MBh, 5, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
तपस्वी तत्र भगवान् अगस्त्यः प्रत्यदृश्यत ॥ (१।४)
tapasvī tatra bhagavān agastyaḥ pratyadṛśyata ||
सो ऽब्रवीद् अर्च्य देवेन्द्रं दिष्ट्या वै वर्धते भवान् । (२।१)
so 'bravīd arcya devendraṃ diṣṭyā vai vardhate bhavān |
दिष्ट्या च नहुषो भ्रष्टो देवराज्यात् पुरंदर । (३।१)
diṣṭyā ca nahuṣo bhraṣṭo devarājyāt puraṃdara |
स्वागतं ते महर्षे ऽस्तु प्रीतो ऽहं दर्शनात् तव । (४।२)
svāgataṃ te maharṣe 'stu prīto 'haṃ darśanāt tava |
पाद्यम् आचमनीयं च गाम् अर्घ्यं च प्रतीच्छ मे ॥ (४।३)
pādyam ācamanīyaṃ ca gām arghyaṃ ca pratīccha me ||
पर्यपृच्छत देवेशः प्रहृष्टो ब्राह्मणर्षभम् ॥ (५।३)
paryapṛcchata deveśaḥ prahṛṣṭo brāhmaṇarṣabham ||
परिभ्रष्टः कथं स्वर्गान्नहुषः पापनिश्चयः ॥ (६।२)
paribhraṣṭaḥ kathaṃ svargānnahuṣaḥ pāpaniścayaḥ ||
शृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् । (७।२)
śṛṇu śakra priyaṃ vākyaṃ yathā rājā durātmavān |
स्वर्गाद् भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः ॥ (७।३)
svargād bhraṣṭo durācāro nahuṣo baladarpitaḥ ||
य इमे ब्रह्मणा प्रोक्ता मन्त्रा वै प्रोक्षणे गवाम् । (९।१)
ya ime brahmaṇā proktā mantrā vai prokṣaṇe gavām |
अधर्मे सम्प्रवृत्तस्त्वं धर्मं न प्रतिपद्यसे । (१०।२)
adharme sampravṛttastvaṃ dharmaṃ na pratipadyase |
प्रमाणम् एतद् अस्माकं पूर्वं प्रोक्तं महर्षिभिः ॥ (१०।३)
pramāṇam etad asmākaṃ pūrvaṃ proktaṃ maharṣibhiḥ ||
अथ माम् अस्पृशन्मूर्ध्नि पादेनाधर्मपीडितः ॥ (११।३)
atha mām aspṛśanmūrdhni pādenādharmapīḍitaḥ ||
यस्मात् पूर्वैः कृतं ब्रह्म ब्रह्मर्षिभिर् अनुष्ठितम् । (१३।१)
yasmāt pūrvaiḥ kṛtaṃ brahma brahmarṣibhir anuṣṭhitam |
अदुष्टं दूषयसि वै यच्च मूर्ध्न्यस्पृशः पदा ॥ (१३।२)
aduṣṭaṃ dūṣayasi vai yacca mūrdhnyaspṛśaḥ padā ||
यच्चापि त्वम् ऋषीन्मूढ ब्रह्मकल्पान् दुरासदान् । (१४।१)
yaccāpi tvam ṛṣīnmūḍha brahmakalpān durāsadān |
वाहान् कृत्वा वाहयसि तेन स्वर्गाद्धतप्रभः ॥ (१४।२)
vāhān kṛtvā vāhayasi tena svargāddhataprabhaḥ ||
ध्वंस पाप परिभ्रष्टः क्षीणपुण्यो महीतलम् । (१५।१)
dhvaṃsa pāpa paribhraṣṭaḥ kṣīṇapuṇyo mahītalam |
विचरिष्यसि पूर्णेषु पुनः स्वर्गम् अवाप्स्यसि ॥ (१५।३)
vicariṣyasi pūrṇeṣu punaḥ svargam avāpsyasi ||
एवं भ्रष्टो दुरात्मा स देवराज्याद् अरिंदम । (१६।१)
evaṃ bhraṣṭo durātmā sa devarājyād ariṃdama |
दिष्ट्या वर्धामहे शक्र हतो ब्राह्मणकण्टकः ॥ (१६।२)
diṣṭyā vardhāmahe śakra hato brāhmaṇakaṇṭakaḥ ||
त्रिविष्टपं प्रपद्यस्व पाहि लोकाञ्शचीपते । (१७।१)
triviṣṭapaṃ prapadyasva pāhi lokāñśacīpate |
जितेन्द्रियो जितामित्रः स्तूयमानो महर्षिभिः ॥ (१७।२)
jitendriyo jitāmitraḥ stūyamāno maharṣibhiḥ ||
पितरश्चैव यक्षाश्च भुजगा राक्षसास्तथा ॥ (१८।३)
pitaraścaiva yakṣāśca bhujagā rākṣasāstathā ||
गन्धर्वा देवकन्याश्च सर्वे चाप्सरसां गणाः । (१९।१)
gandharvā devakanyāśca sarve cāpsarasāṃ gaṇāḥ |
सरांसि सरितः शैलाः सागराश्च विशां पते ॥ (१९।२)
sarāṃsi saritaḥ śailāḥ sāgarāśca viśāṃ pate ||
उपगम्याब्रुवन् सर्वे दिष्ट्या वर्धसि शत्रुहन् । (२०।१)
upagamyābruvan sarve diṣṭyā vardhasi śatruhan |
हतश्च नहुषः पापो दिष्ट्यागस्त्येन धीमता । (२०।२)
hataśca nahuṣaḥ pāpo diṣṭyāgastyena dhīmatā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.