MBh, 14, 67
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्तस्तु राजेन्द्र केशिहा दुःखमूर्छितः । (१।२)
evam uktastu rājendra keśihā duḥkhamūrchitaḥ |
तथेति व्याजहारोच्चैर् ह्लादयन्न् इव तं जनम् ॥ (१।३)
tatheti vyājahāroccair hlādayann iva taṃ janam ||
ह्लादयामास स विभुर् घर्मार्तं सलिलैर् इव ॥ (२।२)
hlādayāmāsa sa vibhur gharmārtaṃ salilair iva ||
ततः स प्राविशत् तूर्णं जन्मवेश्म पितुस्तव । (३।१)
tataḥ sa prāviśat tūrṇaṃ janmaveśma pitustava |
अर्चितं पुरुषव्याघ्र सितैर् माल्यैर् यथाविधि ॥ (३।२)
arcitaṃ puruṣavyāghra sitair mālyair yathāvidhi ||
अपां कुम्भैः सुपूर्णैश्च विन्यस्तैः सर्वतोदिशम् । (४।१)
apāṃ kumbhaiḥ supūrṇaiśca vinyastaiḥ sarvatodiśam |
शस्त्रैश्च विमलैर् न्यस्तैः पावकैश्च समन्ततः । (५।१)
śastraiśca vimalair nyastaiḥ pāvakaiśca samantataḥ |
वृद्धाभिश्चाभिरामाभिः परिचारार्थम् अच्युतः ॥ (५।२)
vṛddhābhiścābhirāmābhiḥ paricārārtham acyutaḥ ||
दक्षैश्च परितो वीर भिषग्भिः कुशलैस्तथा । (६।१)
dakṣaiśca parito vīra bhiṣagbhiḥ kuśalaistathā |
ददर्श च स तेजस्वी रक्षोघ्नान्यपि सर्वशः । (६।२)
dadarśa ca sa tejasvī rakṣoghnānyapi sarvaśaḥ |
द्रव्याणि स्थापितानि स्म विधिवत् कुशलैर् जनैः ॥ (६।३)
dravyāṇi sthāpitāni sma vidhivat kuśalair janaiḥ ||
तथायुक्तं च तद् दृष्ट्वा जन्मवेश्म पितुस्तव । (७।१)
tathāyuktaṃ ca tad dṛṣṭvā janmaveśma pitustava |
हृष्टो ऽभवद्धृषीकेशः साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ (७।२)
hṛṣṭo 'bhavaddhṛṣīkeśaḥ sādhu sādhviti cābravīt ||
द्रौपदी त्वरिता गत्वा वैराटीं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (८।२)
draupadī tvaritā gatvā vairāṭīṃ vākyam abravīt ||
सापि बाष्पकलां वाचं निगृह्याश्रूणि चैव ह । (१०।१)
sāpi bāṣpakalāṃ vācaṃ nigṛhyāśrūṇi caiva ha |
सुसंवीताभवद् देवी देववत् कृष्णम् ईक्षती ॥ (१०।२)
susaṃvītābhavad devī devavat kṛṣṇam īkṣatī ||
दृष्ट्वा गोविन्दम् आयान्तं कृपणं पर्यदेवयत् ॥ (११।२)
dṛṣṭvā govindam āyāntaṃ kṛpaṇaṃ paryadevayat ||
अभिमन्युं च मां चैव हतौ तुल्यं जनार्दन ॥ (१२।२)
abhimanyuṃ ca māṃ caiva hatau tulyaṃ janārdana ||
वार्ष्णेय मधुहन् वीर शिरसा त्वां प्रसादये । (१३।१)
vārṣṇeya madhuhan vīra śirasā tvāṃ prasādaye |
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं जीवयैनं ममात्मजम् ॥ (१३।२)
droṇaputrāstranirdagdhaṃ jīvayainaṃ mamātmajam ||
यदि स्म धर्मराज्ञा वा भीमसेनेन वा पुनः । (१४।१)
yadi sma dharmarājñā vā bhīmasenena vā punaḥ |
त्वया वा पुण्डरीकाक्ष वाक्यम् उक्तम् इदं भवेत् ॥ (१४।२)
tvayā vā puṇḍarīkākṣa vākyam uktam idaṃ bhavet ||
अजानतीम् इषीकेयं जनित्रीं हन्त्विति प्रभो । (१५।१)
ajānatīm iṣīkeyaṃ janitrīṃ hantviti prabho |
अहम् एव विनष्टा स्यां नेदम् एवंगतं भवेत् ॥ (१५।२)
aham eva vinaṣṭā syāṃ nedam evaṃgataṃ bhavet ||
गर्भस्थस्यास्य बालस्य ब्रह्मास्त्रेण निपातनम् । (१६।१)
garbhasthasyāsya bālasya brahmāstreṇa nipātanam |
कृत्वा नृशंसं दुर्बुद्धिर् द्रौणिः किं फलम् अश्नुते ॥ (१६।२)
kṛtvā nṛśaṃsaṃ durbuddhir drauṇiḥ kiṃ phalam aśnute ||
सा त्वा प्रसाद्य शिरसा याचे शत्रुनिबर्हण । (१७।१)
sā tvā prasādya śirasā yāce śatrunibarhaṇa |
प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द नायं संजीवते यदि ॥ (१७।२)
prāṇāṃstyakṣyāmi govinda nāyaṃ saṃjīvate yadi ||
ते द्रोणपुत्रेण हताः किं नु जीवामि केशव ॥ (१८।२)
te droṇaputreṇa hatāḥ kiṃ nu jīvāmi keśava ||
आसीन्मम मतिः कृष्ण पूर्णोत्सङ्गा जनार्दन । (१९।१)
āsīnmama matiḥ kṛṣṇa pūrṇotsaṅgā janārdana |
अभिवादयिष्ये दिष्ट्येति तद् इदं वितथीकृतम् ॥ (१९।२)
abhivādayiṣye diṣṭyeti tad idaṃ vitathīkṛtam ||
चपलाक्षस्य दायादे मृते ऽस्मिन् पुरुषर्षभ । (२०।१)
capalākṣasya dāyāde mṛte 'smin puruṣarṣabha |
विफला मे कृताः कृष्ण हृदि सर्वे मनोरथाः ॥ (२०।२)
viphalā me kṛtāḥ kṛṣṇa hṛdi sarve manorathāḥ ||
सुतं पश्यस्व तस्येमं ब्रह्मास्त्रेण निपातितम् ॥ (२१।२)
sutaṃ paśyasva tasyemaṃ brahmāstreṇa nipātitam ||
कृतघ्नो ऽयं नृशंसो ऽयं यथास्य जनकस्तथा । (२२।१)
kṛtaghno 'yaṃ nṛśaṃso 'yaṃ yathāsya janakastathā |
यः पाण्डवीं श्रियं त्यक्त्वा गतो ऽद्य यमसादनम् ॥ (२२।२)
yaḥ pāṇḍavīṃ śriyaṃ tyaktvā gato 'dya yamasādanam ||
अभिमन्यौ हते वीर त्वाम् एष्याम्यचिराद् इति ॥ (२३।२)
abhimanyau hate vīra tvām eṣyāmyacirād iti ||
इदानीम् आगतां तत्र किं नु वक्ष्यति फाल्गुनिः ॥ (२४।२)
idānīm āgatāṃ tatra kiṃ nu vakṣyati phālguniḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.