युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथं राजा प्रजा रक्षेन्न च किंचित् प्रतापयेत् । (१।२)

पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

द्युमत्सेनस्य संवादं राज्ञा सत्यवता सह ॥ (२।३)

अव्याहृतं व्याजहार सत्यवान् इति नः श्रुतम् । (३।१)

वधाय नीयमानेषु पितुर् एवानुशासनात् ॥ (३।२)

अधर्मतां याति धर्मो यात्यधर्मश्च धर्मताम् । (४।१)

वधो नाम भवेद् धर्मो नैतद् भवितुम् अर्हति ॥ (४।२)

द्युमत्सेन उवाच । (५।१)

अथ चेद् अवधो धर्मो धर्मः को जातुचिद् भवेत् । (५।२)

दस्यवश्चेन्न हन्येरन् सत्यवन् संकरो भवेत् ॥ (५।३)

ममेदम् इति नास्यैतत् प्रवर्तेत कलौ युगे । (६।१)

लोकयात्रा न चैव स्याद् अथ चेद् वेत्थ शंस नः ॥ (६।२)

सत्यवान् उवाच । (७।१)

सर्व एव त्रयो वर्णाः कार्या ब्राह्मणबन्धनाः । (७।२)

धर्मपाशनिबद्धानाम् अल्पो व्यपचरिष्यति ॥ (७।३)

यो यस्तेषाम् अपचरेत् तम् आचक्षीत वै द्विजः । (८।१)

अयं मे न शृणोतीति तस्मिन् राजा प्रधारयेत् ॥ (८।२)

तत्त्वाभेदेन यच्छास्त्रं तत् कार्यं नान्यथा वधः । (९।१)

असमीक्ष्यैव कर्माणि नीतिशास्त्रं यथाविधि ॥ (९।२)

दस्यून् हिनस्ति वै राजा भूयसो वाप्यनागसः । (१०।१)

भार्या माता पिता पुत्रो हन्यते पुरुषे हते । (१०।२)

परेणापकृते राजा तस्मात् सम्यक् प्रधारयेत् ॥ (१०।३)

असाधुश्चैव पुरुषो लभते शीलम् एकदा । (११।१)

साधोश्चापि ह्यसाधुभ्यो जायते ऽशोभना प्रजा ॥ (११।२)

न मूलघातः कर्तव्यो नैष धर्मः सनातनः । (१२।१)

अपि खल्ववधेनैव प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ (१२।२)

उद्वेजनेन बन्धेन विरूपकरणेन च । (१३।१)

वधदण्डेन ते क्लेश्या न पुरो ऽहितसंपदा ॥ (१३।२)

यदा पुरोहितं वा ते पर्येयुः शरणैषिणः । (१४।१)

करिष्यामः पुनर् ब्रह्मन्न पापम् इति वादिनः ॥ (१४।२)

तदा विसर्गम् अर्हाः स्युर् इतीदं नृपशासनम् । (१५।१)

बिभ्रद् दण्डाजिनं मुण्डो ब्राह्मणो ऽर्हति वाससम् ॥ (१५।२)

गरीयांसो गरीयांसम् अपराधे पुनः पुनः । (१६।१)

तथा विसर्गम् अर्हन्ति न यथा प्रथमे तथा ॥ (१६।२)

द्युमत्सेन उवाच । (१७।१)

यत्र यत्रैव शक्येरन् संयन्तुं समये प्रजाः । (१७।२)

स तावत् प्रोच्यते धर्मो यावन्न प्रतिलङ्घ्यते ॥ (१७।३)

अहन्यमानेषु पुनः सर्वम् एव पराभवेत् । (१८।१)

पूर्वे पूर्वतरे चैव सुशास्या अभवञ् जनाः ॥ (१८।२)

मृदवः सत्यभूयिष्ठा अल्पद्रोहाल्पमन्यवः । (१९।१)

पुरा धिग्दण्ड एवासीद् वाग्दण्डस्तदनन्तरम् ॥ (१९।२)

आसीद् आदानदण्डो ऽपि वधदण्डो ऽद्य वर्तते । (२०।१)

वधेनापि न शक्यन्ते नियन्तुम् अपरे जनाः ॥ (२०।२)

नैव दस्युर् मनुष्याणां न देवानाम् इति श्रुतिः । (२१।१)

न गन्धर्वपितॄणां च कः कस्येह न कश्चन ॥ (२१।२)

पद्मं श्मशानाद् आदत्ते पिशाचाच्चापि दैवतम् । (२२।१)

तेषु यः समयं कुर्याद् अज्ञेषु हतबुद्धिषु ॥ (२२।२)

सत्यवान् उवाच । (२३।१)

तान्न शक्नोषि चेत् साधून् परित्रातुम् अहिंसया । (२३।२)

कस्यचिद् भूतभव्यस्य लाभेनान्तं तथा कुरु ॥ (२३।३)

द्युमत्सेन उवाच । (२४।१)

राजानो लोकयात्रार्थं तप्यन्ते परमं तपः । (२४।२)

अपत्रपन्ति तादृग्भ्यस् तथावृत्ता भवन्ति च ॥ (२४।३)

वित्रास्यमानाः सुकृतो न कामाद् घ्नन्ति दुष्कृतीन् । (२५।१)

सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजाः ॥ (२५।२)

श्रेयसः श्रेयसीम् एवं वृत्तिं लोको ऽनुवर्तते । (२६।१)

सदैव हि गुरोर् वृत्तम् अनुवर्तन्ति मानवाः ॥ (२६।२)

आत्मानम् असमाधाय समाधित्सति यः परान् । (२७।१)

विषयेष्विन्द्रियवशं मानवाः प्रहसन्ति तम् ॥ (२७।२)

यो राज्ञो दम्भमोहेन किंचित् कुर्याद् असांप्रतम् । (२८।१)

सर्वोपायैर् नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते ॥ (२८।२)

आत्मैवादौ नियन्तव्यो दुष्कृतं संनियच्छता । (२९।१)

दण्डयेच्च महादण्डैर् अपि बन्धून् अनन्तरान् ॥ (२९।२)

यत्र वै पापकृत् क्लेश्यो न महद् दुःखम् अर्छति । (३०।१)

वर्धन्ते तत्र पापानि धर्मो ह्रसति च ध्रुवम् । (३०।२)

इति कारुण्यशीलस्तु विद्वान् वै ब्राह्मणो ऽन्वशात् ॥ (३०।३)

इति चैवानुशिष्टो ऽस्मि पूर्वैस्तात पितामहैः । (३१।१)

आश्वासयद्भिः सुभृशम् अनुक्रोशात् तथैव च ॥ (३१।२)

एतत् प्रथमकल्पेन राजा कृतयुगे ऽभजत् । (३२।१)

पादोनेनापि धर्मेण गच्छेत् त्रेतायुगे तथा । (३२।२)

द्वापरे तु द्विपादेन पादेन त्वपरे युगे ॥ (३२।३)

तथा कलियुगे प्राप्ते राज्ञां दुश्चरितेन ह । (३३।१)

भवेत् कालविशेषेण कला धर्मस्य षोडशी ॥ (३३।२)

अथ प्रथमकल्पेन सत्यवन् संकरो भवेत् । (३४।१)

आयुः शक्तिं च कालं च निर्दिश्य तप आदिशेत् ॥ (३४।२)

सत्याय हि यथा नेह जह्याद् धर्मफलं महत् । (३५।१)

भूतानाम् अनुकम्पार्थं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् ॥ (३५।२)