व्यास उवाच । (१।१)

शुभेन कर्मणा यद् वै तिर्यग्योनौ न मुह्यसे । (१।२)

ममैव कीट तत् कर्म येन त्वं न प्रमुह्यसे ॥ (१।३)

अहं हि दर्शनाद् एव तारयामि तपोबलात् । (२।१)

तपोबलाद्धि बलवद् बलम् अन्यन्न विद्यते ॥ (२।२)

जानामि पापैः स्वकृतैर् गतं त्वां कीट कीटताम् । (३।१)

अवाप्स्यसि परं धर्मं धर्मस्थो यदि मन्यसे ॥ (३।२)

कर्म भूमिकृतं देवा भुञ्जते तिर्यगाश्च ये । (४।१)

धर्माद् अपि मनुष्येषु कामो ऽर्थश्च यथा गुणैः ॥ (४।२)

वाग्बुद्धिपाणिपादैश्चाप्युपेतस्य विपश्चितः । (५।१)

किं हीयते मनुष्यस्य मन्दस्यापि हि जीवतः ॥ (५।२)

जीवन् हि कुरुते पूजां विप्राग्र्यः शशिसूर्ययोः । (६।१)

ब्रुवन्न् अपि कथां पुण्यां तत्र कीट त्वम् एष्यसि ॥ (६।२)

गुणभूतानि भूतानि तत्र त्वम् उपभोक्ष्यसे । (७।१)

तत्र ते ऽहं विनेष्यामि ब्रह्मत्वं यत्र चेच्छसि ॥ (७।२)

स तथेति प्रतिश्रुत्य कीटो वर्त्मन्यतिष्ठत । (८।१)

तम् ऋषिं द्रष्टुम् अगमत् सर्वास्वन्यासु योनिषु ॥ (८।२)

श्वाविद्गोधावराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् । (९।१)

श्वपाकवैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां च योनिषु ॥ (९।२)

स कीटेत्येवम् आभाष्य ऋषिणा सत्यवादिना । (१०।१)

प्रतिस्मृत्याथ जग्राह पादौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिः ॥ (१०।२)

कीट उवाच । (११।१)

इदं तद् अतुलं स्थानम् ईप्सितं दशभिर् गुणैः । (११।२)

यद् अहं प्राप्य कीटत्वम् आगतो राजपुत्रताम् ॥ (११।३)

वहन्ति माम् अतिबलाः कुञ्जरा हेममालिनः । (१२।१)

स्यन्दनेषु च काम्बोजा युक्ताः परमवाजिनः ॥ (१२।२)

उष्ट्राश्वतरयुक्तानि यानानि च वहन्ति माम् । (१३।१)

सबान्धवः सहामात्यश्चाश्नामि पिशितौदनम् ॥ (१३।२)

गृहेषु सुनिवासेषु सुखेषु शयनेषु च । (१४।१)

परार्ध्येषु महाभाग स्वपामीह सुपूजितः ॥ (१४।२)

सर्वेष्वपररात्रेषु सूतमागधबन्दिनः । (१५।१)

स्तुवन्ति मां यथा देवं महेन्द्रं प्रियवादिनः ॥ (१५।२)

प्रसादात् सत्यसंधस्य भवतो ऽमिततेजसः । (१६।१)

यद् अहं कीटतां प्राप्य सम्प्राप्तो राजपुत्रताम् ॥ (१६।२)

नमस्ते ऽस्तु महाप्राज्ञ किं करोमि प्रशाधि माम् । (१७।१)

त्वत्तपोबलनिर्दिष्टम् इदं ह्यधिगतं मया ॥ (१७।२)

व्यास उवाच । (१८।१)

अर्चितो ऽहं त्वया राजन् वाग्भिर् अद्य यदृच्छया । (१८।२)

अद्य ते कीटतां प्राप्य स्मृतिर् जाताजुगुप्सिता ॥ (१८।३)

न तु नाशो ऽस्ति पापस्य यत् त्वयोपचितं पुरा । (१९।१)

शूद्रेणार्थप्रधानेन नृशंसेनाततायिना ॥ (१९।२)

मम ते दर्शनं प्राप्तं तच्चैव सुकृतं पुरा । (२०।१)

तिर्यग्योनौ स्म जातेन मम चाप्यर्चनात् तथा ॥ (२०।२)

इतस्त्वं राजपुत्रत्वाद् ब्राह्मण्यं समवाप्स्यसि । (२१।१)

गोब्राह्मणकृते प्राणान् हुत्वात्मीयान् रणाजिरे ॥ (२१।२)

राजपुत्रसुखं प्राप्य ऋतूंश्चैवाप्तदक्षिणान् । (२२।१)

अथ मोदिष्यसे स्वर्गे ब्रह्मभूतो ऽव्ययः सुखी ॥ (२२।२)

तिर्यग्योन्याः शूद्रताम् अभ्युपैति शूद्रो वैश्यत्वं क्षत्रियत्वं च वैश्यः । (२३।१)

वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्गं पुण्यं ब्राह्मणः साधुवृत्तः ॥ (२३।२)