वासुदेव उवाच । (१।१)

जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च । (१।२)

या वै युक्ता मतिः सेयम् अर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ (१।३)

न मृत्योः समयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा । (२।१)

न चापि कंचिद् अमरम् अयुद्धेनापि शुश्रुमः ॥ (२।२)

एतावद् एव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् । (३।१)

नयेन विधिदृष्टेन यद् उपक्रमते परान् ॥ (३।२)

सुनयस्यानपायस्य संयुगे परमः क्रमः । (४।१)

संशयो जायते साम्ये साम्यं च न भवेद् द्वयोः ॥ (४।२)

ते वयं नयम् आस्थाय शत्रुदेहसमीपगाः । (५।१)

कथम् अन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः । (५।२)

पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ (५।३)

व्यूढानीकैर् अनुबलैर् नोपेयाद् बलवत्तरम् । (६।१)

इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ (६।२)

अनवद्या ह्यसंबुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् । (७।१)

शत्रुदेहम् उपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ (७।२)

एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभ । (८।१)

अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षये वै बलक्षयः । (८।२)

चतुःकिक्कु चतुर्दंष्ट्रो द्विशुक्तो दशपद्मवान् । (८।३)

षड् उन्नतैर् दश बृहत् त्रिभिर् व्याप्तोति पार्थिवः ॥ (८।४)

अथ चेत् तं निहत्याजौ शेषेणाभिसमागताः । (९।१)

प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ (९।२)

युधिष्ठिर उवाच । (१०।१)

कृष्ण को ऽयं जरासंधः किंवीर्यः किंपराक्रमः । (१०।२)

यस्त्वां स्पृष्ट्वाग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ (१०।३)

कृष्ण उवाच । (११।१)

शृणु राजञ् जरासंधो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः । (११।२)

यथा चोपेक्षितो ऽस्माभिर् बहुशः कृतविप्रियः ॥ (११।३)

अक्षौहिणीनां तिसृणाम् आसीत् समरदर्पितः । (१२।१)

राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिः पतिः ॥ (१२।२)

रूपवान् वीर्यसम्पन्नः श्रीमान् अतुलविक्रमः । (१३।१)

स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे । (१३।२)

नित्यं दीक्षाकृशतनुः शतक्रतुर् इवापरः ॥ (१३।३)

तेजसा सूर्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः । (१४।१)

यमान्तकसमः कोपे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ (१४।२)

तस्याभिजनसंयुक्तैर् गुणैर् भरतसत्तम । (१५।१)

व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ (१५।२)

स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभ । (१६।१)

उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंमते ॥ (१६।२)

तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः । (१७।१)

नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां संनिधौ तदा ॥ (१७।२)

स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां मनुजाधिप । (१८।१)

प्रियाभ्याम् अनुरूपाभ्यां करेणुभ्याम् इव द्विपः ॥ (१८।२)

तयोर् मध्यगतश् चापि रराज वसुधाधिपः । (१९।१)

गङ्गायमुनयोर् मध्ये मूर्तिमान् इव सागरः ॥ (१९।२)

विषयेषु निमग्नस्य तस्य यौवनम् अत्यगात् । (२०।१)

न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ॥ (२०।२)

मङ्गलैर् बहुभिर् होमैः पुत्रकामाभिर् इष्टिभिः । (२१।१)

नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् । (२१।२)

स भार्याभ्यां सह तदा निर्वेदम् अगमद् भृशम् । (२१।३)

राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनम् अथाश्रयत् । (२१।४)

वार्यमाणः प्रकृतिभिर् नृपभक्त्या विशां पते ॥ (२१।५)

अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः । (२२।१)

शुश्राव तपसि श्रान्तम् उदारं चण्डकौशिकम् ॥ (२२।२)

यदृच्छयागतं तं तु वृक्षमूलम् उपाश्रितम् । (२३।१)

पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वरत्नैर् अतोषयत् । (२३।२)

बृहद्रथं च स ऋषिर् यथावत् प्रत्यनन्दत । (२३।३)

उपविष्टश्च तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना । (२३।४)

तम् अपृच्छत् तदा विप्रः किम् आगमनम् इत्यथ । (२३।५)

पौरैर् अनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च । (२३।६)

स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः । (२३।७)

अपुत्रस्य वृथा जन्म इत्याहुर् मुनिसत्तमाः । (२३।८)

तादृशस्य हि राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् । (२३।९)

सो ऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने । (२३।१०)

नाप्रजस्य मुने कीर्तिः स्वर्गश्चैवाक्षयो भवेत् । (२३।११)

एवम् उक्तस्य राज्ञा तु मुनेः कारुण्यम् आगतम् ॥ (२३।१२)

तम् अब्रवीत् सत्यधृतिः सत्यवाग् ऋषिसत्तमः । (२४।१)

परितुष्टो ऽस्मि ते राजन् वरं वरय सुव्रत ॥ (२४।२)

ततः सभार्यः प्रणतस्तम् उवाच बृहद्रथः । (२५।१)

पुत्रदर्शननैराश्याद् बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (२५।२)

बृहद्रथ उवाच । (२६।१)

भगवन् राज्यम् उत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् । (२६।२)

किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ (२६।३)

कृष्ण उवाच । (२७।१)

एतच्छ्रुत्वा मुनिर् ध्यानम् अगमत् क्षुभितेन्द्रियः । (२७।२)

तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत् ॥ (२७।३)

तस्योपविष्टस्य मुनेर् उत्सङ्गे निपपात ह । (२८।१)

अवातम् अशुकादष्टम् एकम् आम्रफलं किल ॥ (२८।२)

तत् प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च । (२९।१)

राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसंप्राप्तिकारकम् ॥ (२९।२)

उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः । (३०।१)

गच्छ राजन् कृतार्थो ऽसि निवर्त मनुजाधिप । (३०।२)

एष ते तनयो राजन्मा तप्सीस्त्वं तपोवने । (३०।३)

प्रजाः पालय धर्मेण एष धर्मो महीक्षिताम् । (३०।४)

यजस्व विविधैर् यज्ञैर् इन्द्रं तर्पय चेन्दुना । (३०।५)

पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रमम् आव्रज । (३०।६)

अष्टौ वरान् प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव । (३०।७)

ब्रह्मण्यताम् अजेयत्वं युद्धेषु च तथा रतिम् । (३०।८)

प्रियातिथेयतां चैव दीनानाम् अन्ववेक्षणम् । (३०।९)

तथा बलं च सुमहल्लोके कीर्तिं च शाश्वतीम् । (३०।१०)

अनुरागं प्रजानां च ददौ तस्मै स कौशिकः । (३०।११)

गच्छ राजन् कृतार्थो ऽसि निवर्तस्व जनाधिप । (३०।१२)

अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः । (३०।१३)

पौरैर् अनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं पुनः । (३०।१४)

एतच्छ्रुत्वा मुनेर् वाक्यं शिरसा प्रणिपत्य च । (३०।१५)

मुनेः पादौ महाप्राज्ञः स नृपः स्वगृहं गतः ॥ (३०।१६)

यथासमयम् आज्ञाय तदा स नृपसत्तमः । (३१।१)

द्वाभ्याम् एकं फलं प्रादात् पत्नीभ्यां भरतर्षभ । (३१।२)

मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ॥ (३१।३)

ते तद् आम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे । (३२।१)

भावित्वाद् अपि चार्थस्य सत्यवाक्यात् तथा मुनेः ॥ (३२।२)

तयोः समभवद् गर्भः फलप्राशनसंभवः । (३३।१)

ते च दृष्ट्वा नरपतिः परां मुदम् अवाप ह ॥ (३३।२)

अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयम् आगते । (३४।१)

प्रजायेताम् उभे राजञ् शरीरशकले तदा ॥ (३४।२)

एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिजे । (३५।१)

दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपाते उभे भृशम् ॥ (३५।२)

उद्विग्ने सह संमन्त्र्य ते भगिन्यौ तदाबले । (३६।१)

सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ (३६।२)

तयोर् धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसंप्लवे । (३७।१)

निर्गम्यान्तःपुरद्वारात् समुत्सृज्याशु जग्मतुः । (३७।२)

दुकूलाभ्यां सुसंछन्ने पाण्डराभ्याम् उभे तदा । (३७।३)

अज्ञाते कस्यचित् ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे । (३७।४)

ततो विविशतुर् धात्र्यौ पुनर् अन्तःपुरं तदा । (३७।५)

कथयामासतुर् उभे देवीभ्यां तु पृथक् पृथक् ॥ (३७।६)

ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी । (३८।१)

जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ (३८।२)

कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी । (३९।१)

संघट्टयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ (३९।२)

ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ । (४०।१)

एकमूर्तिकृते वीरः कुमारः समपद्यत ॥ (४०।२)

ततः सा राक्षसी राजन् विस्मयोत्फुल्ललोचना । (४१।१)

न शशाक समुद्वोढुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ (४१।२)

बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः । (४२।१)

प्राक्रोशद् अतिसंरम्भात् सतोय इव तोयदः ॥ (४२।२)

तेन शब्देन संभ्रान्तः सहसान्तःपुरे जनः । (४३।१)

निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परंतप ॥ (४३।२)

ते चाबले परिग्लाने पयःपूर्णपयोधरे । (४४।१)

निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाभ्यगच्छताम् ॥ (४४।२)

अथ दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् । (४५।१)

तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ (४५।२)

नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः । (४६।१)

बालं पुत्रम् इमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः । (४६।२)

बालं पुत्रम् उपादातुं मेघलेखेव भास्करम् ॥ (४६।३)

सा कृत्वा मानुषं रूपम् उवाच मनुजाधिपम् । (४७।१)

बृहद्रथ सुतस्ते ऽयं मद्दत्तः प्रतिगृह्यताम् ॥ (४७।२)

तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात् । (४८।१)

धात्रीजनपरित्यक्तो मयायं परिरक्षितः ॥ (४८।२)

ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे । (४९।१)

तं बालम् अभिपत्याशु प्रस्नवैर् अभिषिञ्चताम् ॥ (४९।२)

ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तद् उपलभ्य च । (५०।१)

अपृच्छन्नवहेमाभां राक्षसीं ताम् अराक्षसीम् ॥ (५०।२)

का त्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी । (५१।१)

कामया ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ (५१।२)