महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 119

417 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

प्रभासतीर्थं सम्प्राप्य वृष्णयः पाण्डवास् तथा । (१।२)

prabhāsatīrthaṃ samprāpya vṛṣṇayaḥ pāṇḍavās tathā |

1.3१.३

किम् अकुर्वन् कथाश् चैषां कास् तत्रासंस् तपोधन ॥ (१।३)

kim akurvan kathāś caiṣāṃ kās tatrāsaṃs tapodhana ||

2.1२.१

ते हि सर्वे महात्मानः सर्वशास्त्रविशारदाः । (२।१)

te hi sarve mahātmānaḥ sarvaśāstraviśāradāḥ |

2.2२.२

वृष्णयः पाण्डवाश् चैव सुहृदश् च परस्परम् ॥ (२।२)

vṛṣṇayaḥ pāṇḍavāś caiva suhṛdaś ca parasparam ||

3.1३.१

वैशम्पायन उवाच । (३।१)

vaiśampāyana uvāca

3.2३.२

प्रभासतीर्थं सम्प्राप्य पुण्यं तीर्थं महोदधेः । (३।२)

prabhāsatīrthaṃ samprāpya puṇyaṃ tīrthaṃ mahodadheḥ |

3.3३.३

वृष्णयः पाण्डवान् वीरान् परिवार्योपतस्थिरे ॥ (३।३)

vṛṣṇayaḥ pāṇḍavān vīrān parivāryopatasthire ||

4.1४.१

ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणालरजतप्रभः । (४।१)

tato gokṣīrakundendumṛṇālarajataprabhaḥ |

4.2४.२

वनमाली हली रामो बभाषे पुष्करेक्षणम् ॥ (४।२)

vanamālī halī rāmo babhāṣe puṣkarekṣaṇam ||

5.1५.१

न कृष्ण धर्मश् चरितो भवाय जन्तोर् अधर्मश् च पराभवाय । (५।१)

na kṛṣṇa dharmaś carito bhavāya jantor adharmaś ca parābhavāya |

5.2५.२

युधिष्ठिरो यत्र जटी महात्मा वनाश्रयः क्लिश्यति चीरवासाः ॥ (५।२)

yudhiṣṭhiro yatra jaṭī mahātmā vanāśrayaḥ kliśyati cīravāsāḥ ||

6.1६.१

दुर्योधनश्चापि महीं प्रशास्ति न चास्य भूमिर् विवरं ददाति । (६।१)

duryodhanaścāpi mahīṃ praśāsti na cāsya bhūmir vivaraṃ dadāti |

6.2६.२

धर्माद् अधर्मश् चरितो गरीयान् इतीव मन्येत नरो ऽल्पबुद्धिः ॥ (६।२)

dharmād adharmaś carito garīyān itīva manyeta naro 'lpabuddhiḥ ||

7.1७.१

दुर्योधने चापि विवर्धमाने युधिष्ठिरे चासुख आत्तराज्ये । (७।१)

duryodhane cāpi vivardhamāne yudhiṣṭhire cāsukha āttarājye |

7.2७.२

किं न्वद्य कर्तव्यम् इति प्रजाभिः शङ्का मिथः संजनिता नराणाम् ॥ (७।२)

kiṃ nvadya kartavyam iti prajābhiḥ śaṅkā mithaḥ saṃjanitā narāṇām ||

8.1८.१

अयं हि धर्मप्रभवो नरेन्द्रो धर्मे रतः सत्यधृतिः प्रदाता । (८।१)

ayaṃ hi dharmaprabhavo narendro dharme rataḥ satyadhṛtiḥ pradātā |

8.2८.२

चलेद्धि राज्याच्च सुखाच्च पार्थो धर्माद् अपेतश् च कथं विवर्धेत् ॥ (८।२)

caleddhi rājyācca sukhācca pārtho dharmād apetaś ca kathaṃ vivardhet ||

9.1९.१

कथं नु भीष्मश् च कृपश् च विप्रो द्रोणश् च राजा च कुलस्य वृद्धः । (९।१)

kathaṃ nu bhīṣmaś ca kṛpaś ca vipro droṇaś ca rājā ca kulasya vṛddhaḥ |

9.2९.२

प्रव्राज्य पार्थान् सुखम् आप्नुवन्ति धिक् पापबुद्धीन् भरतप्रधानान् ॥ (९।२)

pravrājya pārthān sukham āpnuvanti dhik pāpabuddhīn bharatapradhānān ||

10.1१०.१

किं नाम वक्ष्यत्यवनिप्रधानः पितॄन् समागम्य परत्र पापः । (१०।१)

kiṃ nāma vakṣyatyavanipradhānaḥ pitṝn samāgamya paratra pāpaḥ |

10.2१०.२

पुत्रेषु सम्यक् चरितं मयेति पुत्रान् अपापान् अवरोप्य राज्यात् ॥ (१०।२)

putreṣu samyak caritaṃ mayeti putrān apāpān avaropya rājyāt ||

11.1११.१

नासौ धिया संप्रतिपश्यति स्म किं नाम कृत्वाहम् अचक्षुर् एवम् । (११।१)

nāsau dhiyā saṃpratipaśyati sma kiṃ nāma kṛtvāham acakṣur evam |

11.2११.२

जातः पृथिव्याम् इति पार्थिवेषु प्रव्राज्य कौन्तेयम् अथापि राज्यात् ॥ (११।२)

jātaḥ pṛthivyām iti pārthiveṣu pravrājya kaunteyam athāpi rājyāt ||

12.1१२.१

नूनं समृद्धान् पितृलोकभूमौ चामीकराभान् क्षितिजान् प्रफुल्लान् । (१२।१)

nūnaṃ samṛddhān pitṛlokabhūmau cāmīkarābhān kṣitijān praphullān |

12.2१२.२

विचित्रवीर्यस्य सुतः सपुत्रः कृत्वा नृशंसं बत पश्यति स्म ॥ (१२।२)

vicitravīryasya sutaḥ saputraḥ kṛtvā nṛśaṃsaṃ bata paśyati sma ||

13.1१३.१

व्यूढोत्तरांसान् पृथुलोहिताक्षान् नेमान् स्म पृच्छन् स शृणोति नूनम् । (१३।१)

vyūḍhottarāṃsān pṛthulohitākṣān nemān sma pṛcchan sa śṛṇoti nūnam |

13.2१३.२

प्रस्थापयद् यत् स वनं ह्यशङ्को युधिष्ठिरं सानुजम् आत्तशस्त्रम् ॥ (१३।२)

prasthāpayad yat sa vanaṃ hyaśaṅko yudhiṣṭhiraṃ sānujam āttaśastram ||

14.1१४.१

यो ऽयं परेषां पृतनां समृद्धां निरायुधो दीर्घभुजो निहन्यात् । (१४।१)

yo 'yaṃ pareṣāṃ pṛtanāṃ samṛddhāṃ nirāyudho dīrghabhujo nihanyāt |

14.2१४.२

श्रुत्वैव शब्दं हि वृकोदरस्य मुञ्चन्ति सैन्यानि शकृत्समूत्रम् ॥ (१४।२)

śrutvaiva śabdaṃ hi vṛkodarasya muñcanti sainyāni śakṛtsamūtram ||

15.1१५.१

स क्षुत्पिपासाध्वकृशस् तरस्वी समेत्य नानायुधबाणपाणिः । (१५।१)

sa kṣutpipāsādhvakṛśas tarasvī sametya nānāyudhabāṇapāṇiḥ |

15.2१५.२

वने स्मरन् वासम् इमं सुघोरं शेषं न कुर्याद् इति निश्चितं मे ॥ (१५।२)

vane smaran vāsam imaṃ sughoraṃ śeṣaṃ na kuryād iti niścitaṃ me ||

16.1१६.१

न ह्यस्य वीर्येण बलेन कश्चित् समः पृथिव्यां भविता नरेषु । (१६।१)

na hyasya vīryeṇa balena kaścit samaḥ pṛthivyāṃ bhavitā nareṣu |

16.2१६.२

शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गो न शेषम् आजावसुहृत्सु कुर्यात् ॥ (१६।२)

śītoṣṇavātātapakarśitāṅgo na śeṣam ājāvasuhṛtsu kuryāt ||

17.1१७.१

प्राच्यां नृपान् एकरथेन जित्वा वृकोदरः सानुचरान् रणेषु । (१७।१)

prācyāṃ nṛpān ekarathena jitvā vṛkodaraḥ sānucarān raṇeṣu |

17.2१७.२

स्वस्त्यागमद् यो ऽतिरथस् तरस्वी सो ऽयं वने क्लिश्यति चीरवासाः ॥ (१७।२)

svastyāgamad yo 'tirathas tarasvī so 'yaṃ vane kliśyati cīravāsāḥ ||

18.1१८.१

यो दन्तकूरे व्यजयन्नृदेवान् समागतान् दाक्षिणात्यान् महीपान् । (१८।१)

yo dantakūre vyajayannṛdevān samāgatān dākṣiṇātyān mahīpān |

18.2१८.२

तं पश्यतेमं सहदेवम् अद्य तपस्विनं तापसवेषरूपम् ॥ (१८।२)

taṃ paśyatemaṃ sahadevam adya tapasvinaṃ tāpasaveṣarūpam ||

19.1१९.१

यः पार्थिवान् एकरथेन वीरो दिशं प्रतीचीं प्रति युद्धशौण्डः । (१९।१)

yaḥ pārthivān ekarathena vīro diśaṃ pratīcīṃ prati yuddhaśauṇḍaḥ |

19.2१९.२

सो ऽयं वने मूलफलेन जीवञ्जटी चरत्यद्य मलाचिताङ्गः ॥ (१९।२)

so 'yaṃ vane mūlaphalena jīvañjaṭī caratyadya malācitāṅgaḥ ||

20.1२०.१

सत्त्रे समृद्धे ऽतिरथस्य राज्ञो वेदीतलाद् उत्पतिता सुता या । (२०।१)

sattre samṛddhe 'tirathasya rājño vedītalād utpatitā sutā yā |

20.2२०.२

सेयं वने वासम् इमं सुदुःखं कथं सहत्यद्य सती सुखार्हा ॥ (२०।२)

seyaṃ vane vāsam imaṃ suduḥkhaṃ kathaṃ sahatyadya satī sukhārhā ||

21.1२१.१

त्रिवर्गमुख्यस्य समीरणस्य देवेश्वरस्याप्यथ वाश्विनोश् च । (२१।१)

trivargamukhyasya samīraṇasya deveśvarasyāpyatha vāśvinoś ca |

21.2२१.२

एषां सुराणां तनयाः कथं नु वने चरन्त्यल्पसुखाः सुखार्हाः ॥ (२१।२)

eṣāṃ surāṇāṃ tanayāḥ kathaṃ nu vane carantyalpasukhāḥ sukhārhāḥ ||

22.1२२.१

जिते हि धर्मस्य सुते सभार्ये सभ्रातृके सानुचरे निरस्ते । (२२।१)

jite hi dharmasya sute sabhārye sabhrātṛke sānucare niraste |

22.2२२.२

दुर्योधने चापि विवर्धमाने कथं न सीदत्यवनिः सशैला ॥ (२२।२)

duryodhane cāpi vivardhamāne kathaṃ na sīdatyavaniḥ saśailā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 119

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit