महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 63

924 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दुर्योधन उवाच । (१।१)

duryodhana uvāca

1.2१.२

वासुदेवो महद् भूतं सर्वलोकेषु कथ्यते । (१।२)

vāsudevo mahad bhūtaṃ sarvalokeṣu kathyate |

1.3१.३

तस्यागमं प्रतिष्ठां च ज्ञातुम् इच्छे पितामह ॥ (१।३)

tasyāgamaṃ pratiṣṭhāṃ ca jñātum icche pitāmaha ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

वासुदेवो महद् भूतं सम्भूतं सह दैवतैः । (२।२)

vāsudevo mahad bhūtaṃ sambhūtaṃ saha daivataiḥ |

2.3२.३

न परं पुण्डरीकाक्षाद् दृश्यते भरतर्षभ । (२।३)

na paraṃ puṇḍarīkākṣād dṛśyate bharatarṣabha |

2.4२.४

मार्कण्डेयश्च गोविन्दं कथयत्यद्भुतं महत् ॥ (२।४)

mārkaṇḍeyaśca govindaṃ kathayatyadbhutaṃ mahat ||

3.1३.१

सर्वभूतानि भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः । (३।१)

sarvabhūtāni bhūtātmā mahātmā puruṣottamaḥ |

3.2३.२

आपो वायुश्च तेजश्च त्रयम् एतद् अकल्पयत् ॥ (३।२)

āpo vāyuśca tejaśca trayam etad akalpayat ||

4.1४.१

स सृष्ट्वा पृथिवीं देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः । (४।१)

sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ devaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ |

4.2४.२

अप्सु वै शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः । (४।२)

apsu vai śayanaṃ cakre mahātmā puruṣottamaḥ |

4.3४.३

सर्वतोयमयो देवो योगात् सुष्वाप तत्र ह ॥ (४।३)

sarvatoyamayo devo yogāt suṣvāpa tatra ha ||

5.1५.१

मुखतः सो ऽग्निम् असृजत् प्राणाद् वायुम् अथापि च । (५।१)

mukhataḥ so 'gnim asṛjat prāṇād vāyum athāpi ca |

5.2५.२

सरस्वतीं च वेदांश्च मनसः ससृजे ऽच्युतः ॥ (५।२)

sarasvatīṃ ca vedāṃśca manasaḥ sasṛje 'cyutaḥ ||

6.1६.१

एष लोकान् ससर्जादौ देवांश्चर्षिगणैः सह । (६।१)

eṣa lokān sasarjādau devāṃścarṣigaṇaiḥ saha |

6.2६.२

निधनं चैव मृत्युं च प्रजानां प्रभवो ऽव्ययः ॥ (६।२)

nidhanaṃ caiva mṛtyuṃ ca prajānāṃ prabhavo 'vyayaḥ ||

7.1७.१

एष धर्मश्च धर्मज्ञो वरदः सर्वकामदः । (७।१)

eṣa dharmaśca dharmajño varadaḥ sarvakāmadaḥ |

7.2७.२

एष कर्ता च कार्यं च पूर्वदेवः स्वयंप्रभुः ॥ (७।२)

eṣa kartā ca kāryaṃ ca pūrvadevaḥ svayaṃprabhuḥ ||

8.1८.१

भूतं भव्यं भविष्यच्च पूर्वम् एतद् अकल्पयत् । (८।१)

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca pūrvam etad akalpayat |

8.2८.२

उभे संध्ये दिशः खं च नियमं च जनार्दनः ॥ (८।२)

ubhe saṃdhye diśaḥ khaṃ ca niyamaṃ ca janārdanaḥ ||

9.1९.१

ऋषींश्चैव हि गोविन्दस्तपश्चैवानु कल्पयत् । (९।१)

ṛṣīṃścaiva hi govindastapaścaivānu kalpayat |

9.2९.२

स्रष्टारं जगतश्चापि महात्मा प्रभुर् अव्ययः ॥ (९।२)

sraṣṭāraṃ jagataścāpi mahātmā prabhur avyayaḥ ||

10.1१०.१

अग्रजं सर्वभूतानां संकर्षणम् अकल्पयत् । (१०।१)

agrajaṃ sarvabhūtānāṃ saṃkarṣaṇam akalpayat |

10.2१०.२

शेषं चाकल्पयद् देवम् अनन्तम् इति यं विदुः ॥ (१०।२)

śeṣaṃ cākalpayad devam anantam iti yaṃ viduḥ ||

11.1११.१

यो धारयति भूतानि धरां चेमां सपर्वताम् । (११।१)

yo dhārayati bhūtāni dharāṃ cemāṃ saparvatām |

11.2११.२

ध्यानयोगेन विप्राश्च तं वदन्ति महौजसम् ॥ (११।२)

dhyānayogena viprāśca taṃ vadanti mahaujasam ||

12.1१२.१

कर्णस्रोतोद्भवं चापि मधुं नाम महासुरम् । (१२।१)

karṇasrotodbhavaṃ cāpi madhuṃ nāma mahāsuram |

12.2१२.२

तम् उग्रम् उग्रकर्माणम् उग्रां बुद्धिं समास्थितम् । (१२।२)

tam ugram ugrakarmāṇam ugrāṃ buddhiṃ samāsthitam |

12.3१२.३

ब्रह्मणो ऽपचितिं कुर्वञ् जघान पुरुषोत्तमः ॥ (१२।३)

brahmaṇo 'pacitiṃ kurvañ jaghāna puruṣottamaḥ ||

13.1१३.१

तस्य तात वधाद् एव देवदानवमानवाः । (१३।१)

tasya tāta vadhād eva devadānavamānavāḥ |

13.2१३.२

मधुसूदनम् इत्याहुर् ऋषयश्च जनार्दनम् । (१३।२)

madhusūdanam ityāhur ṛṣayaśca janārdanam |

13.3१३.३

वराहश्चैव सिंहश्च त्रिविक्रमगतिः प्रभुः ॥ (१३।३)

varāhaścaiva siṃhaśca trivikramagatiḥ prabhuḥ ||

14.1१४.१

एष माता पिता चैव सर्वेषां प्राणिनां हरिः । (१४।१)

eṣa mātā pitā caiva sarveṣāṃ prāṇināṃ hariḥ |

14.2१४.२

परं हि पुण्डरीकाक्षान्न भूतं न भविष्यति ॥ (१४।२)

paraṃ hi puṇḍarīkākṣānna bhūtaṃ na bhaviṣyati ||

15.1१५.१

मुखतो ऽसृजद् ब्राह्मणान् बाहुभ्यां क्षत्रियांस्तथा । (१५।१)

mukhato 'sṛjad brāhmaṇān bāhubhyāṃ kṣatriyāṃstathā |

15.2१५.२

वैश्यांश्चाप्यूरुतो राजञ् शूद्रान् पद्भ्यां तथैव च । (१५।२)

vaiśyāṃścāpyūruto rājañ śūdrān padbhyāṃ tathaiva ca |

15.3१५.३

तपसा नियतो देवो निधानं सर्वदेहिनाम् ॥ (१५।३)

tapasā niyato devo nidhānaṃ sarvadehinām ||

16.1१६.१

ब्रह्मभूतम् अमावास्यां पौर्णमास्यां तथैव च । (१६।१)

brahmabhūtam amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ tathaiva ca |

16.2१६.२

योगभूतं परिचरन् केशवं महद् आप्नुयात् ॥ (१६।२)

yogabhūtaṃ paricaran keśavaṃ mahad āpnuyāt ||

17.1१७.१

केशवः परमं तेजः सर्वलोकपितामहः । (१७।१)

keśavaḥ paramaṃ tejaḥ sarvalokapitāmahaḥ |

17.2१७.२

एवम् आहुर् हृषीकेशं मुनयो वै नराधिप ॥ (१७।२)

evam āhur hṛṣīkeśaṃ munayo vai narādhipa ||

18.1१८.१

एवम् एनं विजानीहि आचार्यं पितरं गुरुम् । (१८।१)

evam enaṃ vijānīhi ācāryaṃ pitaraṃ gurum |

18.2१८.२

कृष्णो यस्य प्रसीदेत लोकास्तेनाक्षया जिताः ॥ (१८।२)

kṛṣṇo yasya prasīdeta lokāstenākṣayā jitāḥ ||

19.1१९.१

यश्चैवैनं भयस्थाने केशवं शरणं व्रजेत् । (१९।१)

yaścaivainaṃ bhayasthāne keśavaṃ śaraṇaṃ vrajet |

19.2१९.२

सदा नरः पठंश्चेदं स्वस्तिमान् स सुखी भवेत् ॥ (१९।२)

sadā naraḥ paṭhaṃścedaṃ svastimān sa sukhī bhavet ||

20.1२०.१

ये च कृष्णं प्रपद्यन्ते ते न मुह्यन्ति मानवाः । (२०।१)

ye ca kṛṣṇaṃ prapadyante te na muhyanti mānavāḥ |

20.2२०.२

भये महति ये मग्नाः पाति नित्यं जनार्दनः ॥ (२०।२)

bhaye mahati ye magnāḥ pāti nityaṃ janārdanaḥ ||

21.1२१.१

एतद् युधिष्ठिरो ज्ञात्वा याथातथ्येन भारत । (२१।१)

etad yudhiṣṭhiro jñātvā yāthātathyena bhārata |

21.2२१.२

सर्वात्मना महात्मानं केशवं जगदीश्वरम् । (२१।२)

sarvātmanā mahātmānaṃ keśavaṃ jagadīśvaram |

21.3२१.३

प्रपन्नः शरणं राजन् योगानाम् ईश्वरं प्रभुम् ॥ (२१।३)

prapannaḥ śaraṇaṃ rājan yogānām īśvaraṃ prabhum ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 63

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit