जनमेजय उवाच । (१।१)

सभायां वसतोस्तस्यां निहत्यारीन्महात्मनोः । (१।२)

केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद् द्विज ॥ (१।३)

वैशंपायन उवाच । (२।१)

कृष्णेन सहितः पार्थः स्वराज्यं प्राप्य केवलम् । (२।२)

तस्यां सभायां रम्यायां विजहार मुदा युतः ॥ (२।३)

ततः कंचित् सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप । (३।१)

यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ ॥ (३।२)

ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवो ऽर्जुनः । (४।१)

निरीक्ष्य तां सभां रम्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

विदितं ते महाबाहो संग्रामे समुपस्थिते । (५।१)

माहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपम् ऐश्वरम् ॥ (५।२)

यत् तु तद् भवता प्रोक्तं तदा केशव सौहृदात् । (६।१)

तत् सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे नष्टचेतसः ॥ (६।२)

मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः प्रभो । (७।१)

भवांश्च द्वारकां गन्ता नचिराद् इव माधव ॥ (७।२)

एवम् उक्तस्ततः कृष्णः फल्गुनं प्रत्यभाषत । (८।१)

परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतां वरः ॥ (८।२)

श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम् । (९।१)

धर्मं स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्च शाश्वतान् ॥ (९।२)

अबुद्ध्वा यन्न गृह्णीथास्तन्मे सुमहद् अप्रियम् । (१०।१)

नूनम् अश्रद्दधानो ऽसि दुर्मेधाश्चासि पाण्डव ॥ (१०।२)

स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने । (११।१)

न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुम् अशेषतः ॥ (११।२)

परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया । (१२।१)

इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्न् अर्थे पुरातनम् ॥ (१२।२)

यथा तां बुद्धिम् आस्थाय गतिम् अग्र्यां गमिष्यसि । (१३।१)

शृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदतः सर्वम् एव मे ॥ (१३।२)

आगच्छद् ब्राह्मणः कश्चित् स्वर्गलोकाद् अरिंदम । (१४।१)

ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सो ऽस्माभिः पूजितो ऽभवत् ॥ (१४।२)

अस्माभिः परिपृष्टश्च यद् आह भरतर्षभ । (१५।१)

दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन् ॥ (१५।२)

ब्राह्मण उवाच । (१६।१)

मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्मानुपृच्छसि । (१६।२)

भूतानाम् अनुकम्पार्थं यन्मोहच्छेदनं प्रभो ॥ (१६।३)

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन । (१७।१)

शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव ॥ (१७।२)

कश्चिद् विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः । (१८।१)

आससाद द्विजं कंचिद् धर्माणाम् आगतागमम् ॥ (१८।२)

गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम् । (१९।१)

लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातारं सुखदुःखयोः ॥ (१९।२)

जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पुण्यपापयोः । (२०।१)

द्रष्टारम् उच्चनीचानां कर्मभिर् देहिनां गतिम् ॥ (२०।२)

चरन्तं मुक्तवत् सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम् । (२१।१)

दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या क्रममाणं च सर्वशः ॥ (२१।२)

अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः । (२२।१)

तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर् यान्तं चक्रधरैः सह ॥ (२२।२)

सम्भाषमाणम् एकान्ते समासीनं च तैः सह । (२३।१)

यदृच्छया च गच्छन्तम् असक्तं पवनं यथा ॥ (२३।२)

तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः । (२४।१)

चरणौ धर्मकामो वै तपस्वी सुसमाहितः । (२४।२)

प्रतिपेदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः ॥ (२४।३)

विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम् । (२५।१)

परिचारेण महता गुरुं वैद्यम् अतोषयत् ॥ (२५।२)

प्रीतात्मा चोपपन्नश्च श्रुतचारित्रसंयुतः । (२६।१)

भावेन तोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतपः ॥ (२६।२)

तस्मै तुष्टः स शिष्याय प्रसन्नो ऽथाब्रवीद् गुरुः । (२७।१)

सिद्धिं पराम् अभिप्रेक्ष्य शृणु तन्मे जनार्दन ॥ (२७।२)

विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः । (२८।१)

गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोके ऽपि च स्थितिम् ॥ (२८।२)

न क्वचित् सुखम् अत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः । (२९।१)

स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात् पुनः पुनः ॥ (२९।२)

अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात् । (३०।१)

काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च ॥ (३०।२)

पुनः पुनश्च मरणं जन्म चैव पुनः पुनः । (३१।१)

आहारा विविधा भुक्ताः पीता नानाविधाः स्तनाः ॥ (३१।२)

मातरो विविधा दृष्टाः पितरश्च पृथग्विधाः । (३२।१)

सुखानि च विचित्राणि दुःखानि च मयानघ ॥ (३२।२)

प्रियैर् विवासो बहुशः संवासश्चाप्रियैः सह । (३३।१)

धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद् धनम् ॥ (३३।२)

अवमानाः सुकष्टाश्च परतः स्वजनात् तथा । (३४।१)

शारीरा मानसाश्चापि वेदना भृशदारुणाः ॥ (३४।२)

प्राप्ता विमाननाश्चोग्रा वधबन्धाश्च दारुणाः । (३५।१)

पतनं निरये चैव यातनाश्च यमक्षये ॥ (३५।२)

जरा रोगाश्च सततं वासनानि च भूरिशः । (३६।१)

लोके ऽस्मिन्न् अनुभूतानि द्वंद्वजानि भृशं मया ॥ (३६।२)

ततः कदाचिन् निर्वेदान्निकारान्निकृतेन च । (३७।१)

लोकतन्त्रं परित्यक्तं दुःखार्तेन भृशं मया । (३७।२)

ततः सिद्धिर् इयं प्राप्ता प्रसादाद् आत्मनो मया ॥ (३७।३)

नाहं पुनर् इहागन्ता लोकान् आलोकयाम्यहम् । (३८।१)

आ सिद्धेर् आ प्रजासर्गाद् आत्मनो मे गतिः शुभा ॥ (३८।२)

उपलब्धा द्विजश्रेष्ठ तथेयं सिद्धिर् उत्तमा । (३९।१)

इतः परं गमिष्यामि ततः परतरं पुनः । (३९।२)

ब्रह्मणः पदम् अव्यग्रं मा ते भूद् अत्र संशयः ॥ (३९।३)

नाहं पुनर् इहागन्ता मर्त्यलोकं परंतप । (४०।१)

प्रीतो ऽस्मि ते महाप्राज्ञ ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ (४०।२)

यदीप्सुर् उपपन्नस्त्वं तस्य कालो ऽयम् आगतः । (४१।१)

अभिजाने च तद् अहं यदर्थं मा त्वम् आगतः । (४१।२)

अचिरात् तु गमिष्यामि येनाहं त्वाम् अचूचुदम् ॥ (४१।३)

भृशं प्रीतो ऽस्मि भवतश्चारित्रेण विचक्षण । (४२।१)

परिपृच्छ यावद् भवते भाषेयं यत् तवेप्सितम् ॥ (४२।२)

बहु मन्ये च ते बुद्धिं भृशं सम्पूजयामि च । (४३।१)

येनाहं भवता बुद्धो मेधावी ह्यसि काश्यप ॥ (४३।२)