा भृशम् उत्प्रेक्ष्य संस्थिताः ॥ (१७।४)

kautūhalasamāviṣṭā bhṛśam utprekṣya saṃsthitāḥ ||

18.1१८.१

अवलोकेषु नारीणां सहस्राणि शतानि च । (१८।१)

avalokeṣu nārīṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca |

18.2१८.२

भोजवृष्ण्यन्धकानां च समवायो महान् अभूत् ॥ (१८।२)

bhojavṛṣṇyandhakānāṃ ca samavāyo mahān abhūt ||

19.1१९.१

स तथा सत्कृतः सर्वैर् भोजवृष्ण्यन्धकात्मजैः । (१९।१)

sa tathā satkṛtaḥ sarvair bhojavṛṣṇyandhakātmajaiḥ |

19.2१९.२

अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वैश्च प्रतिनन्दितः ॥ (१९।२)

abhivādyābhivādyāṃśca sarvaiśca pratinanditaḥ ||

20.1२०.१

कुमारैः सर्वशो वीरः सत्कारेणाभिवादितः । (२०।१)

kumāraiḥ sarvaśo vīraḥ satkāreṇābhivāditaḥ |

20.2२०.२

समानवयसः सर्वान् आश्लिष्य स पुनः पुनः ॥ (२०।२)

samānavayasaḥ sarvān āśliṣya sa punaḥ punaḥ ||

21.1२१.१

कृष्णस्य भवने रम्ये रत्नभोज्यसमावृते । (२१।१)

kṛṣṇasya bhavane ramye ratnabhojyasamāvṛte |

21.2२१.२

उवास सह कृष्णेन बहुलास्तत्र शर्वरीः । (२१।२)

uvāsa saha kṛṣṇena bahulāstatra śarvarīḥ |

21.3२१.३

कृष्णः स्वभवनं रम्यं प्रविवेश महाद्युतिः । (२१।३)

kṛṣṇaḥ svabhavanaṃ ramyaṃ praviveśa mahādyutiḥ |

21.4२१.४

प्रवासाद् आगतं सर्वा देव्यः कृष्णम् अपूजयन् ॥ (२१।४)

pravāsād āgataṃ sarvā devyaḥ kṛṣṇam apūjayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 210

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit