युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

अनर्थानाम् अधिष्ठानम् उक्तो लोभः पितामह । (१।२)

अज्ञानम् अपि वै तात श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

करोति पापं यो ऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् । (२।२)

प्रद्वेष्टि साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥ (२।३)

अज्ञानान्निरयं याति तथाज्ञानेन दुर्गतिम् । (३।१)

अज्ञानात् क्लेशम् आप्नोति तथापत्सु निमज्जति ॥ (३।२)

युधिष्ठिर उवाच । (४।१)

अज्ञानस्य प्रवृत्तिं च स्थानं वृद्धिं क्षयोदयौ । (४।२)

मूलं योगं गतिं कालं कारणं हेतुम् एव च ॥ (४।३)

श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन यथावद् इह पार्थिव । (५।१)

अज्ञानप्रभवं हीदं यद् दुःखम् उपलभ्यते ॥ (५।२)

भीष्म उवाच । (६।१)

रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोको ऽभिमानिता । (६।२)

कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्रीर् आलस्यम् एव च ॥ (६।३)

इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता । (७।१)

अज्ञानम् एतन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥ (७।२)

एतया या प्रवृत्तिश्च वृद्ध्यादीन् यांश्च पृच्छसि । (८।१)

विस्तरेण महाबाहो शृणु तच्च विशां पते ॥ (८।२)

उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत । (९।१)

अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येकं जानीहि पार्थिव ॥ (९।२)

लोभप्रभवम् अज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते । (१०।१)

स्थाने स्थानं क्षये क्षैण्यम् उपैति विविधां गतिम् ॥ (१०।२)

मूलं लोभस्य महतः कालात्मगतिर् एव च । (११।१)

छिन्ने ऽच्छिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव हि ॥ (११।२)

तस्याज्ञानात् तु लोभो हि लोभाद् अज्ञानम् एव च । (१२।१)

सर्वे दोषास्तथा लोभात् तस्माल् लोभं विवर्जयेत् ॥ (१२।२)

जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित् । (१३।१)

लोभक्षयाद् दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः ॥ (१३।२)

प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभम् इहात्मना । (१४।१)

त्यक्त्वा लोभं सुखं लोके प्रेत्य चानुचरिष्यसि ॥ (१४।२)