संजय उवाच । (१।१)

तस्मिन् विलुलिते सैन्ये वध्यमाने परस्परम् । (१।२)

द्रवमाणेषु योधेषु निनदत्सु च दन्तिषु ॥ (१।३)

कूजतां स्तनतां चैव पदातीनां महाहवे । (२।१)

विद्रुतेषु महाराज हयेषु बहुधा तदा ॥ (२।२)

प्रक्षये दारुणे जाते संहारे सर्वदेहिनाम् । (३।१)

नानाशस्त्रसमावापे व्यतिषक्तरथद्विपे ॥ (३।२)

हर्षणे युद्धशौण्डानां भीरूणां भयवर्धने । (४।१)

गाहमानेषु योधेषु परस्परवधैषिषु ॥ (४।२)

प्राणादाने महाघोरे वर्तमाने दुरोदरे । (५।१)

संग्रामे घोररूपे तु यमराष्ट्रविवर्धने ॥ (५।२)

पाण्डवास्तावकं सैन्यं व्यधमन्निशितैः शरैः । (६।१)

तथैव तावका योधा जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ (६।२)

तस्मिंस्तथा वर्तमाने युद्धे भीरुभयावहे । (७।१)

पूर्वाह्णे चैव सम्प्राप्ते भास्करोदयनं प्रति ॥ (७।२)

लब्धलक्षाः परे राजन् रक्षिताश्च महात्मना । (८।१)

अयोधयंस्तव बलं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ (८।२)

बलिभिः पाण्डवैर् दृप्तैर् लब्धलक्षैः प्रहारिभिः । (९।१)

कौरव्यसीदत् पृतना मृगीवाग्निसमाकुला ॥ (९।२)

तां दृष्ट्वा सीदतीं सेनां पङ्के गाम् इव दुर्बलाम् । (१०।१)

उज्जिहीर्षुस्तदा शल्यः प्रायात् पाण्डुचमूं प्रति ॥ (१०।२)

मद्रराजस्तु संक्रुद्धो गृहीत्वा धनुर् उत्तमम् । (११।१)

अभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवान् आततायिनः ॥ (११।२)

पाण्डवाश्च महाराज समरे जितकाशिनः । (१२।१)

मद्रराजं समासाद्य विव्यधुर् निशितैः शरैः ॥ (१२।२)

ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर् मद्रराजो महाबलः । (१३।१)

अर्दयामास तां सेनां धर्मराजस्य पश्यतः ॥ (१३।२)

प्रादुरासंस्ततो राजन्नानारूपाण्यनेकशः । (१४।१)

चचाल शब्दं कुर्वाणा मही चापि सपर्वता ॥ (१४।२)

सदण्डशूला दीप्ताग्राः शीर्यमाणाः समन्ततः । (१५।१)

उल्का भूमिं दिवः पेतुर् आहत्य रविमण्डलम् ॥ (१५।२)

मृगाश्च माहिषाश्चापि पक्षिणश्च विशां पते । (१६।१)

अपसव्यं तदा चक्रुः सेनां ते बहुशो नृप ॥ (१६।२)

ततस्तद् युद्धम् अत्युग्रम् अभवत् संघचारिणाम् । (१७।१)

तथा सर्वाण्यनीकानि संनिपत्य जनाधिप । (१७।२)

अभ्ययुः कौरवा राजन् पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥ (१७।३)

शल्यस्तु शरवर्षेण वर्षन्न् इव सहस्रदृक् । (१८।१)

अभ्यवर्षद् अदीनात्मा कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ (१८।२)

भीमसेनं शरैश्चापि रुक्मपुङ्खैः शिलाशितः । (१९।१)

द्रौपदेयांस्तथा सर्वान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (१९।२)

धृष्टद्युम्नं च शैनेयं शिखण्डिनम् अथापि च । (२०।१)

एकैकं दशभिर् बाणैर् विव्याध च महाबलः । (२०।२)

ततो ऽसृजद् बाणवर्षं घर्मान्ते मघवान् इव ॥ (२०।३)

ततः प्रभद्रका राजन् सोमकाश्च सहस्रशः । (२१।१)

पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्ते शल्यसायकैः ॥ (२१।२)

भ्रमराणाम् इव व्राताः शलभानाम् इव व्रजाः । (२२।१)

ह्रादिन्य इव मेघेभ्यः शल्यस्य न्यपतञ् शराः ॥ (२२।२)

द्विरदास् तुरगाश्चार्ताः पत्तयो रथिनस्तथा । (२३।१)

शल्यस्य बाणैर् न्यपतन् बभ्रमुर् व्यनदंस्तथा ॥ (२३।२)

आविष्ट इव मद्रेशो मन्युना पौरुषेण च । (२४।१)

प्राच्छादयद् अरीन् संख्ये कालसृष्ट इवान्तकः । (२४।२)

विनर्दमानो मद्रेशो मेघह्रादो महाबलः ॥ (२४।३)

सा वध्यमाना शल्येन पाण्डवानाम् अनीकिनी । (२५।१)

अजातशत्रुं कौन्तेयम् अभ्यधावद् युधिष्ठिरम् ॥ (२५।२)

तां समर्प्य ततः संख्ये लघुहस्तः शितैः शरैः । (२६।१)

शरवर्षेण महता युधिष्ठिरम् अपीडयत् ॥ (२६।२)

तम् आपतन्तं पत्त्यश्वैः क्रुद्धो राजा युधिष्ठिरः । (२७।१)

अवारयच्छरैस्तीक्ष्णैर् मत्तं द्विपम् इवाङ्कुशैः ॥ (२७।२)

तस्य शल्यः शरं घोरं मुमोचाशीविषोपमम् । (२८।१)

सो ऽभ्यविध्यन्महात्मानं वेगेनाभ्यपतच्च गाम् ॥ (२८।२)

ततो वृकोदरः क्रुद्धः शल्यं विव्याध सप्तभिः । (२९।१)

पञ्चभिः सहदेवस्तु नकुलो दशभिः शरैः ॥ (२९।२)

द्रौपदेयाश्च शत्रुघ्नं शूरम् आर्तायनिं शरैः । (३०।१)

अभ्यवर्षन्महाभागं मेघा इव महीधरम् ॥ (३०।२)

ततो दृष्ट्वा तुद्यमानं शल्यं पार्थैः समन्ततः । (३१।१)

कृतवर्मा कृपश्चैव संक्रुद्धावभ्यधावताम् ॥ (३१।२)

उलूकश्च पतत्री च शकुनिश्चापि सौबलः । (३२।१)

स्मयमानश्च शनकैर् अश्वत्थामा महारथः । (३२।२)

तव पुत्राश्च कार्त्स्न्येन जुगुपुः शल्यम् आहवे ॥ (३२।३)

भीमसेनं त्रिभिर् विद्ध्वा कृतवर्मा शिलीमुखैः । (३३।१)

बाणवर्षेण महता क्रुद्धरूपम् अवारयत् ॥ (३३।२)

धृष्टद्युम्नं कृपः क्रुद्धो बाणवर्षैर् अपीडयत् । (३४।१)

द्रौपदेयांश्च शकुनिर् यमौ च द्रौणिर् अभ्ययात् ॥ (३४।२)

दुर्योधनो युधां श्रेष्ठावाहवे केशवार्जुनौ । (३५।१)

समभ्ययाद् उग्रतेजाः शरैश्चाभ्यहनद् बली ॥ (३५।२)

एवं द्वंद्वशतान्यासंस्त्वदीयानां परैः सह । (३६।१)

घोररूपाणि चित्राणि तत्र तत्र विशां पते ॥ (३६।२)

ऋश्यवर्णाञ् जघानाश्वान् भोजो भीमस्य संयुगे । (३७।१)

सो ऽवतीर्य रथोपस्थाद्धताश्वः पाण्डुनन्दनः । (३७।२)

कालो दण्डम् इवोद्यम्य गदापाणिर् अयुध्यत ॥ (३७।३)

प्रमुखे सहदेवस्य जघानाश्वांश्च मद्रराट् । (३८।१)

ततः शल्यस्य तनयं सहदेवो ऽसिनावधीत् ॥ (३८।२)

गौतमः पुनर् आचार्यो धृष्टद्युम्नम् अयोधयत् । (३९।१)

असंभ्रान्तम् असंभ्रान्तो यत्नवान् यत्नवत्तरम् ॥ (३९।२)

द्रौपदेयांस्तथा वीरान् एकैकं दशभिः शरैः । (४०।१)

अविध्यद् आचार्यसुतो नातिक्रुद्धः स्मयन्न् इव ॥ (४०।२)

शल्यो ऽपि राजन् संक्रुद्धो निघ्नन् सोमकपाण्डवान् । (४१।१)

पुनर् एव शितैर् बाणैर् युधिष्ठिरम् अपीडयत् ॥ (४१।२)

तस्य भीमो रणे क्रुद्धः संदष्टदशनच्छदः । (४२।१)

विनाशायाभिसंधाय गदाम् आदत्त वीर्यवान् ॥ (४२।२)

यमदण्डप्रतीकाशां कालरात्रिम् इवोद्यताम् । (४३।१)

गजवाजिमनुष्याणां प्राणान्तकरणीम् अपि ॥ (४३।२)

हेमपट्टपरिक्षिप्ताम् उल्कां प्रज्वलिताम् इव । (४४।१)

शैक्यां व्यालीम् इवात्युग्रां वज्रकल्पाम् अयस्मयीम् ॥ (४४।२)

चन्दनागुरुपङ्काक्तां प्रमदाम् ईप्सिताम् इव । (४५।१)

वसामेदोऽसृगादिग्धां जिह्वां वैवस्वतीम् इव ॥ (४५।२)

पटुघण्टारवशतां वासवीम् अशनीम् इव । (४६।१)

निर्मुक्ताशीविषाकारां पृक्तां गजमदैर् अपि ॥ (४६।२)

त्रासनीं रिपुसैन्यानां स्वसैन्यपरिहर्षिणीम् । (४७।१)

मनुष्यलोके विख्यातां गिरिशृङ्गविदारिणीम् ॥ (४७।२)

यया कैलासभवने महेश्वरसखं बली । (४८।१)

आह्वयामास कौन्तेयः संक्रुद्धम् अलकाधिपम् ॥ (४८।२)

यया मायाविनो दृप्तान् सुबहून् धनदालये । (४९।१)

जघान गुह्यकान् क्रुद्धो मन्दारार्थे महाबलः । (४९।२)

निवार्यमाणो बहुभिर् द्रौपद्याः प्रियम् आस्थितः ॥ (४९।३)

तां वज्रमणिरत्नौघाम् अष्टाश्रिं वज्रगौरवाम् । (५०।१)

समुद्यम्य महाबाहुः शल्यम् अभ्यद्रवद् रणे ॥ (५०।२)

गदया युद्धकुशलस्तया दारुणनादया । (५१।१)

पोथयामास शल्यस्य चतुरो ऽश्वान्महाजवान् ॥ (५१।२)

ततः शल्यो रणे क्रुद्धः पीने वक्षसि तोमरम् । (५२।१)

निचखान नदन् वीरो वर्म भित्त्वा च सो ऽभ्यगात् ॥ (५२।२)

वृकोदरस्त्वसंभ्रान्तस्तम् एवोद्धृत्य तोमरम् । (५३।१)

यन्तारं मद्रराजस्य निर्बिभेद ततो हृदि ॥ (५३।२)

स भिन्नवर्मा रुधिरं वमन् वित्रस्तमानसः । (५४।१)

पपाताभिमुखो दीनो मद्रराजस्त्वपाक्रमत् ॥ (५४।२)

कृतप्रतिकृतं दृष्ट्वा शल्यो विस्मितमानसः । (५५।१)

गदाम् आश्रित्य धीरात्मा प्रत्यमित्रम् अवैक्षत ॥ (५५।२)

ततः सुमनसः पार्था भीमसेनम् अपूजयन् । (५६।१)

तद् दृष्ट्वा कर्म संग्रामे घोरम् अक्लिष्टकर्मणः ॥ (५६।२)