संजय उवाच । (१।१)

मध्याह्ने तु महाराज संग्रामः समपद्यत । (१।२)

लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः ॥ (१।३)

गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (२।१)

व्यधमन्निशितैर् बाणैः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२।२)

संममर्द च तत् सैन्यं पिता देवव्रतस्तव । (३।१)

धान्यानाम् इव लूनानां प्रकरं गोगणा इव ॥ (३।२)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस्तथा । (४।१)

भीष्मम् आसाद्य समरे शरैर् जघ्नुर् महारथम् ॥ (४।२)

धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च त्रिभिः शरैः । (५।१)

द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयामास भारत ॥ (५।२)

तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना । (६।१)

चुक्रुधुः समरे राजन् पादस्पृष्टा इवोरगाः ॥ (६।२)

शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम् । (७।१)

स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरद् अच्युतः ॥ (७।२)

धृष्टद्युम्नस्तु समरे क्रोधाद् अग्निर् इव ज्वलन् । (८।१)

पितामहं त्रिभिर् बाणैर् बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥ (८।२)

द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशभिः शरैः । (९।१)

शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः ॥ (९।२)

सो ऽतिविद्धो महाराज भीष्मः संख्ये महात्मभिः । (१०।१)

वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ ॥ (१०।२)

तान् प्रत्यविध्यद् गाङ्गेयस्त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः । (११।१)

द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश्चिछेद मारिष ॥ (११।२)

सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः । (१२।१)

सारथिं च त्रिभिर् बाणैः सुशितै रणमूर्धनि ॥ (१२।२)

ततो भीमो महाराज द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । (१३।१)

केकया भ्रातरः पञ्च सात्यकिश्चैव सात्वतः ॥ (१३।२)

अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं युधिष्ठिरहितेप्सया । (१४।१)

रिरक्षिषन्तः पाञ्चाल्यं धृष्टद्युम्नमुखन् रणे ॥ (१४।२)

तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थम् उद्यताः । (१५।१)

प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप ॥ (१५।२)

तत्रासीत् सुमहद् युद्धं तव तेषां च संकुलम् । (१६।१)

नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ (१६।२)

रथी रथिनम् आसाद्य प्राहिणोद् यमसादनम् । (१७।१)

तथेतरान् समासाद्य नरनागाश्वसादिनः ॥ (१७।२)

अनयन् परलोकाय शरैः संनतपर्वभिः । (१८।१)

अस्त्रैश्च विविधैर् घोरैस्तत्र तत्र विशां पते ॥ (१८।२)

रथाश्च रथिभिर् हीना हतसारथयस्तथा । (१९।१)

विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः ॥ (१९।२)

मर्दमाना नरान् राजन् हयांश्च सुबहून् रणे । (२०।१)

वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः ॥ (२०।२)

रथिनश्च रथैर् हीना वर्मिणस्तेजसा युताः । (२१।१)

कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषिताः ॥ (२१।२)

देवपुत्रसमा रूपे शौर्ये शक्रसमा युधि । (२२।१)

ऋद्ध्या वैश्रवणं चाति नयेन च बृहस्पतिम् ॥ (२२।२)

सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्र तत्र विशां पते । (२३।१)

विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः ॥ (२३।२)

दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ विहीना वरसादिभिः । (२४।१)

मृद्नन्तः स्वान्यनीकानि संपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ (२४।२)

वर्मभिश्चामरैश्छत्रैः पताकाभिश्च मारिष । (२५।१)

कक्ष्याभिर् अथ तोत्त्रैश्च घण्टाभिस्तोमरैस्तथा ॥ (२५।२)

विशीर्णैर् विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश । (२६।१)

नगमेघप्रतीकाशैर् जलदोदयनिस्वनैः ॥ (२६।२)

तथैव दन्तिभिर् हीनान् गजारोहान् विशां पते । (२७।१)

प्रधावन्तो ऽन्वपश्याम तव तेषां च संकुले ॥ (२७।२)

नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान् हेमभूषितान् । (२८।१)

वातायमानान् अद्राक्षं शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२८।२)

अश्वारोहान् हतैर् अश्वैर् गृहीतासीन् समन्ततः । (२९।१)

द्रवमाणान् अपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे ॥ (२९।२)

गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महारणे । (३०।१)

ययौ विमृद्नंस्तरसा पदातीन् वाजिनस्तथा ॥ (३०।२)

तथैव च रथान् राजन् संममर्द रणे गजः । (३१।१)

रथश्चैव समासाद्य पदातिं तुरगं तथा ॥ (३१।२)

व्यमृद्नात् समरे राजंस्तुरगांश्च नरान् रणे । (३२।१)

एवं ते बहुधा राजन् प्रमृद्नन्तः परस्परम् ॥ (३२।२)

तस्मिन् रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये । (३३।१)

प्रावर्तत नदी घोरा शोणितान्त्रतरङ्गिणी ॥ (३३।२)

अस्थिसंचयसंघाटा केशशैवलशाद्वला । (३४।१)

रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा ॥ (३४।२)

शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला । (३५।१)

कवचोष्णीषफेनाढ्या धनुर्द्वीपासिकच्छपा ॥ (३५।२)

पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी । (३६।१)

क्रव्यादसंघसंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धिनी ॥ (३६।२)

तां नदीं क्षत्रियाः शूरा हयनागरथप्लवैः । (३७।१)

प्रतेरुर् बहवो राजन् भयं त्यक्त्वा महाहवे ॥ (३७।२)

अपोवाह रणे भीरून् कश्मलेनाभिसंवृतान् । (३८।१)

यथा वैतरणी प्रेतान् प्रेतराजपुरं प्रति ॥ (३८।२)

प्राक्रोशन् क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद् वैशसं महत् । (३९।१)

दुर्योधनापराधेन क्षयं गच्छन्ति कौरवाः ॥ (३९।२)

गुणवत्सु कथं द्वेषं धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः । (४०।१)

कृतवान् पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः ॥ (४०।२)

एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्मात्र भारत । (४१।१)

पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः ॥ (४१।२)

ता निशम्य तदा वाचः सर्वयोधैर् उदाहृताः । (४२।१)

आगस्कृत् सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ (४२।२)

भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत । (४३।१)

युध्यध्वम् अनहंकाराः किं चिरं कुरुथेति च ॥ (४३।२)

ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह । (४४।१)

अक्षद्यूतकृतं राजन् सुघोरं वैशसं तदा ॥ (४४।२)

यत् पुरा न निगृह्णीषे वार्यमाणो महात्मभिः । (४५।१)

वैचित्रवीर्य तस्येदं फलं पश्य तथाविधम् ॥ (४५।२)

न हि पाण्डुसुता राजन् ससैन्याः सपदानुगाः । (४६।१)

रक्षन्ति समरे प्राणान् कौरवा वा विशां पते ॥ (४६।२)

एतस्मात् कारणाद् घोरो वर्तते स्म जनक्षयः । (४७।१)

दैवाद् वा पुरुषव्याघ्र तव चापनयान्नृप ॥ (४७।२)