महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 67

1902 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तस्तु राजेन्द्र केशिहा दुःखमूर्छितः । (१।२)

evam uktastu rājendra keśihā duḥkhamūrchitaḥ |

1.3१.३

तथेति व्याजहारोच्चैर् ह्लादयन्न् इव तं जनम् ॥ (१।३)

tatheti vyājahāroccair hlādayann iva taṃ janam ||

2.1२.१

वाक्येन तेन हि तदा तं जनं पुरुषर्षभः । (२।१)

vākyena tena hi tadā taṃ janaṃ puruṣarṣabhaḥ |

2.2२.२

ह्लादयामास स विभुर् घर्मार्तं सलिलैर् इव ॥ (२।२)

hlādayāmāsa sa vibhur gharmārtaṃ salilair iva ||

3.1३.१

ततः स प्राविशत् तूर्णं जन्मवेश्म पितुस्तव । (३।१)

tataḥ sa prāviśat tūrṇaṃ janmaveśma pitustava |

3.2३.२

अर्चितं पुरुषव्याघ्र सितैर् माल्यैर् यथाविधि ॥ (३।२)

arcitaṃ puruṣavyāghra sitair mālyair yathāvidhi ||

4.1४.१

अपां कुम्भैः सुपूर्णैश्च विन्यस्तैः सर्वतोदिशम् । (४।१)

apāṃ kumbhaiḥ supūrṇaiśca vinyastaiḥ sarvatodiśam |

4.2४.२

घृतेन तिन्दुकालातैः सर्षपैश्च महाभुज ॥ (४।२)

ghṛtena tindukālātaiḥ sarṣapaiśca mahābhuja ||

5.1५.१

शस्त्रैश्च विमलैर् न्यस्तैः पावकैश्च समन्ततः । (५।१)

śastraiśca vimalair nyastaiḥ pāvakaiśca samantataḥ |

5.2५.२

वृद्धाभिश्चाभिरामाभिः परिचारार्थम् अच्युतः ॥ (५।२)

vṛddhābhiścābhirāmābhiḥ paricārārtham acyutaḥ ||

6.1६.१

दक्षैश्च परितो वीर भिषग्भिः कुशलैस्तथा । (६।१)

dakṣaiśca parito vīra bhiṣagbhiḥ kuśalaistathā |

6.2६.२

ददर्श च स तेजस्वी रक्षोघ्नान्यपि सर्वशः । (६।२)

dadarśa ca sa tejasvī rakṣoghnānyapi sarvaśaḥ |

6.3६.३

द्रव्याणि स्थापितानि स्म विधिवत् कुशलैर् जनैः ॥ (६।३)

dravyāṇi sthāpitāni sma vidhivat kuśalair janaiḥ ||

7.1७.१

तथायुक्तं च तद् दृष्ट्वा जन्मवेश्म पितुस्तव । (७।१)

tathāyuktaṃ ca tad dṛṣṭvā janmaveśma pitustava |

7.2७.२

हृष्टो ऽभवद्धृषीकेशः साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ (७।२)

hṛṣṭo 'bhavaddhṛṣīkeśaḥ sādhu sādhviti cābravīt ||

8.1८.१

तथा ब्रुवति वार्ष्णेये प्रहृष्टवदने तदा । (८।१)

tathā bruvati vārṣṇeye prahṛṣṭavadane tadā |

8.2८.२

द्रौपदी त्वरिता गत्वा वैराटीं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

draupadī tvaritā gatvā vairāṭīṃ vākyam abravīt ||

9.1९.१

अयम् आयाति ते भद्रे श्वशुरो मधुसूदनः । (९।१)

ayam āyāti te bhadre śvaśuro madhusūdanaḥ |

9.2९.२

पुराणर्षिर् अचिन्त्यात्मा समीपम् अपराजितः ॥ (९।२)

purāṇarṣir acintyātmā samīpam aparājitaḥ ||

10.1१०.१

सापि बाष्पकलां वाचं निगृह्याश्रूणि चैव ह । (१०।१)

sāpi bāṣpakalāṃ vācaṃ nigṛhyāśrūṇi caiva ha |

10.2१०.२

सुसंवीताभवद् देवी देववत् कृष्णम् ईक्षती ॥ (१०।२)

susaṃvītābhavad devī devavat kṛṣṇam īkṣatī ||

11.1११.१

सा तथा दूयमानेन हृदयेन तपस्विनी । (११।१)

sā tathā dūyamānena hṛdayena tapasvinī |

11.2११.२

दृष्ट्वा गोविन्दम् आयान्तं कृपणं पर्यदेवयत् ॥ (११।२)

dṛṣṭvā govindam āyāntaṃ kṛpaṇaṃ paryadevayat ||

12.1१२.१

पुण्डरीकाक्ष पश्यस्व बालाविह विनाकृतौ । (१२।१)

puṇḍarīkākṣa paśyasva bālāviha vinākṛtau |

12.2१२.२

अभिमन्युं च मां चैव हतौ तुल्यं जनार्दन ॥ (१२।२)

abhimanyuṃ ca māṃ caiva hatau tulyaṃ janārdana ||

13.1१३.१

वार्ष्णेय मधुहन् वीर शिरसा त्वां प्रसादये । (१३।१)

vārṣṇeya madhuhan vīra śirasā tvāṃ prasādaye |

13.2१३.२

द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं जीवयैनं ममात्मजम् ॥ (१३।२)

droṇaputrāstranirdagdhaṃ jīvayainaṃ mamātmajam ||

14.1१४.१

यदि स्म धर्मराज्ञा वा भीमसेनेन वा पुनः । (१४।१)

yadi sma dharmarājñā vā bhīmasenena vā punaḥ |

14.2१४.२

त्वया वा पुण्डरीकाक्ष वाक्यम् उक्तम् इदं भवेत् ॥ (१४।२)

tvayā vā puṇḍarīkākṣa vākyam uktam idaṃ bhavet ||

15.1१५.१

अजानतीम् इषीकेयं जनित्रीं हन्त्विति प्रभो । (१५।१)

ajānatīm iṣīkeyaṃ janitrīṃ hantviti prabho |

15.2१५.२

अहम् एव विनष्टा स्यां नेदम् एवंगतं भवेत् ॥ (१५।२)

aham eva vinaṣṭā syāṃ nedam evaṃgataṃ bhavet ||

16.1१६.१

गर्भस्थस्यास्य बालस्य ब्रह्मास्त्रेण निपातनम् । (१६।१)

garbhasthasyāsya bālasya brahmāstreṇa nipātanam |

16.2१६.२

कृत्वा नृशंसं दुर्बुद्धिर् द्रौणिः किं फलम् अश्नुते ॥ (१६।२)

kṛtvā nṛśaṃsaṃ durbuddhir drauṇiḥ kiṃ phalam aśnute ||

17.1१७.१

सा त्वा प्रसाद्य शिरसा याचे शत्रुनिबर्हण । (१७।१)

sā tvā prasādya śirasā yāce śatrunibarhaṇa |

17.2१७.२

प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द नायं संजीवते यदि ॥ (१७।२)

prāṇāṃstyakṣyāmi govinda nāyaṃ saṃjīvate yadi ||

18.1१८.१

अस्मिन् हि बहवः साधो ये ममासन्मनोरथाः । (१८।१)

asmin hi bahavaḥ sādho ye mamāsanmanorathāḥ |

18.2१८.२

ते द्रोणपुत्रेण हताः किं नु जीवामि केशव ॥ (१८।२)

te droṇaputreṇa hatāḥ kiṃ nu jīvāmi keśava ||

19.1१९.१

आसीन्मम मतिः कृष्ण पूर्णोत्सङ्गा जनार्दन । (१९।१)

āsīnmama matiḥ kṛṣṇa pūrṇotsaṅgā janārdana |

19.2१९.२

अभिवादयिष्ये दिष्ट्येति तद् इदं वितथीकृतम् ॥ (१९।२)

abhivādayiṣye diṣṭyeti tad idaṃ vitathīkṛtam ||

20.1२०.१

चपलाक्षस्य दायादे मृते ऽस्मिन् पुरुषर्षभ । (२०।१)

capalākṣasya dāyāde mṛte 'smin puruṣarṣabha |

20.2२०.२

विफला मे कृताः कृष्ण हृदि सर्वे मनोरथाः ॥ (२०।२)

viphalā me kṛtāḥ kṛṣṇa hṛdi sarve manorathāḥ ||

21.1२१.१

चपलाक्षः किलातीव प्रियस्ते मधुसूदन । (२१।१)

capalākṣaḥ kilātīva priyaste madhusūdana |

21.2२१.२

सुतं पश्यस्व तस्येमं ब्रह्मास्त्रेण निपातितम् ॥ (२१।२)

sutaṃ paśyasva tasyemaṃ brahmāstreṇa nipātitam ||

22.1२२.१

कृतघ्नो ऽयं नृशंसो ऽयं यथास्य जनकस्तथा । (२२।१)

kṛtaghno 'yaṃ nṛśaṃso 'yaṃ yathāsya janakastathā |

22.2२२.२

यः पाण्डवीं श्रियं त्यक्त्वा गतो ऽद्य यमसादनम् ॥ (२२।२)

yaḥ pāṇḍavīṃ śriyaṃ tyaktvā gato 'dya yamasādanam ||

23.1२३.१

मया चैतत् प्रतिज्ञातं रणमूर्धनि केशव । (२३।१)

mayā caitat pratijñātaṃ raṇamūrdhani keśava |

23.2२३.२

अभिमन्यौ हते वीर त्वाम् एष्याम्यचिराद् इति ॥ (२३।२)

abhimanyau hate vīra tvām eṣyāmyacirād iti ||

24.1२४.१

तच्च नाकरवं कृष्ण नृशंसा जीवितप्रिया । (२४।१)

tacca nākaravaṃ kṛṣṇa nṛśaṃsā jīvitapriyā |

24.2२४.२

इदानीम् आगतां तत्र किं नु वक्ष्यति फाल्गुनिः ॥ (२४।२)

idānīm āgatāṃ tatra kiṃ nu vakṣyati phālguniḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit