युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

आनृशंसस्य धर्मस्य गुणान् भक्तजनस्य च । (१।२)

श्रोतुम् इच्छामि कार्त्स्न्येन तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः । (२।२)

सविषं काण्डम् आदाय मृगयामास वै मृगम् ॥ (२।३)

तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने । (३।१)

अविदूरे मृगं दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥ (३।२)

तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा । (४।१)

महान् वनतरुर् विद्धो मृगं तत्र जिघांसता ॥ (४।२)

स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्कृतः । (५।१)

उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषम् आगतः ॥ (५।२)

तस्मिन् वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः । (६।१)

न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥ (६।२)

निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवाग् अपि । (७।१)

कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा स व्यशुष्यत ॥ (७।२)

तम् उदारं महासत्त्वम् अतिमानुषचेष्टितम् । (८।१)

समदुःखसुखं ज्ञात्वा विस्मितः पाकशासनः ॥ (८।२)

ततश्चिन्ताम् उपगतः शक्रः कथम् अयं द्विजः । (९।१)

तिर्यग्योनावसंभाव्यम् आनृशंस्यं समास्थितः ॥ (९।२)

अथवा नात्र चित्रं हीत्यभवद् वासवस्य तु । (१०।१)

प्राणिनाम् इह सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥ (१०।२)

ततो ब्राह्मणवेषेण मानुषं रूपम् आस्थितः । (११।१)

अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणम् उवाच ह ॥ (११।२)

शुक भोः पक्षिणां श्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया । (१२।१)

पृच्छे त्वा शुष्कम् एतं वै कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥ (१२।२)

अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् । (१३।१)

स्वागतं देवराजाय विज्ञातस्तपसा मया ॥ (१३।२)

ततो दशशताक्षेण साधु साध्विति भाषितम् । (१४।१)

अहो विज्ञानम् इत्येवं तपसा पूजितस्ततः ॥ (१४।२)

तम् एवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् । (१५।१)

विजानन्न् अपि तां प्राप्तिं पप्रच्छ बलसूदनः ॥ (१५।२)

निष्पत्रम् अफलं शुष्कम् अशरण्यं पतत्रिणाम् । (१६।१)

किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महद् इदं वनम् ॥ (१६।२)

अन्ये ऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः । (१७।१)

शुभाः पर्याप्तसंचारा विद्यन्ते ऽस्मिन्महावने ॥ (१७।२)

गतायुषम् असामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् । (१८।१)

विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥ (१८।२)

तद् उपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् । (१९।१)

सुदीर्घम् अभिनिःश्वस्य दीनो वाक्यम् उवाच ह ॥ (१९।२)

अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते । (२०।१)

यत्राभवस्तत्र भवस्तन्निबोध सुराधिप ॥ (२०।२)

अस्मिन्न् अहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर् युतः । (२१।१)

बालभावे च संगुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥ (२१।२)

किम् अनुक्रोशवैफल्यम् उत्पादयसि मे ऽनघ । (२२।१)

आनृशंस्ये ऽनुरक्तस्य भक्तस्यानुगतस्य च ॥ (२२।२)

अनुक्रोशो हि साधूनां सुमहद् धर्मलक्षणम् । (२३।१)

अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥ (२३।२)

त्वम् एव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयान् । (२४।१)

अतस्त्वं देव देवानाम् आधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥ (२४।२)

नार्हसि त्वं सहस्राक्ष त्याजयित्वेह भक्तितः । (२५।१)

समर्थम् उपजीव्येमं त्यजेयं कथम् अद्य वै ॥ (२५।२)

तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः । (२६।१)

शुकं प्रोवाच धर्मज्ञम् आनृशंस्येन तोषितः ॥ (२६।२)

वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः । (२७।१)

आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य संभवम् ॥ (२७।२)

विदित्वा च दृढां शक्रस्तां शुके शीलसंपदम् । (२८।१)

प्रीतः क्षिप्रम् अथो वृक्षम् अमृतेनावसिक्तवान् ॥ (२८।२)

ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोरमाः । (२९।१)

शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं चाप स द्रुमः ॥ (२९।२)

शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन ह । (३०।१)

आयुषो ऽन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥ (३०।२)

एवम् एव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः । (३१।१)

सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥ (३१।२)