MBh, 4, 44
Select a line for its word-by-word analysis.
नार्थानां प्रकृतिं वेत्थ नानुबन्धम् अवेक्षसे ॥ (१।३)
nārthānāṃ prakṛtiṃ vettha nānubandham avekṣase ||
नया हि बहवः सन्ति शास्त्राण्याश्रित्य चिन्तिताः । (२।१)
nayā hi bahavaḥ santi śāstrāṇyāśritya cintitāḥ |
तेषां युद्धं तु पापिष्ठं वेदयन्ति पुराविदः ॥ (२।२)
teṣāṃ yuddhaṃ tu pāpiṣṭhaṃ vedayanti purāvidaḥ ||
भारं हि रथकारस्य न व्यवस्यन्ति पण्डिताः ॥ (४।२)
bhāraṃ hi rathakārasya na vyavasyanti paṇḍitāḥ ||
परिचिन्त्य तु पार्थेन संनिपातो न नः क्षमः । (५।१)
paricintya tu pārthena saṃnipāto na naḥ kṣamaḥ |
एकः कुरून् अभ्यरक्षद् एकश्चाग्निम् अतर्पयत् ॥ (५।२)
ekaḥ kurūn abhyarakṣad ekaścāgnim atarpayat ||
एकः सुभद्राम् आरोप्य द्वैरथे कृष्णम् आह्वयत् । (६।२)
ekaḥ subhadrām āropya dvairathe kṛṣṇam āhvayat |
अस्मिन्न् एव वने कृष्णो हृतां कृष्णाम् अवाजयत् ॥ (६।३)
asminn eva vane kṛṣṇo hṛtāṃ kṛṣṇām avājayat ||
एकश्च पञ्च वर्षाणि शक्राद् अस्त्राण्यशिक्षत । (७।१)
ekaśca pañca varṣāṇi śakrād astrāṇyaśikṣata |
विजिग्ये तरसा संख्ये सेनां चास्य सुदुर्जयाम् ॥ (८।२)
vijigye tarasā saṃkhye senāṃ cāsya sudurjayām ||
इन्द्रो ऽपि हि न पार्थेन संयुगे योद्धुम् अर्हति । (११।१)
indro 'pi hi na pārthena saṃyuge yoddhum arhati |
यस्तेनाशंसते योद्धुं कर्तव्यं तस्य भेषजम् ॥ (११।२)
yastenāśaṃsate yoddhuṃ kartavyaṃ tasya bheṣajam ||
आशीविषस्य क्रुद्धस्य पाणिम् उद्यम्य दक्षिणम् । (१२।१)
āśīviṣasya kruddhasya pāṇim udyamya dakṣiṇam |
अविमृश्य प्रदेशिन्या दंष्ट्राम् आदातुम् इच्छसि ॥ (१२।२)
avimṛśya pradeśinyā daṃṣṭrām ādātum icchasi ||
घृताक्तश्चीरवासास्त्वं मध्येनोत्तर्तुम् इच्छसि ॥ (१४।२)
ghṛtāktaścīravāsāstvaṃ madhyenottartum icchasi ||
आत्मानं यः समुद्बध्य कण्ठे बद्ध्वा महाशिलाम् । (१५।१)
ātmānaṃ yaḥ samudbadhya kaṇṭhe baddhvā mahāśilām |
समुद्रं प्रतरेद् दोर्भ्यां तत्र किं नाम पौरुषम् ॥ (१५।२)
samudraṃ pratared dorbhyāṃ tatra kiṃ nāma pauruṣam ||
अकृतास्त्रः कृतास्त्रं वै बलवन्तं सुदुर्बलः । (१६।१)
akṛtāstraḥ kṛtāstraṃ vai balavantaṃ sudurbalaḥ |
तादृशं कर्ण यः पार्थं योद्धुम् इच्छेत् स दुर्मतिः ॥ (१६।२)
tādṛśaṃ karṇa yaḥ pārthaṃ yoddhum icchet sa durmatiḥ ||
सिंहः पाशविनिर्मुक्तो न नः शेषं करिष्यति ॥ (१७।२)
siṃhaḥ pāśavinirmukto na naḥ śeṣaṃ kariṣyati ||
एकान्ते पार्थम् आसीनं कूपे ऽग्निम् इव संवृतम् । (१८।१)
ekānte pārtham āsīnaṃ kūpe 'gnim iva saṃvṛtam |
अज्ञानाद् अभ्यवस्कन्द्य प्राप्ताः स्मो भयम् उत्तमम् ॥ (१८।२)
ajñānād abhyavaskandya prāptāḥ smo bhayam uttamam ||
सह युध्यामहे पार्थम् आगतं युद्धदुर्मदम् । (१९।१)
saha yudhyāmahe pārtham āgataṃ yuddhadurmadam |
सैन्यास्तिष्ठन्तु संनद्धा व्यूढानीकाः प्रहारिणः ॥ (१९।२)
sainyāstiṣṭhantu saṃnaddhā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||
द्रोणो दुर्योधनो भीष्मो भवान् द्रौणिस्तथा वयम् । (२०।१)
droṇo duryodhano bhīṣmo bhavān drauṇistathā vayam |
सर्वे युध्यामहे पार्थं कर्ण मा साहसं कृथाः ॥ (२०।२)
sarve yudhyāmahe pārthaṃ karṇa mā sāhasaṃ kṛthāḥ ||
वयं व्यवसितं पार्थं वज्रपाणिम् इवोद्यतम् । (२१।१)
vayaṃ vyavasitaṃ pārthaṃ vajrapāṇim ivodyatam |
षड्रथाः प्रतियुध्येम तिष्ठेम यदि संहताः ॥ (२१।२)
ṣaḍrathāḥ pratiyudhyema tiṣṭhema yadi saṃhatāḥ ||
व्यूढानीकानि सैन्यानि यत्ताः परमधन्विनः । (२२।१)
vyūḍhānīkāni sainyāni yattāḥ paramadhanvinaḥ |
युध्यामहे ऽर्जुनं संख्ये दानवा वासवं यथा ॥ (२२।२)
yudhyāmahe 'rjunaṃ saṃkhye dānavā vāsavaṃ yathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.