ब्रह्मोवाच । (१।१)

नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनेह सर्वशः । (१।२)

अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्त्वं तमस्तथा ॥ (१।३)

अन्योन्यम् अनुषज्जन्ते अन्योन्यं चानुजीविनः । (२।१)

अन्योन्यापाश्रयाः सर्वे तथान्योन्यानुवर्तिनः ॥ (२।२)

यावत् सत्त्वं तमस्तावद् वर्तते नात्र संशयः । (३।१)

यावत् तमश्च सत्त्वं च रजस्तावद् इहोच्यते ॥ (३।२)

संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः संघचारिणः । (४।१)

संघातवृत्तयो ह्येते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ (४।२)

उद्रेकव्यतिरेकाणां तेषाम् अन्योन्यवर्तिनाम् । (५।१)

वर्तते तद् यथान्यूनं व्यतिरिक्तं च सर्वशः ॥ (५।२)

व्यतिरिक्तं तमो यत्र तिर्यग्भावगतं भवेत् । (६।१)

अल्पं तत्र रजो ज्ञेयं सत्त्वं चाल्पतरं ततः ॥ (६।२)

उद्रिक्तं च रजो यत्र मध्यस्रोतोगतं भवेत् । (७।१)

अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं सत्त्वं चाल्पतरं ततः ॥ (७।२)

उद्रिक्तं च यदा सत्त्वम् ऊर्ध्वस्रोतोगतं भवेत् । (८।१)

अल्पं तत्र रजो ज्ञेयं तमश्चाल्पतरं ततः ॥ (८।२)

सत्त्वं वैकारिकं योनिर् इन्द्रियाणां प्रकाशिका । (९।१)

न हि सत्त्वात् परो भावः कश्चिद् अन्यो विधीयते ॥ (९।२)

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः । (१०।१)

जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्यधस्तामसा जनाः ॥ (१०।२)

तमः शूद्रे रजः क्षत्रे ब्राह्मणे सत्त्वम् उत्तमम् । (११।१)

इत्येवं त्रिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः ॥ (११।२)

दूराद् अपि हि दृश्यन्ते सहिताः संघचारिणः । (१२।१)

तमः सत्त्वं रजश्चैव पृथक्त्वं नानुशुश्रुम ॥ (१२।२)

दृष्ट्वा चादित्यम् उद्यन्तं कुचोराणां भयं भवेत् । (१३।१)

अध्वगाः परितप्येरंस्तृष्णार्ता दुःखभागिनः ॥ (१३।२)

आदित्यः सत्त्वम् उद्दिष्टं कुचोरास्तु यथा तमः । (१४।१)

परितापो ऽध्वगानां च राजसो गुण उच्यते ॥ (१४।२)

प्राकाश्यं सत्त्वम् आदित्ये संतापो राजसो गुणः । (१५।१)

उपप्लवस्तु विज्ञेयस्तामसस्तस्य पर्वसु ॥ (१५।२)

एवं ज्योतिःषु सर्वेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः । (१६।१)

पर्यायेण च वर्तन्ते तत्र तत्र तथा तथा ॥ (१६।२)

स्थावरेषु च भूतेषु तिर्यग्भावगतं तमः । (१७।१)

राजसास्तु विवर्तन्ते स्नेहभावस्तु सात्त्विकः ॥ (१७।२)

अहस्त्रिधा तु विज्ञेयं त्रिधा रात्रिर् विधीयते । (१८।१)

मासार्धमासवर्षाणि ऋतवः संधयस्तथा ॥ (१८।२)

त्रिधा दानानि दीयन्ते त्रिधा यज्ञः प्रवर्तते । (१९।१)

त्रिधा लोकास्त्रिधा वेदास्त्रिधा विद्यास्त्रिधा गतिः ॥ (१९।२)

भूतं भव्यं भविष्यच्च धर्मो ऽर्थः काम इत्यपि । (२०।१)

प्राणापानावुदानश् चाप्येत एव त्रयो गुणाः ॥ (२०।२)

यत् किंचिद् इह वै लोके सर्वम् एष्वेव तत् त्रिषु । (२१।१)

त्रयो गुणाः प्रवर्तन्ते अव्यक्ता नित्यम् एव तु । (२१।२)

सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ (२१।३)

तमो ऽव्यक्तं शिवं नित्यम् अजं योनिः सनातनः । (२२।१)

प्रकृतिर् विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवाप्ययौ ॥ (२२।२)

अनुद्रिक्तम् अनूनं च ह्यकम्पम् अचलं ध्रुवम् । (२३।१)

सद् असच्चैव तत् सर्वम् अव्यक्तं त्रिगुणं स्मृतम् । (२३।२)

ज्ञेयानि नामधेयानि नरैर् अध्यात्मचिन्तकैः ॥ (२३।३)

अव्यक्तनामानि गुणांश्च तत्त्वतो यो वेद सर्वाणि गतीश्च केवलाः । (२४।१)

विमुक्तदेहः प्रविभागतत्त्ववित् स मुच्यते सर्वगुणैर् निरामयः ॥ (२४।२)