महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 240

538 of 1995 · 107 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दानवा ऊचुः । (१।१)

dānavā ūcuḥ |

1.2१.२

भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह । (१।२)

bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha |

1.3१.३

शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः ॥ (१।३)

śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ ||

2.1२.१

अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् । (२।१)

akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam |

2.2२.२

आत्मत्यागी ह्यवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम् ॥ (२।२)

ātmatyāgī hyavāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm ||

3.1३.१

न हि कार्यविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु । (३।१)

na hi kāryaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu |

3.2३.२

मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ (३।२)

mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||

4.1४.१

नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् । (४।१)

niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm |

4.2४.२

यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम् ॥ (४।२)

yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm ||

5.1५.१

श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप । (५।१)

śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa |

5.2५.२

निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि ॥ (५।२)

nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi ||

6.1६.१

पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् । (६।१)

purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt |

6.2६.२

पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः ॥ (६।२)

pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ ||

7.1७.१

अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्यधःकायश् च ते ऽनघ । (७।१)

astrair abhedyaḥ śastraiś cāpyadhaḥkāyaś ca te 'nagha |

7.2७.२

कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः ॥ (७।२)

kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ ||

8.1८.१

एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम । (८।१)

evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama |

8.2८.२

देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः ॥ (८।२)

devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ ||

9.1९.१

क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः । (९।१)

kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ |

9.2९.२

दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून् ॥ (९।२)

divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn ||

10.1१०.१

तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते । (१०।१)

tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate |

10.2१०.२

साह्यार्थं च हि ते वीराः सम्भूता भुवि दानवाः ॥ (१०।२)

sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ sambhūtā bhuvi dānavāḥ ||

11.1११.१

भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्यपरे ऽसुराः । (११।१)

bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyantyapare 'surāḥ |

11.2११.२

यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः ॥ (११।२)

yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ ||

12.1१२.१

नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् । (१२।१)

naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān |

12.2१२.२

नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च ॥ (१२।२)

naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca ||

13.1१३.१

युधि सम्प्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम । (१३।१)

yudhi samprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama |

13.2१३.२

निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि ॥ (१३।२)

niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani ||

14.1१४.१

प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः । (१४।१)

prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ |

14.2१४.२

हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः । (१४।२)

hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ |

14.3१४.३

अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच्च विधिनिर्मितात् ॥ (१४।३)

avijñānavimūḍhāś ca daivācca vidhinirmitāt ||

15.1१५.१

व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे । (१५।१)

vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase |

15.2१५.२

सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः । (१५।२)

sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ |

15.3१५.३

श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम् ॥ (१५।३)

ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam ||

16.1१६.१

ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः । (१६।१)

te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ |

16.2१६.२

वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः ॥ (१६।२)

vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ ||

17.1१७.१

दैत्यरक्षोगणाश् चापि सम्भूताः क्षत्रयोनिषु । (१७।१)

daityarakṣogaṇāś cāpi sambhūtāḥ kṣatrayoniṣu |

17.2१७.२

योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव । (१७।२)

yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva |

17.3१७.३

गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥ (१७।३)

gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā ||

18.1१८.१

यच्च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसम्भवम् । (१८।१)

yacca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasambhavam |

18.2१८.२

तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै ॥ (१८।२)

tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai ||

19.1१९.१

हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः । (१९।१)

hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ |

19.2१९.२

तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ ॥ (१९।२)

tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau ||

20.1२०.१

स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति । (२०।१)

sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati |

20.2२०.२

कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश्चारीन् महारथः ॥ (२०।२)

karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃścārīn mahārathaḥ ||

21.1२१.१

ज्ञात्वैतच्छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः । (२१।१)

jñātvaitacchadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ |

21.2२१.२

कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति ॥ (२१।२)

kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati ||

22.1२२.१

तस्माद् अस्माभिर् अप्यत्र दैत्याः शतसहस्रशः । (२२।१)

tasmād asmābhir apyatra daityāḥ śatasahasraśaḥ |

22.2२२.२

नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति । (२२।२)

niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti |

22.3२२.३

प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः ॥ (२२।३)

prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ ||

23.1२३.१

असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप । (२३।१)

asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa |

23.2२३.२

मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्युपपद्यते । (२३।२)

mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayyupapadyate |

23.3२३.३

विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ॥ (२३।३)

vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava ||

24.1२४.१

गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथंचन । (२४।१)

gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃcana |

24.2२४.२

त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः ॥ (२४।२)

tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ ||

25.1२५.१

वैशम्पायन उवाच । (२५।१)

vaiśampāyana uvāca

25.2२५.२

एवम् उक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास् तं राजकुञ्जरम् । (२५।२)

evam uktvā pariṣvajya daityās taṃ rājakuñjaram |

25.3२५.३

समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद् दानवर्षभाः ॥ (२५।३)

samāśvāsya ca durdharṣaṃ putravad dānavarṣabhāḥ ||

26.1२६.१

स्थिरां कृत्वा बुद्धिम् अस्य प्रियाण्युक्त्वा च भारत । (२६।१)

sthirāṃ kṛtvā buddhim asya priyāṇyuktvā ca bhārata |

26.2२६.२

गम्यताम् इत्यनुज्ञाय जयम् आप्नुहि चेत्यथ ॥ (२६।२)

gamyatām ityanujñāya jayam āpnuhi cetyatha ||

27.1२७.१

तैर् विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत् पुनः । (२७।१)

tair visṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayat punaḥ |

27.2२७.२

तम् एव देशं यत्रासौ तदा प्रायम् उपाविशत् ॥ (२७।२)

tam eva deśaṃ yatrāsau tadā prāyam upāviśat ||

28.1२८.१

प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य च । (२८।१)

pratinikṣipya taṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya ca |

28.2२८.२

अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत ॥ (२८।२)

anujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata ||

29.1२९.१

गतायाम् अथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस् तदा । (२९।१)

gatāyām atha tasyāṃ tu rājā duryodhanas tadā |

29.2२९.२

स्वप्नभूतम् इदं सर्वम् अचिन्तयत भारत । (२९।२)

svapnabhūtam idaṃ sarvam acintayata bhārata |

29.3२९.३

विजेष्यामि रणे पाण्डून् इति तस्याभवन् मतिः ॥ (२९।३)

vijeṣyāmi raṇe pāṇḍūn iti tasyābhavan matiḥ ||

30.1३०.१

कर्णं संशप्तकांश् चैव पार्थस्यामित्रघातिनः । (३०।१)

karṇaṃ saṃśaptakāṃś caiva pārthasyāmitraghātinaḥ |

30.2३०.२

अमन्यत वधे युक्तान् समर्थांश्च सुयोधनः ॥ (३०।२)

amanyata vadhe yuktān samarthāṃśca suyodhanaḥ ||

31.1३१.१

एवम् आशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः । (३१।१)

evam āśā dṛḍhā tasya dhārtarāṣṭrasya durmateḥ |

31.2३१.२

विनिर्जये पाण्डवानाम् अभवद् भरतर्षभ ॥ (३१।२)

vinirjaye pāṇḍavānām abhavad bharatarṣabha ||

32.1३२.१

कर्णो ऽप्याविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना । (३२।१)

karṇo 'pyāviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanā |

32.2३२.२

अर्जुनस्य वधे क्रूराम् अकरोत् स मतिं तदा ॥ (३२।२)

arjunasya vadhe krūrām akarot sa matiṃ tadā ||

33.1३३.१

संशप्तकाश् च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः । (३३।१)

saṃśaptakāś ca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥ |

33.2३३.२

रजस्तमोभ्याम् आक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः ॥ (३३।२)

rajastamobhyām ākrāntāḥ phalgunasya vadhaiṣiṇaḥ ||

34.1३४.१

भीष्मद्रोणकृपाद्याश्च दानवाक्रान्तचेतसः । (३४।१)

bhīṣmadroṇakṛpādyāśca dānavākrāntacetasaḥ |

34.2३४.२

न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पते । (३४।२)

na tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto viśāṃ pate |

34.3३४.३

न चाचचक्षे कस्मैचिद् एतद् राजा सुयोधनः ॥ (३४।३)

na cācacakṣe kasmaicid etad rājā suyodhanaḥ ||

35.1३५.१

दुर्योधनं निशान्ते च कर्णो वैकर्तनो ऽब्रवीत् । (३५।१)

duryodhanaṃ niśānte ca karṇo vaikartano 'bravīt |

35.2३५.२

स्मयन्न् इवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिवं हेतुमद् वचः ॥ (३५।२)

smayann ivāñjaliṃ kṛtvā pārthivaṃ hetumad vacaḥ ||

36.1३६.१

न मृतो जयते शत्रूञ्जीवन् भद्राणि पश्यति । (३६।१)

na mṛto jayate śatrūñjīvan bhadrāṇi paśyati |

36.2३६.२

मृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जयः । (३६।२)

mṛtasya bhadrāṇi kutaḥ kauraveya kuto jayaḥ |

36.3३६.३

न कालो ऽद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा ॥ (३६।३)

na kālo 'dya viṣādasya bhayasya maraṇasya vā ||

37.1३७.१

परिष्वज्याब्रवीच् चैनं भुजाभ्यां स महाभुजः । (३७।१)

pariṣvajyābravīc cainaṃ bhujābhyāṃ sa mahābhujaḥ |

37.2३७.२

उत्तिष्ठ राजन् किं शेषे कस्माच्छोचसि शत्रुहन् । (३७।२)

uttiṣṭha rājan kiṃ śeṣe kasmācchocasi śatruhan |

37.3३७.३

शत्रून् प्रताप्य वीर्येण स कथं मर्तुम् इच्छसि ॥ (३७।३)

śatrūn pratāpya vīryeṇa sa kathaṃ martum icchasi ||

38.1३८.१

अथ वा ते भयं जातं दृष्ट्वार्जुनपराक्रमम् । (३८।१)

atha vā te bhayaṃ jātaṃ dṛṣṭvārjunaparākramam |

38.2३८.२

सत्यं ते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणे ऽर्जुनम् ॥ (३८।२)

satyaṃ te pratijānāmi vadhiṣyāmi raṇe 'rjunam ||

39.1३९.१

गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधम् आलभे । (३९।१)

gate trayodaśe varṣe satyenāyudham ālabhe |

39.2३९.२

आनयिष्याम्यहं पार्थान् वशं तव जनाधिप ॥ (३९।२)

ānayiṣyāmyahaṃ pārthān vaśaṃ tava janādhipa ||

40.1४०.१

एवम् उक्तस् तु कर्णेन दैत्यानां वचनात् तथा । (४०।१)

evam uktas tu karṇena daityānāṃ vacanāt tathā |

40.2४०.२

प्रणिपातेन चान्येषाम् उदतिष्ठत् सुयोधनः । (४०।२)

praṇipātena cānyeṣām udatiṣṭhat suyodhanaḥ |

40.3४०.३

दैत्यानां तद् वचः श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम् ॥ (४०।३)

daityānāṃ tad vacaḥ śrutvā hṛdi kṛtvā sthirāṃ matim ||

41.1४१.१

ततो मनुजशार्दूलो योजयामास वाहिनीम् । (४१।१)

tato manujaśārdūlo yojayāmāsa vāhinīm |

41.2४१.२

रथनागाश्वकलिलां पदातिजनसंकुलाम् ॥ (४१।२)

rathanāgāśvakalilāṃ padātijanasaṃkulām ||

42.1४२.१

गङ्गौघप्रतिमा राजन् प्रयाता सा महाचमूः । (४२।१)

gaṅgaughapratimā rājan prayātā sā mahācamūḥ |

42.2४२.२

श्वेतच्छत्त्रैः पताकाभिश् चामरैश् च सुपाण्डुरैः ॥ (४२।२)

śvetacchattraiḥ patākābhiś cāmaraiś ca supāṇḍuraiḥ ||

43.1४३.१

रथैर् नागैः पदातैश् च शुशुभे ऽतीव संकुला । (४३।१)

rathair nāgaiḥ padātaiś ca śuśubhe 'tīva saṃkulā |

43.2४३.२

व्यपेताभ्रघने काले द्यौर् इवाव्यक्तशारदी ॥ (४३।२)

vyapetābhraghane kāle dyaur ivāvyaktaśāradī ||

44.1४४.१

जयाशीर्भिर् द्विजेन्द्रैस् तु स्तूयमानो ऽधिराजवत् । (४४।१)

jayāśīrbhir dvijendrais tu stūyamāno 'dhirājavat |

44.2४४.२

गृह्णन्न् अञ्जलिमालाश् च धार्तराष्ट्रो जनाधिपः ॥ (४४।२)

gṛhṇann añjalimālāś ca dhārtarāṣṭro janādhipaḥ ||

45.1४५.१

सुयोधनो ययावग्रे श्रिया परमया ज्वलन् । (४५।१)

suyodhano yayāvagre śriyā paramayā jvalan |

45.2४५.२

कर्णेन सार्धं राजेन्द्र सौबलेन च देविना ॥ (४५।२)

karṇena sārdhaṃ rājendra saubalena ca devinā ||

46.1४६.१

दुःशासनादयश्चास्य भ्रातरः सर्व एव ते । (४६।१)

duḥśāsanādayaścāsya bhrātaraḥ sarva eva te |

46.2४६.२

भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः ॥ (४६।२)

bhūriśravāḥ somadatto mahārājaśca bāhlikaḥ ||

47.1४७.१

रथैर् नानाविधाकारैर् हयैर् गजवरैस् तथा । (४७।१)

rathair nānāvidhākārair hayair gajavarais tathā |

47.2४७.२

प्रयान्तं नृपसिंहं तम् अनुजग्मुः कुरूद्वहाः । (४७।२)

prayāntaṃ nṛpasiṃhaṃ tam anujagmuḥ kurūdvahāḥ |

47.3४७.३

कालेनाल्पेन राजंस्ते विविशुः स्वपुरं तदा ॥ (४७।३)

kālenālpena rājaṃste viviśuḥ svapuraṃ tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 240

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit