वैशम्पायन उवाच । (१।१)

सुदीर्घम् उष्णं निःश्वस्य धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (१।२)

अब्रवीत् संजयं सूतम् आमन्त्र्य भरतर्षभ ॥ (१।३)

देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती । (२।१)

नकुलः सहदेवश् च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ ॥ (२।२)

दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ । (३।१)

शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ तरस्विनौ ॥ (३।२)

भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि । (४।१)

स्थास्येते सिंहविक्रान्ताव् अश्विनाविव दुःसहौ । (४।२)

न शेषम् इह पश्यामि तदा सैन्यस्य संजय ॥ (४।३)

तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ । (५।१)

द्रौपद्यास् तं परिक्लेशं न क्षंस्येते त्वमर्षिणौ ॥ (५।२)

वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः । (६।१)

युधि सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः । (६।२)

प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥ (६।३)

रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन । (७।१)

न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैर् अपि संयुगे ॥ (७।२)

तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः । (८।१)

शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति ॥ (८।२)

तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः । (९।१)

गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ (९।२)

ततो ऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः । (१०।१)

स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा ॥ (१०।२)

संजय उवाच । (११।१)

व्यतिक्रमो ऽयं सुमहांस् त्वया राजन्न् उपेक्षितः । (११।२)

समर्थेनापि यन् मोहात् पुत्रस् ते न निवारितः ॥ (११।३)

श्रुत्वा हि निर्जितान् द्यूते पाण्डवान् मधुसूदनः । (१२।१)

त्वरितः काम्यके पार्थान् समभावयद् अच्युतः ॥ (१२।२)

द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । (१३।१)

विराटो धृष्टकेतुश् च केकयाश् च महारथाः ॥ (१३।२)

तैश् च यत् कथितं तत्र दृष्ट्वा पार्थान् पराजितान् । (१४।१)

चारेण विदितं सर्वं तन् मया वेदितं च ते ॥ (१४।२)

समागम्य वृतस् तत्र पाण्डवैर् मधुसूदनः । (१५।१)

सारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान् हरिः ॥ (१५।२)

अमर्षितो हि कृष्णोऽपि दृष्ट्वा पार्थांस्तथागतान् । (१६।१)

कृष्णाजिनोत्तरासङ्गान् अब्रवीच्च युधिष्ठिरम् ॥ (१६।२)

या सा समृद्धिः पार्थानाम् इन्द्रप्रस्थे बभूव ह । (१७।१)

राजसूये मया दृष्टा नृपैर् अन्यैः सुदुर्लभा ॥ (१७।२)

यत्र सर्वान् महीपालाञ् शस्त्रतेजोभयार्दितान् । (१८।१)

सवङ्गाङ्गान् सपौण्ड्रोड्रान् सचोलद्रविडान्धकान् ॥ (१८।२)

सागरानूपगांश् चैव ये च पत्तनवासिनः । (१९।१)

सिंहलान् बर्बरान् म्लेच्छान् ये च जाङ्गलवासिनः ॥ (१९।२)

पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान् । (२०।१)

पह्लवान् दरदान् सर्वान् किरातान् यवनाञ्शकान् ॥ (२०।२)

हारहूणांश्च चीनांश्च तुखारान् सैन्धवांस् तथा । (२१।१)

जागुडान् रमठान् मुण्डान् स्त्रीराज्यान् अथ तङ्गणान् ॥ (२१।२)

एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभ । (२२।१)

आगतान् अहम् अद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान् ॥ (२२।२)

सा ते समृद्धिर् यैर् आत्ता चपला प्रतिसारिणी । (२३।१)

आदाय जीवितं तेषाम् आहरिष्यामि ताम् अहम् ॥ (२३।२)

रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस् तथा । (२४।१)

अक्रूरगदसाम्बैश् च प्रद्युम्नेनाहुकेन च । (२४।२)

धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ॥ (२४।३)

दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत । (२५।१)

दुःशासनं सौबलेयं यश् चान्यः प्रतियोत्स्यते ॥ (२५।२)

ततस् त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् । (२६।१)

धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीम् इमाम् ॥ (२६।२)

अथैनम् अब्रवीद् राजा तस्मिन् वीरसमागमे । (२७।१)

शृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥ (२७।२)

प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्याम् एतां जनार्दन । (२८।१)

अमित्रान् मे महाबाहो सानुबन्धान् हनिष्यसि ॥ (२८।२)

वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव । (२९।१)

प्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्ययम् ॥ (२९।२)

तद् धर्मराजवचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः । (३०।१)

धृष्टद्युम्नपुरोगास् ते शमयामासुर् अञ्जसा । (३०।२)

केशवं मधुरैर् वाक्यैः कालयुक्तैर् अमर्षितम् ॥ (३०।३)

पाञ्चालीं चाहुर् अक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतः । (३१।१)

दुर्योधनस् तव क्रोधाद् देवि त्यक्ष्यति जीवितम् । (३१।२)

प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि ॥ (३१।३)

ये स्म ते कुपितां कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस् तदा । (३२।१)

मांसानि तेषां खादन्तो हसिष्यन्ति मृगद्विजाः ॥ (३२।२)

पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस् तथा । (३३।१)

उत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैस् त्वं कृष्टा सभातले ॥ (३३।२)

तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतले । (३४।१)

क्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत् ॥ (३४।२)

परिक्लिष्टासि यैस् तत्र यैश् चापि समुपेक्षिता । (३५।१)

तेषाम् उत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (३५।२)

एवं बहुविधा वाचस् तदोचुः पुरुषर्षभाः । (३६।१)

सर्वे तेजस्विनः शूराः सर्वे चाहतलक्षणाः ॥ (३६।२)

ते धर्मराजेन वृता वर्षाद् ऊर्ध्वं त्रयोदशात् । (३७।१)

पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः ॥ (३७।२)

रामश् च कृष्णश् च धनंजयश् च प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौ । (३८।१)

माद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः पाञ्चालपुत्राः सह धर्मराज्ञा ॥ (३८।२)

एतान् सर्वांल्लोकवीरान् अजेयान् महात्मनः सानुबन्धान् ससैन्यान् । (३९।१)

को जीवितार्थी समरे प्रत्युदीयात् क्रुद्धान् सिंहान् केसरिणो यथैव ॥ (३९।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (४०।१)

यन्माब्रवीद् विदुरो द्यूतकाले त्वं पाण्डवाञ्जेष्यसि चेन् नरेन्द्र । (४०।२)

ध्रुवं कुरूणाम् अयम् अन्तकालो महाभयो भविता शोणितौघः ॥ (४०।३)

मन्ये तथा तद् भवितेति सूत यथा क्षत्ता प्राह वचः पुरा माम् । (४१।१)

असंशयं भविता युद्धम् एतद् गते काले पाण्डवानां यथोक्तम् ॥ (४१।२)