महाभारतMahābhārata

MBh, 16, 3

1981 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनाम् अन्धकैः सह । (१।२)

evaṃ prayatamānānāṃ vṛṣṇīnām andhakaiḥ saha |

1.3१.३

कालो गृहाणि सर्वेषां परिचक्राम नित्यशः ॥ (१।३)

kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ paricakrāma nityaśaḥ ||

2.1२.१

करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः । (२।१)

karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ |

2.2२.२

गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित् ॥ (२।२)

gṛhāṇyavekṣya vṛṣṇīnāṃ nādṛśyata punaḥ kvacit ||

3.1३.१

उत्पेदिरे महावाता दारुणाश्चा दिने दिने । (३।१)

utpedire mahāvātā dāruṇāścā dine dine |

3.2३.२

वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो रोमहर्षणाः ॥ (३।२)

vṛṣṇyandhakavināśāya bahavo romaharṣaṇāḥ ||

4.1४.१

विवृद्धमूषका रथ्या विभिन्नमणिकास्तथा । (४।१)

vivṛddhamūṣakā rathyā vibhinnamaṇikāstathā |

4.2४.२

चीचीकूचीति वाश्यन्त्यः सारिका वृष्णिवेश्मसु । (४।२)

cīcīkūcīti vāśyantyaḥ sārikā vṛṣṇiveśmasu |

4.3४.३

नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रम् एव हि ॥ (४।३)

nopaśāmyati śabdaśca sa divārātram eva hi ||

5.1५.१

अनुकुर्वन्न् उलूकानां सारसा विरुतं तथा । (५।१)

anukurvann ulūkānāṃ sārasā virutaṃ tathā |

5.2५.२

अजाः शिवानां च रुतम् अन्वकुर्वत भारत ॥ (५।२)

ajāḥ śivānāṃ ca rutam anvakurvata bhārata ||

6.1६.१

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः । (६।१)

pāṇḍurā raktapādāśca vihagāḥ kālacoditāḥ |

6.2६.२

वृष्ण्यन्धकानां गेहेषु कपोता व्यचरंस्तदा ॥ (६।२)

vṛṣṇyandhakānāṃ geheṣu kapotā vyacaraṃstadā ||

7.1७.१

व्यजायन्त खरा गोषु करभाश्वतरीषु च । (७।१)

vyajāyanta kharā goṣu karabhāśvatarīṣu ca |

7.2७.२

शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च ॥ (७।२)

śunīṣvapi biḍālāśca mūṣakā nakulīṣu ca ||

8.1८.१

नापत्रपन्त पापानि कुर्वन्तो वृष्णयस्तदा । (८।१)

nāpatrapanta pāpāni kurvanto vṛṣṇayastadā |

8.2८.२

प्राद्विषन् ब्राह्मणांश्चापि पितॄन् देवांस्तथैव च ॥ (८।२)

prādviṣan brāhmaṇāṃścāpi pitṝn devāṃstathaiva ca ||

9.1९.१

गुरूंश्चाप्यवमन्यन्त न तु रामजनार्दनौ । (९।१)

gurūṃścāpyavamanyanta na tu rāmajanārdanau |

9.2९.२

पत्न्यः पतीन् व्युच्चरन्त पत्नीश्च पतयस्तथा ॥ (९।२)

patnyaḥ patīn vyuccaranta patnīśca patayastathā ||

10.1१०.१

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्तते । (१०।१)

vibhāvasuḥ prajvalito vāmaṃ viparivartate |

10.2१०.२

नीललोहितमाञ्जिष्ठा विसृजन्न् अर्चिषः पृथक् ॥ (१०।२)

nīlalohitamāñjiṣṭhā visṛjann arciṣaḥ pṛthak ||

11.1११.१

उदयास्तमने नित्यं पुर्यां तस्यां दिवाकरः । (११।१)

udayāstamane nityaṃ puryāṃ tasyāṃ divākaraḥ |

11.2११.२

व्यदृश्यतासकृत् पुंभिः कबन्धैः परिवारितः ॥ (११।२)

vyadṛśyatāsakṛt puṃbhiḥ kabandhaiḥ parivāritaḥ ||

12.1१२.१

महानसेषु सिद्धे ऽन्ने संस्कृते ऽतीव भारत । (१२।१)

mahānaseṣu siddhe 'nne saṃskṛte 'tīva bhārata |

12.2१२.२

आहार्यमाणे कृमयो व्यदृश्यन्त नराधिप ॥ (१२।२)

āhāryamāṇe kṛmayo vyadṛśyanta narādhipa ||

13.1१३.१

पुण्याहे वाच्यमाने च जपत्सु च महात्मसु । (१३।१)

puṇyāhe vācyamāne ca japatsu ca mahātmasu |

13.2१३.२

अभिधावन्तः श्रूयन्ते न चादृश्यत कश्चन ॥ (१३।२)

abhidhāvantaḥ śrūyante na cādṛśyata kaścana ||

14.1१४.१

परस्परं च नक्षत्रं हन्यमानं पुनः पुनः । (१४।१)

parasparaṃ ca nakṣatraṃ hanyamānaṃ punaḥ punaḥ |

14.2१४.२

ग्रहैर् अपश्यन् सर्वे ते नात्मनस्तु कथंचन ॥ (१४।२)

grahair apaśyan sarve te nātmanastu kathaṃcana ||

15.1१५.१

नदन्तं पाञ्चजन्यं च वृष्ण्यन्धकनिवेशने । (१५।१)

nadantaṃ pāñcajanyaṃ ca vṛṣṇyandhakaniveśane |

15.2१५.२

समन्तात् प्रत्यवाश्यन्त रासभा दारुणस्वराः ॥ (१५।२)

samantāt pratyavāśyanta rāsabhā dāruṇasvarāḥ ||

16.1१६.१

एवं पश्यन् हृषीकेशः सम्प्राप्तं कालपर्ययम् । (१६।१)

evaṃ paśyan hṛṣīkeśaḥ samprāptaṃ kālaparyayam |

16.2१६.२

त्रयोदश्याम् अमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीद् इदम् ॥ (१६।२)

trayodaśyām amāvāsyāṃ tāṃ dṛṣṭvā prābravīd idam ||

17.1१७.१

चतुर्दशी पञ्चदशी कृतेयं राहुणा पुनः । (१७।१)

caturdaśī pañcadaśī kṛteyaṃ rāhuṇā punaḥ |

17.2१७.२

तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः ॥ (१७।२)

tadā ca bhārate yuddhe prāptā cādya kṣayāya naḥ ||

18.1१८.१

विमृशन्न् एव कालं तं परिचिन्त्य जनार्दनः । (१८।१)

vimṛśann eva kālaṃ taṃ paricintya janārdanaḥ |

18.2१८.२

मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं वै केशिसूदनः ॥ (१८।२)

mene prāptaṃ sa ṣaṭtriṃśaṃ varṣaṃ vai keśisūdanaḥ ||

19.1१९.१

पुत्रशोकाभिसंतप्ता गान्धारी हतबान्धवा । (१९।१)

putraśokābhisaṃtaptā gāndhārī hatabāndhavā |

19.2१९.२

यद् अनुव्याजहारार्ता तद् इदं समुपागतम् ॥ (१९।२)

yad anuvyājahārārtā tad idaṃ samupāgatam ||

20.1२०.१

इदं च तद् अनुप्राप्तम् अब्रवीद् यद् युधिष्ठिरः । (२०।१)

idaṃ ca tad anuprāptam abravīd yad yudhiṣṭhiraḥ |

20.2२०.२

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान् सुदारुणान् ॥ (२०।२)

purā vyūḍheṣvanīkeṣu dṛṣṭvotpātān sudāruṇān ||

21.1२१.१

इत्युक्त्वा वासुदेवस्तु चिकीर्षन् सत्यम् एव तत् । (२१।१)

ityuktvā vāsudevastu cikīrṣan satyam eva tat |

21.2२१.२

आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्राम् अरिंदम ॥ (२१।२)

ājñāpayāmāsa tadā tīrthayātrām ariṃdama ||

22.1२२.१

अघोषयन्त पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । (२२।१)

aghoṣayanta puruṣāstatra keśavaśāsanāt |

22.2२२.२

तीर्थयात्रा समुद्रे वः कार्येति पुरुषर्षभाः ॥ (२२।२)

tīrthayātrā samudre vaḥ kāryeti puruṣarṣabhāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 16, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit