MBh, 2, 56
Select a line for its word-by-word analysis.
द्यूतं मूलं कलहस्यानुपाति मिथोभेदाय महते वा रणाय । (१।२)
dyūtaṃ mūlaṃ kalahasyānupāti mithobhedāya mahate vā raṇāya |
यद् आस्थितो ऽयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनः सृजते वैरम् उग्रम् ॥ (१।३)
yad āsthito 'yaṃ dhṛtarāṣṭrasya putro duryodhanaḥ sṛjate vairam ugram ||
दुर्योधनापराधेन कृच्छ्रं प्राप्स्यन्ति सर्वशः ॥ (२।२)
duryodhanāparādhena kṛcchraṃ prāpsyanti sarvaśaḥ ||
दुर्योधनो मदेनैव क्षेमं राष्ट्राद् अपोहति । (३।१)
duryodhano madenaiva kṣemaṃ rāṣṭrād apohati |
विषाणं गौर् इव मदात् स्वयम् आरुजते बलात् ॥ (३।२)
viṣāṇaṃ gaur iva madāt svayam ārujate balāt ||
यश्चित्तम् अन्वेति परस्य राजन् वीरः कविः स्वाम् अतिपत्य दृष्टिम् । (४।१)
yaścittam anveti parasya rājan vīraḥ kaviḥ svām atipatya dṛṣṭim |
नावं समुद्र इव बालनेत्राम् आरुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत् ॥ (४।२)
nāvaṃ samudra iva bālanetrām āruhya ghore vyasane nimajjet ||
दुर्योधनो ग्लहते पाण्डवेन प्रियायसे त्वं जयतीति तच्च । (५।१)
duryodhano glahate pāṇḍavena priyāyase tvaṃ jayatīti tacca |
अतिनर्माज्जायते संप्रहारो यतो विनाशः समुपैति पुंसाम् ॥ (५।२)
atinarmājjāyate saṃprahāro yato vināśaḥ samupaiti puṃsām ||
आकर्षस्ते ऽवाक्फलः कुप्रणीतो हृदि प्रौढो मन्त्रपदः समाधिः । (६।१)
ākarṣaste 'vākphalaḥ kupraṇīto hṛdi prauḍho mantrapadaḥ samādhiḥ |
युधिष्ठिरेण सफलः संस्तवो ऽस्तु साम्नः सुरिक्तो ऽरिमतेः सुधन्वा ॥ (६।२)
yudhiṣṭhireṇa saphalaḥ saṃstavo 'stu sāmnaḥ surikto 'rimateḥ sudhanvā ||
प्रातिपीयाः शांतनवाश्च राजन् काव्यां वाचं शृणुत मात्यगाद् वः । (७।१)
prātipīyāḥ śāṃtanavāśca rājan kāvyāṃ vācaṃ śṛṇuta mātyagād vaḥ |
वैश्वानरं प्रज्वलितं सुघोरम् अयुद्धेन प्रशमयतोत्पतन्तम् ॥ (७।२)
vaiśvānaraṃ prajvalitaṃ sughoram ayuddhena praśamayatotpatantam ||
यदा मन्युं पाण्डवो ऽजातशत्रुर् न संयच्छेद् अक्षमयाभिभूतः । (८।१)
yadā manyuṃ pāṇḍavo 'jātaśatrur na saṃyacched akṣamayābhibhūtaḥ |
वृकोदरः सव्यसाची यमौ च को ऽत्र द्वीपः स्यात् तुमुले वस्तदानीम् ॥ (८।२)
vṛkodaraḥ savyasācī yamau ca ko 'tra dvīpaḥ syāt tumule vastadānīm ||
महाराज प्रभवस्त्वं धनानां पुरा द्यूतान्मनसा यावद् इच्छेः । (९।१)
mahārāja prabhavastvaṃ dhanānāṃ purā dyūtānmanasā yāvad iccheḥ |
बहु वित्तं पाण्डवांश्चेज्जयेस्त्वं किं तेन स्याद् वसु विन्देह पार्थान् ॥ (९।२)
bahu vittaṃ pāṇḍavāṃścejjayestvaṃ kiṃ tena syād vasu vindeha pārthān ||
जानीमहे देवितं सौबलस्य वेद द्यूते निकृतिं पार्वतीयः । (१०।१)
jānīmahe devitaṃ saubalasya veda dyūte nikṛtiṃ pārvatīyaḥ |
यतः प्राप्तः शकुनिस्तत्र यातु मायायोधी भारत पार्वतीयः ॥ (१०।२)
yataḥ prāptaḥ śakunistatra yātu māyāyodhī bhārata pārvatīyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.