महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 44

641 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कृप उवाच । (१।१)

kṛpa uvāca

1.2१.२

सदैव तव राधेय युद्धे क्रूरतरा मतिः । (१।२)

sadaiva tava rādheya yuddhe krūratarā matiḥ |

1.3१.३

नार्थानां प्रकृतिं वेत्थ नानुबन्धम् अवेक्षसे ॥ (१।३)

nārthānāṃ prakṛtiṃ vettha nānubandham avekṣase ||

2.1२.१

नया हि बहवः सन्ति शास्त्राण्याश्रित्य चिन्तिताः । (२।१)

nayā hi bahavaḥ santi śāstrāṇyāśritya cintitāḥ |

2.2२.२

तेषां युद्धं तु पापिष्ठं वेदयन्ति पुराविदः ॥ (२।२)

teṣāṃ yuddhaṃ tu pāpiṣṭhaṃ vedayanti purāvidaḥ ||

3.1३.१

देशकालेन संयुक्तं युद्धं विजयदं भवेत् । (३।१)

deśakālena saṃyuktaṃ yuddhaṃ vijayadaṃ bhavet |

3.2३.२

हीनकालं तद् एवेह फलवन्न भवत्युत । (३।२)

hīnakālaṃ tad eveha phalavanna bhavatyuta |

3.3३.३

देशे काले च विक्रान्तं कल्याणाय विधीयते ॥ (३।३)

deśe kāle ca vikrāntaṃ kalyāṇāya vidhīyate ||

4.1४.१

आनुकूल्येन कार्याणाम् अन्तरं संविधीयताम् । (४।१)

ānukūlyena kāryāṇām antaraṃ saṃvidhīyatām |

4.2४.२

भारं हि रथकारस्य न व्यवस्यन्ति पण्डिताः ॥ (४।२)

bhāraṃ hi rathakārasya na vyavasyanti paṇḍitāḥ ||

5.1५.१

परिचिन्त्य तु पार्थेन संनिपातो न नः क्षमः । (५।१)

paricintya tu pārthena saṃnipāto na naḥ kṣamaḥ |

5.2५.२

एकः कुरून् अभ्यरक्षद् एकश्चाग्निम् अतर्पयत् ॥ (५।२)

ekaḥ kurūn abhyarakṣad ekaścāgnim atarpayat ||

6.1६.१

एकश्च पञ्च वर्षाणि ब्रह्मचर्यम् अधारयत् । (६।१)

ekaśca pañca varṣāṇi brahmacaryam adhārayat |

6.2६.२

एकः सुभद्राम् आरोप्य द्वैरथे कृष्णम् आह्वयत् । (६।२)

ekaḥ subhadrām āropya dvairathe kṛṣṇam āhvayat |

6.3६.३

अस्मिन्न् एव वने कृष्णो हृतां कृष्णाम् अवाजयत् ॥ (६।३)

asminn eva vane kṛṣṇo hṛtāṃ kṛṣṇām avājayat ||

7.1७.१

एकश्च पञ्च वर्षाणि शक्राद् अस्त्राण्यशिक्षत । (७।१)

ekaśca pañca varṣāṇi śakrād astrāṇyaśikṣata |

7.2७.२

एकः सांयमिनीं जित्वा कुरूणाम् अकरोद् यशः ॥ (७।२)

ekaḥ sāṃyaminīṃ jitvā kurūṇām akarod yaśaḥ ||

8.1८.१

एको गन्धर्वराजानं चित्रसेनम् अरिंदमः । (८।१)

eko gandharvarājānaṃ citrasenam ariṃdamaḥ |

8.2८.२

विजिग्ये तरसा संख्ये सेनां चास्य सुदुर्जयाम् ॥ (८।२)

vijigye tarasā saṃkhye senāṃ cāsya sudurjayām ||

9.1९.१

तथा निवातकवचाः कालखञ्जाश्च दानवाः । (९।१)

tathā nivātakavacāḥ kālakhañjāśca dānavāḥ |

9.2९.२

दैवतैर् अप्यवध्यास्ते एकेन युधि पातिताः ॥ (९।२)

daivatair apyavadhyāste ekena yudhi pātitāḥ ||

10.1१०.१

एकेन हि त्वया कर्ण किं नामेह कृतं पुरा । (१०।१)

ekena hi tvayā karṇa kiṃ nāmeha kṛtaṃ purā |

10.2१०.२

एकैकेन यथा तेषां भूमिपाला वशीकृताः ॥ (१०।२)

ekaikena yathā teṣāṃ bhūmipālā vaśīkṛtāḥ ||

11.1११.१

इन्द्रो ऽपि हि न पार्थेन संयुगे योद्धुम् अर्हति । (११।१)

indro 'pi hi na pārthena saṃyuge yoddhum arhati |

11.2११.२

यस्तेनाशंसते योद्धुं कर्तव्यं तस्य भेषजम् ॥ (११।२)

yastenāśaṃsate yoddhuṃ kartavyaṃ tasya bheṣajam ||

12.1१२.१

आशीविषस्य क्रुद्धस्य पाणिम् उद्यम्य दक्षिणम् । (१२।१)

āśīviṣasya kruddhasya pāṇim udyamya dakṣiṇam |

12.2१२.२

अविमृश्य प्रदेशिन्या दंष्ट्राम् आदातुम् इच्छसि ॥ (१२।२)

avimṛśya pradeśinyā daṃṣṭrām ādātum icchasi ||

13.1१३.१

अथवा कुञ्जरं मत्तम् एक एव चरन् वने । (१३।१)

athavā kuñjaraṃ mattam eka eva caran vane |

13.2१३.२

अनङ्कुशं समारुह्य नगरं गन्तुम् इच्छसि ॥ (१३।२)

anaṅkuśaṃ samāruhya nagaraṃ gantum icchasi ||

14.1१४.१

समिद्धं पावकं वापि घृतमेदोवसाहुतम् । (१४।१)

samiddhaṃ pāvakaṃ vāpi ghṛtamedovasāhutam |

14.2१४.२

घृताक्तश्चीरवासास्त्वं मध्येनोत्तर्तुम् इच्छसि ॥ (१४।२)

ghṛtāktaścīravāsāstvaṃ madhyenottartum icchasi ||

15.1१५.१

आत्मानं यः समुद्बध्य कण्ठे बद्ध्वा महाशिलाम् । (१५।१)

ātmānaṃ yaḥ samudbadhya kaṇṭhe baddhvā mahāśilām |

15.2१५.२

समुद्रं प्रतरेद् दोर्भ्यां तत्र किं नाम पौरुषम् ॥ (१५।२)

samudraṃ pratared dorbhyāṃ tatra kiṃ nāma pauruṣam ||

16.1१६.१

अकृतास्त्रः कृतास्त्रं वै बलवन्तं सुदुर्बलः । (१६।१)

akṛtāstraḥ kṛtāstraṃ vai balavantaṃ sudurbalaḥ |

16.2१६.२

तादृशं कर्ण यः पार्थं योद्धुम् इच्छेत् स दुर्मतिः ॥ (१६।२)

tādṛśaṃ karṇa yaḥ pārthaṃ yoddhum icchet sa durmatiḥ ||

17.1१७.१

अस्माभिर् एष निकृतो वर्षाणीह त्रयोदश । (१७।१)

asmābhir eṣa nikṛto varṣāṇīha trayodaśa |

17.2१७.२

सिंहः पाशविनिर्मुक्तो न नः शेषं करिष्यति ॥ (१७।२)

siṃhaḥ pāśavinirmukto na naḥ śeṣaṃ kariṣyati ||

18.1१८.१

एकान्ते पार्थम् आसीनं कूपे ऽग्निम् इव संवृतम् । (१८।१)

ekānte pārtham āsīnaṃ kūpe 'gnim iva saṃvṛtam |

18.2१८.२

अज्ञानाद् अभ्यवस्कन्द्य प्राप्ताः स्मो भयम् उत्तमम् ॥ (१८।२)

ajñānād abhyavaskandya prāptāḥ smo bhayam uttamam ||

19.1१९.१

सह युध्यामहे पार्थम् आगतं युद्धदुर्मदम् । (१९।१)

saha yudhyāmahe pārtham āgataṃ yuddhadurmadam |

19.2१९.२

सैन्यास्तिष्ठन्तु संनद्धा व्यूढानीकाः प्रहारिणः ॥ (१९।२)

sainyāstiṣṭhantu saṃnaddhā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||

20.1२०.१

द्रोणो दुर्योधनो भीष्मो भवान् द्रौणिस्तथा वयम् । (२०।१)

droṇo duryodhano bhīṣmo bhavān drauṇistathā vayam |

20.2२०.२

सर्वे युध्यामहे पार्थं कर्ण मा साहसं कृथाः ॥ (२०।२)

sarve yudhyāmahe pārthaṃ karṇa mā sāhasaṃ kṛthāḥ ||

21.1२१.१

वयं व्यवसितं पार्थं वज्रपाणिम् इवोद्यतम् । (२१।१)

vayaṃ vyavasitaṃ pārthaṃ vajrapāṇim ivodyatam |

21.2२१.२

षड्रथाः प्रतियुध्येम तिष्ठेम यदि संहताः ॥ (२१।२)

ṣaḍrathāḥ pratiyudhyema tiṣṭhema yadi saṃhatāḥ ||

22.1२२.१

व्यूढानीकानि सैन्यानि यत्ताः परमधन्विनः । (२२।१)

vyūḍhānīkāni sainyāni yattāḥ paramadhanvinaḥ |

22.2२२.२

युध्यामहे ऽर्जुनं संख्ये दानवा वासवं यथा ॥ (२२।२)

yudhyāmahe 'rjunaṃ saṃkhye dānavā vāsavaṃ yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit