संजय उवाच । (१।१)

भूरिस्तु समरे राजञ् शैनेयं रथिनां वरम् । (१।२)

आपतन्तम् अपासेधत् प्रपानाद् इव कुञ्जरम् ॥ (१।३)

अथैनं सात्यकिः क्रुद्धः पञ्चभिर् निशितैः शरैः । (२।१)

विव्याध हृदये तूर्णं प्रास्रवत् तस्य शोणितम् ॥ (२।२)

तथैव कौरवो युद्धे शैनेयं युद्धदुर्मदम् । (३।१)

दशभिर् विशिखैस्तीक्ष्णैर् अविध्यत भुजान्तरे ॥ (३।२)

तावन्योन्यं महाराज ततक्षाते शरैर् भृशम् । (४।१)

क्रोधसंरक्तनयनौ क्रोधाद् विस्फार्य कार्मुके ॥ (४।२)

तयोर् आसीन्महाराज शस्त्रवृष्टिः सुदारुणा । (५।१)

क्रुद्धयोः सायकमुचोर् यमान्तकनिकाशयोः ॥ (५।२)

तावन्योन्यं शरै राजन् प्रच्छाद्य समरे स्थितौ । (६।१)

मुहूर्तं चैव तद् युद्धं समरूपम् इवाभवत् ॥ (६।२)

ततः क्रुद्धो महाराज शैनेयः प्रहसन्न् इव । (७।१)

धनुश्चिछेद समरे कौरव्यस्य महात्मनः ॥ (७।२)

अथैनं छिन्नधन्वानं नवभिर् निशितैः शरैः । (८।१)

विव्याध हृदये तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (८।२)

सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः । (९।१)

धनुर् अन्यत् समादाय सात्वतं प्रत्यविध्यत ॥ (९।२)

स विद्ध्वा सात्वतं बाणैस्त्रिभिर् एव विशां पते । (१०।१)

धनुश्चिछेद भल्लेन सुतीक्ष्णेन हसन्न् इव ॥ (१०।२)

छिन्नधन्वा महाराज सात्यकिः क्रोधमूर्छितः । (११।१)

प्रजहार महावेगां शक्तिं तस्य महोरसि ॥ (११।२)

स तु शक्त्या विभिन्नाङ्गो निपपात रथोत्तमात् । (१२।१)

लोहिताङ्ग इवाकाशाद् दीप्तरश्मिर् यदृच्छया ॥ (१२।२)

तं तु दृष्ट्वा हतं शूरम् अश्वत्थामा महारथः । (१३।१)

अभ्यधावत वेगेन शैनेयं प्रति संयुगे । (१३।२)

अभ्यवर्षच्छरौघेण मेरुं वृष्ट्या यथाम्बुदः ॥ (१३।३)

तम् आपतन्तं संरब्धं शैनेयस्य रथं प्रति । (१४।१)

घटोत्कचो ऽब्रवीद् राजन्नादं मुक्त्वा महारथः ॥ (१४।२)

तिष्ठ तिष्ठ न मे जीवन् द्रोणपुत्र गमिष्यसि । (१५।१)

एष त्वाद्य हनिष्यामि महिषं स्कन्दराड् इव । (१५।२)

युद्धश्रद्धाम् अहं ते ऽद्य विनेष्यामि रणाजिरे ॥ (१५।३)

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो राक्षसः परवीरहा । (१६।१)

द्रौणिम् अभ्यद्रवत् क्रुद्धो गजेन्द्रम् इव केसरी ॥ (१६।२)

रथाक्षमात्रैर् इषुभिर् अभ्यवर्षद् घटोत्कचः । (१७।१)

रथिनाम् ऋषभं द्रौणिं धाराभिर् इव तोयदः ॥ (१७।२)

शरवृष्टिं तु तां प्राप्तां शरैर् आशीविषोपमैः । (१८।१)

शातयामास समरे तरसा द्रौणिर् उत्स्मयन् ॥ (१८।२)

ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर् मर्मभेदिभिर् आशुगैः । (१९।१)

समाचिनोद् राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् अरिंदम ॥ (१९।२)

स शरैर् आचितस्तेन राक्षसो रणमूर्धनि । (२०।१)

व्यकाशत महाराज श्वाविच्छललितो यथा ॥ (२०।२)

ततः क्रोधसमाविष्टो भैमसेनिः प्रतापवान् । (२१।१)

शरैर् अवचकर्तोग्रैर् द्रौणिं वज्राशनिस्वनैः ॥ (२१।२)

क्षुरप्रैर् अर्धचन्द्रैश्च नाराचैः सशिलीमुखैः । (२२।१)

वराहकर्णैर् नालीकैस्तीक्ष्णैश्चापि विकर्णिभिः ॥ (२२।२)

तां शस्त्रवृष्टिम् अतुलां वज्राशनिसमस्वनाम् । (२३।१)

पतन्तीम् उपरि क्रुद्धो द्रौणिर् अव्यथितेन्द्रियः ॥ (२३।२)

सुदुःसहां शरैर् घोरैर् दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः । (२४।१)

व्यधमत् स महातेजा महाभ्राणीव मारुतः ॥ (२४।२)

ततो ऽन्तरिक्षे बाणानां संग्रामो ऽन्य इवाभवत् । (२५।१)

घोररूपो महाराज योधानां हर्षवर्धनः ॥ (२५।२)

ततो ऽस्त्रसंघर्षकृतैर् विस्फुलिङ्गैः समन्ततः । (२६।१)

बभौ निशामुखे व्योम खद्योतैर् इव संवृतम् ॥ (२६।२)

स मार्गणगणैर् द्रौणिर् दिशः प्रच्छाद्य सर्वतः । (२७।१)

प्रियार्थं तव पुत्राणां राक्षसं समवाकिरत् ॥ (२७।२)

ततः प्रववृते युद्धं द्रौणिराक्षसयोर् मृधे । (२८।१)

विगाढे रजनीमध्ये शक्रप्रह्रादयोर् इव ॥ (२८।२)

ततो घटोत्कचो बाणैर् दशभिर् द्रौणिम् आहवे । (२९।१)

जघानोरसि संक्रुद्धः कालज्वलनसंनिभैः ॥ (२९।२)

स तैर् अभ्यायतैर् विद्धो राक्षसेन महाबलः । (३०।१)

चचाल समरे द्रौणिर् वातनुन्न इव द्रुमः । (३०।२)

स मोहम् अनुसंप्राप्तो ध्वजयष्टिं समाश्रितः ॥ (३०।३)

ततो हाहाकृतं सैन्यं तव सर्वं जनाधिप । (३१।१)

हतं स्म मेनिरे सर्वे तावकास्तं विशां पते ॥ (३१।२)

तं तु दृष्ट्वा तथावस्थम् अश्वत्थामानम् आहवे । (३२।१)

पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ॥ (३२।२)

प्रतिलभ्य ततः संज्ञाम् अश्वत्थामा महाबलः । (३३।१)

धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः ॥ (३३।२)

मुमोचाकर्णपूर्णेन धनुषा शरम् उत्तमम् । (३४।१)

यमदण्डोपमं घोरम् उद्दिश्याशु घटोत्कचम् ॥ (३४।२)

स भित्त्वा हृदयं तस्य राक्षसस्य शरोत्तमः । (३५।१)

विवेश वसुधाम् उग्रः सुपुङ्खः पृथिवीपते ॥ (३५।२)

सो ऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् । (३६।१)

राक्षसेन्द्रः सुबलवान् द्रौणिना रणमानिना ॥ (३६।२)

दृष्ट्वा विमूढं हैडिम्बं सारथिस्तं रणाजिरात् । (३७।१)

द्रौणेः सकाशात् संभ्रान्तस्त्वपनिन्ये त्वरान्वितः ॥ (३७।२)

तथा तु समरे विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् । (३८।१)

ननाद सुमहानादं द्रोणपुत्रो महाबलः ॥ (३८।२)

पूजितस्तव पुत्रैश्च सर्वयोधैश्च भारत । (३९।१)

वपुषा प्रतिजज्वाल मध्याह्न इव भास्करः ॥ (३९।२)

भीमसेनं तु युध्यन्तं भारद्वाजरथं प्रति । (४०।१)

स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यविध्यच्छितैः शरैः ॥ (४०।२)

तं भीमसेनो नवभिः शरैर् विव्याध मारिष । (४१।१)

दुर्योधनो ऽपि विंशत्या शराणां प्रत्यविध्यत ॥ (४१।२)

तौ सायकैर् अवच्छन्नावदृश्येतां रणाजिरे । (४२।१)

मेघजालसमाछन्नौ नभसीवेन्दुभास्करौ ॥ (४२।२)

अथ दुर्योधनो राजा भीमं विव्याध पत्रिभिः । (४३।१)

पञ्चभिर् भरतश्रेष्ठ तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (४३।२)

तस्य भीमो धनुश्छित्त्वा ध्वजं च नवभिः शरैः । (४४।१)

विव्याध कौरवश्रेष्ठं नवत्या नतपर्वणाम् ॥ (४४।२)

ततो दुर्योधनः क्रुद्धो भीमसेनस्य मारिष । (४५।१)

चिक्षेप स शरान् राजन् पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ (४५।२)

तान्निहत्य शरान् भीमो दुर्योधनधनुश्च्युतान् । (४६।१)

कौरवं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ (४६।२)

दुर्योधनस्तु संक्रुद्धो भीमसेनस्य मारिष । (४७।१)

क्षुरप्रेण धनुश्छित्त्वा दशभिः प्रत्यविध्यत ॥ (४७।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय भीमसेनो महाबलः । (४८।१)

विव्याध नृपतिं तूर्णं सप्तभिर् निशितैः शरैः ॥ (४८।२)

तद् अप्यस्य धनुः क्षिप्रं चिछेद लघुहस्तवत् । (४९।१)

द्वितीयं च तृतीयं च चतुर्थं पञ्चमं तथा ॥ (४९।२)

आत्तम् आत्तं महाराज भीमस्य धनुर् आच्छिनत् । (५०।१)

तव पुत्रो महाराज जितकाशी मदोत्कटः ॥ (५०।२)

स तदा छिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः । (५१।१)

शक्तिं चिक्षेप समरे सर्वपारशवीं शुभाम् ॥ (५१।२)

अप्राप्ताम् एव तां शक्तिं त्रिधा चिछेद कौरवः । (५२।१)

पश्यतः सर्वलोकस्य भीमस्य च महात्मनः ॥ (५२।२)

ततो भीमो महाराज गदां गुर्वीं महाप्रभाम् । (५३।१)

चिक्षेपाविध्य वेगेन दुर्योधनरथं प्रति ॥ (५३।२)

ततः सा सहसा वाहांस्तव पुत्रस्य संयुगे । (५४।१)

सारथिं च गदा गुर्वी ममर्द भरतर्षभ ॥ (५४।२)

पुत्रस्तु तव राजेन्द्र रथाद्धेमपरिष्कृतात् । (५५।१)

आप्लुतः सहसा यानं नन्दकस्य महात्मनः ॥ (५५।२)

ततो भीमो हतं मत्वा तव पुत्रं महारथम् । (५६।१)

सिंहनादं महच्चक्रे तर्जयन्न् इव कौरवान् ॥ (५६।२)

तावकाः सैनिकाश्चापि मेनिरे निहतं नृपम् । (५७।१)

ततो विचुक्रुशुः सर्वे हा हेति च समन्ततः ॥ (५७।२)

तेषां तु निनदं श्रुत्वा त्रस्तानां सर्वयोधिनाम् । (५८।१)

भीमसेनस्य नादं च श्रुत्वा राजन्महात्मनः ॥ (५८।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा हतं मत्वा सुयोधनम् । (५९।१)

अभ्यवर्तत वेगेन यत्र पार्थो वृकोदरः ॥ (५९।२)

पाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्च विशां पते । (६०।१)

सर्वोद्योगेनाभिजग्मुर् द्रोणम् एव युयुत्सया ॥ (६०।२)

तत्रासीत् सुमहद् युद्धं द्रोणस्याथ परैः सह । (६१।१)

घोरे तमसि मग्नानां निघ्नताम् इतरेतरम् ॥ (६१।२)