MBh, 2, 39
Select a line for its word-by-word analysis.
यो ऽनेन युद्धं नेयेष दासो ऽयम् इति संयुगे ॥ (१।३)
yo 'nena yuddhaṃ neyeṣa dāso 'yam iti saṃyuge ||
भीमसेनार्जुनाभ्यां च कस्तत् साध्विति मन्यते ॥ (२।२)
bhīmasenārjunābhyāṃ ca kastat sādhviti manyate ||
दृष्टः प्रभावः कृष्णेन जरासंधस्य धीमतः ॥ (३।२)
dṛṣṭaḥ prabhāvaḥ kṛṣṇena jarāsaṃdhasya dhīmataḥ ||
येन धर्मात्मनात्मानं ब्रह्मण्यम् अभिजानता । (४।१)
yena dharmātmanātmānaṃ brahmaṇyam abhijānatā |
नैषितं पाद्यम् अस्मै तद् दातुम् अग्रे दुरात्मने ॥ (४।२)
naiṣitaṃ pādyam asmai tad dātum agre durātmane ||
कस्मान्न ब्राह्मणं सम्यग् आत्मानम् अवगच्छति ॥ (६।२)
kasmānna brāhmaṇaṃ samyag ātmānam avagacchati ||
इदं त्वाश्चर्यभूतं मे यद् इमे पाण्डवास्त्वया । (७।१)
idaṃ tvāścaryabhūtaṃ me yad ime pāṇḍavāstvayā |
अपकृष्टाः सतां मार्गान्मन्यन्ते तच्च साध्विति ॥ (७।२)
apakṛṣṭāḥ satāṃ mārgānmanyante tacca sādhviti ||
अथ वा नैतद् आश्चर्यं येषां त्वम् असि भारत । (८।१)
atha vā naitad āścaryaṃ yeṣāṃ tvam asi bhārata |
स्त्रीसधर्मा च वृद्धश्च सर्वार्थानां प्रदर्शकः ॥ (८।२)
strīsadharmā ca vṛddhaśca sarvārthānāṃ pradarśakaḥ ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रूक्षं रूक्षाक्षरं बहु । (९।२)
tasya tad vacanaṃ śrutvā rūkṣaṃ rūkṣākṣaraṃ bahu |
चुकोप बलिनां श्रेष्ठो भीमसेनः प्रतापवान् ॥ (९।३)
cukopa balināṃ śreṣṭho bhīmasenaḥ pratāpavān ||
भूयः क्रोधाभिताम्रान्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ (१०।२)
bhūyaḥ krodhābhitāmrānte rakte netre babhūvatuḥ ||
त्रिशिखां भ्रुकुटीं चास्य ददृशुः सर्वपार्थिवाः । (११।१)
triśikhāṃ bhrukuṭīṃ cāsya dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ |
ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गङ्गां त्रिपथगाम् इव ॥ (११।२)
lalāṭasthāṃ trikūṭasthāṃ gaṅgāṃ tripathagām iva ||
दन्तान् संदशतस्तस्य कोपाद् ददृशुर् आननम् । (१२।१)
dantān saṃdaśatastasya kopād dadṛśur ānanam |
उत्पतन्तं तु वेगेन जग्राहैनं मनस्विनम् । (१३।१)
utpatantaṃ tu vegena jagrāhainaṃ manasvinam |
गुरुणा विविधैर् वाक्यैः क्रोधः प्रशमम् आगतः ॥ (१४।२)
guruṇā vividhair vākyaiḥ krodhaḥ praśamam āgataḥ ||
नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यम् अरिंदमः । (१५।१)
nāticakrāma bhīṣmasya sa hi vākyam ariṃdamaḥ |
नाकम्पत तदा वीरः पौरुषे स्वे व्यवस्थितः ॥ (१६।२)
nākampata tadā vīraḥ pauruṣe sve vyavasthitaḥ ||
न स तं चिन्तयामास सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ (१७।२)
na sa taṃ cintayāmāsa siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||
प्रहसंश्चाब्रवीद् वाक्यं चेदिराजः प्रतापवान् । (१८।१)
prahasaṃścābravīd vākyaṃ cedirājaḥ pratāpavān |
भीमसेनम् अतिक्रुद्धं दृष्ट्वा भीमपराक्रमम् ॥ (१८।२)
bhīmasenam atikruddhaṃ dṛṣṭvā bhīmaparākramam ||
मुञ्चैनं भीष्म पश्यन्तु यावद् एनं नराधिपाः । (१९।१)
muñcainaṃ bhīṣma paśyantu yāvad enaṃ narādhipāḥ |
मत्प्रतापाग्निनिर्दग्धं पतंगम् इव वह्निना ॥ (१९।२)
matpratāpāgninirdagdhaṃ pataṃgam iva vahninā ||
ततश्चेदिपतेर् वाक्यं तच्छ्रुत्वा कुरुसत्तमः । (२०।१)
tataścedipater vākyaṃ tacchrutvā kurusattamaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.