महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 9

235 of 1995 · 82 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

युधिष्ठिर सभा दिव्या वरुणस्य सितप्रभा । (१।२)

yudhiṣṭhira sabhā divyā varuṇasya sitaprabhā |

1.3१.३

प्रमाणेन यथा याम्या शुभप्राकारतोरणा ॥ (१।३)

pramāṇena yathā yāmyā śubhaprākāratoraṇā ||

2.1२.१

अन्तःसलिलम् आस्थाय विहिता विश्वकर्मणा । (२।१)

antaḥsalilam āsthāya vihitā viśvakarmaṇā |

2.2२.२

दिव्यरत्नमयैर् वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर् युता ॥ (२।२)

divyaratnamayair vṛkṣaiḥ phalapuṣpapradair yutā ||

3.1३.१

नीलपीतासितश्यामैः सितैर् लोहितकैर् अपि । (३।१)

nīlapītāsitaśyāmaiḥ sitair lohitakair api |

3.2३.२

अवतानैस्तथा गुल्मैः पुष्पमञ्जरिधारिभिः ॥ (३।२)

avatānaistathā gulmaiḥ puṣpamañjaridhāribhiḥ ||

4.1४.१

तथा शकुनयस्तस्यां नानारूपा मृदुस्वराः । (४।१)

tathā śakunayastasyāṃ nānārūpā mṛdusvarāḥ |

4.2४.२

अनिर्देश्या वपुष्मन्तः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४।२)

anirdeśyā vapuṣmantaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

5.1५.१

सा सभा सुखसंस्पर्शा न शीता न च घर्मदा । (५।१)

sā sabhā sukhasaṃsparśā na śītā na ca gharmadā |

5.2५.२

वेश्मासनवती रम्या सिता वरुणपालिता ॥ (५।२)

veśmāsanavatī ramyā sitā varuṇapālitā ||

6.1६.१

यस्याम् आस्ते स वरुणो वारुण्या सह भारत । (६।१)

yasyām āste sa varuṇo vāruṇyā saha bhārata |

6.2६.२

दिव्यरत्नाम्बरधरो भूषणैर् उपशोभितः । (६।२)

divyaratnāmbaradharo bhūṣaṇair upaśobhitaḥ |

6.3६.३

द्वितीयेन तु नाम्ना या गौरीति भुवि विश्रुता । (६।३)

dvitīyena tu nāmnā yā gaurīti bhuvi viśrutā |

6.4६.४

पत्न्या स वरुणो देवः प्रमोदति सुखी सुखम् । (६।४)

patnyā sa varuṇo devaḥ pramodati sukhī sukham |

6.5६.५

दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यालंकारभूषिता ॥ (६।५)

divyamālyāmbaradharā divyālaṃkārabhūṣitā ||

7.1७.१

स्रग्विणो भूषिताश्चापि दिव्यमाल्यानुकर्षिणः । (७।१)

sragviṇo bhūṣitāścāpi divyamālyānukarṣiṇaḥ |

7.2७.२

आदित्यास्तत्र वरुणं जलेश्वरम् उपासते ॥ (७।२)

ādityāstatra varuṇaṃ jaleśvaram upāsate ||

8.1८.१

वासुकिस्तक्षकश्चैव नागश्चैरावतस्तथा । (८।१)

vāsukistakṣakaścaiva nāgaścairāvatastathā |

8.2८.२

कृष्णश्च लोहितश्चैव पद्मश्चित्रश्च वीर्यवान् ॥ (८।२)

kṛṣṇaśca lohitaścaiva padmaścitraśca vīryavān ||

9.1९.१

कम्बलाश्वतरौ नागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ । (९।१)

kambalāśvatarau nāgau dhṛtarāṣṭrabalāhakau |

9.2९.२

मणिश्च मणिनागश्च नागः शङ्खनखस्तथा । (९।२)

maṇiśca maṇināgaśca nāgaḥ śaṅkhanakhastathā |

9.3९.३

कौरव्यः स्वस्तिकश्चैव एलापुत्रः सुवामनः । (९।३)

kauravyaḥ svastikaścaiva elāputraḥ suvāmanaḥ |

9.4९.४

अपराजितश्च दोषश्च नन्दकः पूरणस्तथा । (९।४)

aparājitaśca doṣaśca nandakaḥ pūraṇastathā |

9.5९.५

अभीकः शिभिकः श्वेतो भद्रो भद्रेश्वरस्तथा । (९।५)

abhīkaḥ śibhikaḥ śveto bhadro bhadreśvarastathā |

9.6९.६

मणिमान् कुण्डलधरः कर्कोटकधनंजयौ । (९।६)

maṇimān kuṇḍaladharaḥ karkoṭakadhanaṃjayau |

9.7९.७

पाणिमान् कुण्डधारश्च बलवान् पृथिवीपते ॥ (९।७)

pāṇimān kuṇḍadhāraśca balavān pṛthivīpate ||

10.1१०.१

प्रह्लादो मूषिकादश्च तथैव जनमेजयः । (१०।१)

prahlādo mūṣikādaśca tathaiva janamejayaḥ |

10.2१०.२

पताकिनो मण्डलिनः फणवन्तश्च सर्वशः । (१०।२)

patākino maṇḍalinaḥ phaṇavantaśca sarvaśaḥ |

10.3१०.३

अर्थो धर्मश्च कामश्च वसुः कपिल एव च । (१०।३)

artho dharmaśca kāmaśca vasuḥ kapila eva ca |

10.4१०.४

अनन्तश्च महानागो यं स दृष्ट्वा जलेश्वरः । (१०।४)

anantaśca mahānāgo yaṃ sa dṛṣṭvā jaleśvaraḥ |

10.5१०.५

अभ्यर्चयति सत्कारैर् आसनेन च तं विभुम् । (१०।५)

abhyarcayati satkārair āsanena ca taṃ vibhum |

10.6१०.६

वासुकिप्रमुखाश्चैव सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः । (१०।६)

vāsukipramukhāścaiva sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ |

10.7१०.७

अनुज्ञाताश्च शेषेण यथार्हम् उपविश्य च ॥ (१०।७)

anujñātāśca śeṣeṇa yathārham upaviśya ca ||

11.1११.१

एते चान्ये च बहवः सर्पास्तस्यां युधिष्ठिर । (११।१)

ete cānye ca bahavaḥ sarpāstasyāṃ yudhiṣṭhira |

11.2११.२

वैनतेयश्च गरुडो ये चान्ये परिचारिणः । (११।२)

vainateyaśca garuḍo ye cānye paricāriṇaḥ |

11.3११.३

उपासते महात्मानं वरुणं विगतक्लमाः ॥ (११।३)

upāsate mahātmānaṃ varuṇaṃ vigataklamāḥ ||

12.1१२.१

बलिर् वैरोचनो राजा नरकः पृथिवींजयः । (१२।१)

balir vairocano rājā narakaḥ pṛthivīṃjayaḥ |

12.2१२.२

प्रह्लादो विप्रचित्तिश्च कालखञ्जाश्च सर्वशः ॥ (१२।२)

prahlādo vipracittiśca kālakhañjāśca sarvaśaḥ ||

13.1१३.१

सुहनुर् दुर्मुखः शङ्खः सुमनाः सुमतिः स्वनः । (१३।१)

suhanur durmukhaḥ śaṅkhaḥ sumanāḥ sumatiḥ svanaḥ |

13.2१३.२

घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा ॥ (१३।२)

ghaṭodaro mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharastathā ||

14.1१४.१

विश्वरूपः सुरूपश्च विरूपो ऽथ महाशिराः । (१४।१)

viśvarūpaḥ surūpaśca virūpo 'tha mahāśirāḥ |

14.2१४.२

दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा दशावरः ॥ (१४।२)

daśagrīvaśca vālī ca meghavāsā daśāvaraḥ ||

15.1१५.१

कैटभो विटटूतश्च संह्रादश्चेन्द्रतापनः । (१५।१)

kaiṭabho viṭaṭūtaśca saṃhrādaścendratāpanaḥ |

15.2१५.२

दैत्यदानवसंघाश्च सर्वे रुचिरकुण्डलाः ॥ (१५।२)

daityadānavasaṃghāśca sarve rucirakuṇḍalāḥ ||

16.1१६.१

स्रग्विणो मौलिनः सर्वे तथा दिव्यपरिच्छदाः । (१६।१)

sragviṇo maulinaḥ sarve tathā divyaparicchadāḥ |

16.2१६.२

सर्वे लब्धवराः शूराः सर्वे विगतमृत्यवः ॥ (१६।२)

sarve labdhavarāḥ śūrāḥ sarve vigatamṛtyavaḥ ||

17.1१७.१

ते तस्यां वरुणं देवं धर्मपाशस्थिताः सदा । (१७।१)

te tasyāṃ varuṇaṃ devaṃ dharmapāśasthitāḥ sadā |

17.2१७.२

उपासते महात्मानं सर्वे सुचरितव्रताः ॥ (१७।२)

upāsate mahātmānaṃ sarve sucaritavratāḥ ||

18.1१८.१

तथा समुद्राश्चत्वारो नदी भागीरथी च या । (१८।१)

tathā samudrāścatvāro nadī bhāgīrathī ca yā |

18.2१८.२

कालिन्दी विदिशा वेण्णा नर्मदा वेगवाहिनी ॥ (१८।२)

kālindī vidiśā veṇṇā narmadā vegavāhinī ||

19.1१९.१

विपाशा च शतद्रुश्च चन्द्रभागा सरस्वती । (१९।१)

vipāśā ca śatadruśca candrabhāgā sarasvatī |

19.2१९.२

इरावती वितस्ता च सिन्धुर् देवनदस्तथा ॥ (१९।२)

irāvatī vitastā ca sindhur devanadastathā ||

20.1२०.१

गोदावरी कृष्णवेण्णा कावेरी च सरिद्वरा । (२०।१)

godāvarī kṛṣṇaveṇṇā kāverī ca saridvarā |

20.2२०.२

एताश्चान्याश्च सरितस्तीर्थानि च सरांसि च । (२०।२)

etāścānyāśca saritastīrthāni ca sarāṃsi ca |

20.3२०.३

किंपुना च विशल्या च तथा वैतरणी नदी । (२०।३)

kiṃpunā ca viśalyā ca tathā vaitaraṇī nadī |

20.4२०.४

तृतीया ज्येष्ठिला चैव शोणश्चापि महानदः । (२०।४)

tṛtīyā jyeṣṭhilā caiva śoṇaścāpi mahānadaḥ |

20.5२०.५

चर्मण्वती तथा चैव पर्णाशा च महानदी । (२०।५)

carmaṇvatī tathā caiva parṇāśā ca mahānadī |

20.6२०.६

सरयूर् वारवत्याथ लाङ्गली च सरिद्वरा । (२०।६)

sarayūr vāravatyātha lāṅgalī ca saridvarā |

20.7२०.७

करतोया तथात्रेयी लौहित्यश्च महानदः । (२०।७)

karatoyā tathātreyī lauhityaśca mahānadaḥ |

20.8२०.८

लङ्घनी गोमती चैव संध्या त्रिस्रोतसा तथा । (२०।८)

laṅghanī gomatī caiva saṃdhyā trisrotasā tathā |

20.9२०.९

कम्बुदा च विशल्या च कौशिकी गोमती तथा । (२०।९)

kambudā ca viśalyā ca kauśikī gomatī tathā |

20.10२०.१०

देविका च विपङ्का च तथा वैतरणी नदी । (२०।१०)

devikā ca vipaṅkā ca tathā vaitaraṇī nadī |

20.11२०.११

तृतीया ज्येष्ठिला चैव शोणश्चैव महानदः । (२०।११)

tṛtīyā jyeṣṭhilā caiva śoṇaścaiva mahānadaḥ |

20.12२०.१२

चर्मण्वती श्वेतनदी फल्गुना च महानदी । (२०।१२)

carmaṇvatī śvetanadī phalgunā ca mahānadī |

20.13२०.१३

सरयूश्चीरवल्केला कुलिश्च सरितस्तथा । (२०।१३)

sarayūścīravalkelā kuliśca saritastathā |

20.14२०.१४

सुतीर्था लोकविश्रुताः । (२०।१४)

sutīrthā lokaviśrutāḥ |

20.15२०.१५

सरितः सर्वतश्चान्यास् । (२०।१५)

saritaḥ sarvataścānyās |

20.16२०.१६

ह्रदाश्च वरुणं देवं सभायां पर्युपासते ॥ (२०।१६)

hradāśca varuṇaṃ devaṃ sabhāyāṃ paryupāsate ||

21.1२१.१

कूपाश्च सप्रस्रवणा देहवन्तो युधिष्ठिर । (२१।१)

kūpāśca saprasravaṇā dehavanto yudhiṣṭhira |

21.2२१.२

पल्वलानि तडागानि देहवन्त्यथ भारत ॥ (२१।२)

palvalāni taḍāgāni dehavantyatha bhārata ||

22.1२२.१

दिशस्तथा मही चैव तथा सर्वे महीधराः । (२२।१)

diśastathā mahī caiva tathā sarve mahīdharāḥ |

22.2२२.२

उपासते महात्मानं सर्वे जलचरास्तथा ॥ (२२।२)

upāsate mahātmānaṃ sarve jalacarāstathā ||

23.1२३.१

गीतवादित्रवन्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः । (२३।१)

gītavāditravantaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |

23.2२३.२

स्तुवन्तो वरुणं तस्यां सर्व एव समासते ॥ (२३।२)

stuvanto varuṇaṃ tasyāṃ sarva eva samāsate ||

24.1२४.१

महीधरा रत्नवन्तो रसा येषु प्रतिष्ठिताः । (२४।१)

mahīdharā ratnavanto rasā yeṣu pratiṣṭhitāḥ |

24.2२४.२

सर्वे विग्रहवन्तस्ते तम् ईश्वरम् उपासते । (२४।२)

sarve vigrahavantaste tam īśvaram upāsate |

24.3२४.३

कथयन्तः सुमधुराः कथास्तत्र समासते । (२४।३)

kathayantaḥ sumadhurāḥ kathāstatra samāsate |

24.4२४.४

वारुणश्च तथा मन्त्री सुनाभः पर्युपासते । (२४।४)

vāruṇaśca tathā mantrī sunābhaḥ paryupāsate |

24.5२४.५

पुत्रपौत्रैः परिवृतो गोनाम्ना पुष्करेण च ॥ (२४।५)

putrapautraiḥ parivṛto gonāmnā puṣkareṇa ca ||

25.1२५.१

एषा मया संपतता वारुणी भरतर्षभ । (२५।१)

eṣā mayā saṃpatatā vāruṇī bharatarṣabha |

25.2२५.२

दृष्टपूर्वा सभा रम्या कुबेरस्य सभां शृणु ॥ (२५।२)

dṛṣṭapūrvā sabhā ramyā kuberasya sabhāṃ śṛṇu ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit