दुःषन्त उवाच । (१।१)

सुव्यक्तं राजपुत्री त्वं यथा कल्याणि भाषसे । (१।२)

भार्या मे भव सुश्रोणि ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ (१।३)

सुवर्णमाला वासांसि कुण्डले परिहाटके । (२।१)

नानापत्तनजे शुभ्रे मणिरत्ने च शोभने ॥ (२।२)

आहरामि तवाद्याहं निष्कादीन्यजिनानि च । (३।१)

सर्वं राज्यं तवाद्यास्तु भार्या मे भव शोभने ॥ (३।२)

गान्धर्वेण च मां भीरु विवाहेनैहि सुन्दरि । (४।१)

विवाहानां हि रम्भोरु गान्धर्वः श्रेष्ठ उच्यते ॥ (४।२)

शकुन्तलोवाच । (५।१)

फलाहारो गतो राजन् पिता मे इत आश्रमात् । (५।२)

तं मुहूर्तं प्रतीक्षस्व स मां तुभ्यं प्रदास्यति । (५।३)

दुःषन्तः । (५।४)

पिता हि मे प्रभुर् नित्यं दैवतं परमं मम । (५।५)

यस्य मां दास्यति पिता स मे भर्ता भविष्यति । (५।६)

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने । (५।७)

पुत्रस्तु स्थविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यम् अर्हति । (५।८)

अमन्यमाना राजेन्द्र पितरं मे तपस्विनम् । (५।९)

अधर्मेण हि धर्मिष्ठ कथं वरम् उपास्महे । (५।१०)

मा मैवं वद सुश्रोणि तपोराशिं दयात्मकम् । (५।११)

मन्युप्रहरणा विप्रा न विप्राः शस्त्रपाणयः । (५।१२)

अग्निर् दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः । (५।१३)

राजा दहति दण्डेन ब्राह्मणो मन्युना दहेत् । (५।१४)

क्रोधितो मन्युना हन्ति वज्रपाणिर् इवासुरान् । (५।१५)

जानामि भद्रे तम् ऋषिं तस्य मन्युर् न विद्यते । (५।१६)

मन्युना घ्नन्ति ते शत्रून् वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ (५।१७)

दुःषन्त उवाच । (६।१)

इच्छामि त्वां वरारोहे भजमानाम् अनिन्दिते । (६।२)

त्वदर्थं मां स्थितं विद्धि त्वद्गतं हि मनो मम ॥ (६।३)

आत्मनो बन्धुर् आत्मैव गतिर् आत्मैव चात्मनः । (७।१)

आत्मनो मित्रम् आत्मैव तथा चात्मात्मनः पिता । (७।२)

आत्मनैवात्मनो दानं कर्तुम् अर्हसि धर्मतः ॥ (७।३)

अष्टावेव समासेन विवाहा धर्मतः स्मृताः । (८।१)

ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः ॥ (८।२)

गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमः स्मृतः । (९।१)

तेषां धर्मान् यथापूर्वं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् ॥ (९।२)

प्रशस्तांश् चतुरः पूर्वान् ब्राह्मणस्योपधारय । (१०।१)

षड् आनुपूर्व्या क्षत्रस्य विद्धि धर्म्यान् अनिन्दिते ॥ (१०।२)

राज्ञां तु राक्षसो ऽप्युक्तो विट्शूद्रेष्वासुरः स्मृतः । (११।१)

पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यौ स्मृताविह ॥ (११।२)

पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यौ कथंचन । (१२।१)

अनेन विधिना कार्यो धर्मस्यैषा गतिः स्मृता ॥ (१२।२)

गान्धर्वराक्षसौ क्षत्रे धर्म्यौ तौ मा विशङ्किथाः । (१३।१)

पृथग् वा यदि वा मिश्रौ कर्तव्यौ नात्र संशयः ॥ (१३।२)

सा त्वं मम सकामस्य सकामा वरवर्णिनि । (१४।१)

त्वयैवं का समा नारी न गन्धर्वी तथाप्सराः । (१४।२)

न मिश्रकेशी रम्भा वा न घृताची न मेनका । (१४।३)

चार्वङ्गी वसुकेशी च यथा त्वं मत्तकाशिनि । (१४।४)

कम्बुग्रीवा च सुश्रोणी मृगाक्षी सुस्तनीति च । (१४।५)

निगूढगुल्फा रक्तौष्ठी सुरक्तनखपद्धतिः । (१४।६)

ईषच्च गद्गदां वाचं रम्भोरु त्वं शुचिस्मिते । (१४।७)

यौ तौ जातौ सुसंश्लिष्टौ मध्ये हारविलक्षितौ । (१४।८)

अनर्हं धारयन् नित्यम् अमलं वा चीरवल्कलम् । (१४।९)

इदं शैलकुशाकीर्णं पल्लवैर् उपसेवितम् । (१४।१०)

सिंहशार्दूलसंयुक्तं मृगपक्षिसमाकुलम् । (१४।११)

वनं कण्टकितं घोरं निर्मनुष्यम् अभूतवत् । (१४।१२)

अर्हसे हर्म्यप्रासादान् सौवर्णान् मणिकुट्टिमान् । (१४।१३)

स्वास्तीर्णतल्पमुदितान् कार्तस्वरविभूषितान् । (१४।१४)

इदं नार्हसि कल्याणि कृपणत्वं वरानने । (१४।१५)

मुमूर्षुं मदनाश्लिष्टं त्राहि मां शुभचारिणम् । (१४।१६)

न स्मृतिं वाभिजानामि न दिशं गतचापलः । (१४।१७)

अर्धनालीकनाराचशक्तितोमरमुद्गराः । (१४।१८)

पतन्ति स्म शरीरं मे पादम् ऊरुशिरांसि च । (१४।१९)

पुनः प्ररोहते देवि वनं परशुना हतम् । (१४।२०)

कामाग्निना सुसंदीप्तं तपत्येव ममाङ्गकम् । (१४।२१)

हृदि प्रौढे सुतीक्ष्णाग्रे मन्ये भैषज्यम् ईदृशम् । (१४।२२)

प्रेम्णा संभाषणं स्पर्शं स्मृतिर् दृष्टिः कथाम् अपि । (१४।२३)

विनान्यौषधकामिन्यः प्रजापतिर् अथाब्रवीत् । (१४।२४)

एवम् एतन् महाभागे सुप्रिये स्मितभाषिणि । (१४।२५)

गान्धर्वेण विवाहेन भार्या भवितुम् अर्हसि ॥ (१४।२६)

शकुन्तलोवाच । (१५।१)

यदि धर्मपथस्त्वेष यदि चात्मा प्रभुर् मम । (१५।२)

प्रदाने पौरवश्रेष्ठ शृणु मे समयं प्रभो ॥ (१५।३)

सत्यं मे प्रतिजानीहि यत् त्वां वक्ष्याम्यहं रहः । (१६।१)

ब्राह्मीं मे प्रतिजानीहि प्रतिज्ञां राजसत्तम । (१६।२)

मम जायेत यः पुत्रः स भवेत् त्वदनन्तरम् ॥ (१६।३)

युवराजो महाराज सत्यम् एतद् ब्रवीहि मे । (१७।१)

यद्येतद् एवं दुःषन्त अस्तु मे संगमस्त्वया । (१७।२)

वैशंपायनः । (१७।३)

शकुन्तला । (१७।४)

तस्यास्तु सर्वं संश्रुत्य यथोक्तं स विशां पतिः । (१७।५)

दुःषन्तः पुनर् एवाह यद् यद् इच्छसि तद् वद । (१७।६)

ख्यातो लोकप्रवादो ऽयं विवाह इति शास्त्रतः । (१७।७)

वैवाहिकीं क्रियां सन्तः प्रशंसन्ति प्रजाहिताम् । (१७।८)

लोकप्रवादशान्त्यर्थं विवाहं विधिना कुरु । (१७।९)

सन्त्यत्र यज्ञपात्राणि दर्भाः सुमनसो ऽक्षताः । (१७।१०)

यथा युक्तो विवाहः स्यात् तथा युक्ता प्रजा भवेत् । (१७।११)

तस्माद् आज्यं हविर् लाजाः सिकता ब्राह्मणास्तव । (१७।१२)

वैवाहिकानि चान्यानि समस्तानीह पार्थिव । (१७।१३)

दुरुक्तम् अपि राजेन्द्र क्षन्तव्यं धर्मकारणात् ॥ (१७।१४)

वैशंपायन उवाच । (१८।१)

एवम् अस्त्विति तां राजा प्रत्युवाचाविचारयन् । (१८।२)

पुरोहितं समाहूय वचनं चेदम् अब्रवीत् । (१८।३)

राजपुत्र्या यद् उक्तं वै न वृथा कर्तुम् उत्सहे । (१८।४)

क्रियाहीनो हि न भवेन् मम पुत्रो महाद्युतिः । (१८।५)

तथा कुरुष्व शास्त्रोक्तं विवाहं माचिरं कुरु । (१८।६)

एवम् उक्तो नृपतिना द्विजः परमयन्त्रितः । (१८।७)

शोभनं राजराजेति विधिना कृतवान् द्विजः । (१८।८)

शासनाद् विप्रमुख्यस्य कृतकौतुकमङ्गलः । (१८।९)

अपि च त्वां नयिष्यामि नगरं स्वं शुचिस्मिते । (१८।१०)

यथा त्वम् अर्हा सुश्रोणि सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (१८।११)

एवम् उक्त्वा स राजर्षिस्ताम् अनिन्दितगामिनीम् । (१९।१)

जग्राह विधिवत् पाणावुवास च तया सह ॥ (१९।२)

विश्वास्य चैनां स प्रायाद् अब्रवीच्च पुनः पुनः । (२०।१)

प्रेषयिष्ये तवार्थाय वाहिनीं चतुरङ्गिणीम् । (२०।२)

त्रैविद्यवृद्धैः सहितां नानाराजजनैः सह । (२०।३)

शिबिकासहस्रैः सहिता वनम् आयान्ति बान्धवाः । (२०।४)

मूकाश्चैव किराताश्च कुब्जा वामनकैः सह । (२०।५)

सहिता कञ्चुकिवरैर् वाहिनी सूतमागधैः । (२०।६)

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् वनं च समुपैष्यति । (२०।७)

तया त्वाम् आनयिष्यामि निवासं स्वं शुचिस्मिते । (२०।८)

वैशंपायनः । (२०।९)

अन्यथा त्वां न नेष्यामि स्वनिवेशम् असत्कृताम् । (२०।१०)

सर्वमङ्गलसत्कारैर् अहं सत्यं ब्रवीमि ते । (२०।११)

एवम् उक्त्वा स राजर्षिस्ताम् अनिन्दितगामिनीम् । (२०।१२)

परिष्वज्य च बाहुभ्यां स्मितपूर्वम् उदैक्षत । (२०।१३)

प्रदक्षिणीकृतां देवीं पुनस्तां परिषस्वजे । (२०।१४)

शकुन्तला साश्रुमुखी पपात नृपपादयोः । (२०।१५)

तां देवीं पुनर् उत्थाप्य मा शुचेति पुनः पुनः । (२०।१६)

शपेयं सुकृतेनैव प्रापयिष्ये नृपात्मजे ॥ (२०।१७)

इति तस्याः प्रतिश्रुत्य स नृपो जनमेजय । (२१।१)

मनसा चिन्तयन् प्रायात् काश्यपं प्रति पार्थिवः ॥ (२१।२)

भगवांस्तपसा युक्तः श्रुत्वा किं नु करिष्यति । (२२।१)

तं न प्रसाद्यागतो ऽहं प्रसीदेति द्विजोत्तमम् । (२२।२)

एवं संचिन्तयन्न् एव प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ (२२।३)

मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु कण्वो ऽप्याश्रमम् आगमत् । (२३।१)

शकुन्तला च पितरं ह्रिया नोपजगाम तम् । (२३।२)

शङ्कितेव च विप्रर्षिम् उपचक्राम सा शनैः । (२३।३)

ततो ऽस्य भारं जग्राह आसनं चाप्यकल्पयत् । (२३।४)

प्राक्षालयच्च सा पादौ काश्यपस्य महात्मनः । (२३।५)

न चैनं लज्जयाशक्नोद् अक्षिभ्याम् अभिवीक्षितुम् । (२३।६)

शकुन्तला च सव्रीडा तम् ऋषिं नाभ्यभाषत । (२३।७)

तस्मात् स्वधर्मात् स्खलिता भीता सा भरतर्षभ । (२३।८)

अभवद् दोषदर्शित्वाद् ब्रह्मचारिण्ययन्त्रिता । (२३।९)

स तदा व्रीडितां दृष्ट्वा ऋषिस्तां प्रत्यभाषत । (२३।१०)

कण्वः । (२३।११)

सव्रीडैव च दीर्घायुः पुरेव भविता न च । (२३।१२)

वैशंपायनः । (२३।१३)

वृत्तं कथय रम्भोरु मा त्रासं च प्रकल्पय । (२३।१४)

ततः प्रक्षाल्य पादौ सा विश्रान्तं पुनर् अब्रवीत् । (२३।१५)

निधाय कामं तस्यर्षेः कन्दानि च फलानि च । (२३।१६)

ततः संवाह्य पादौ सा विश्रान्तं वेदिमध्यमा । (२३।१७)

शकुन्तला पौरवाणां दुःषन्तं जग्मुषी पतिम् । (२३।१८)

ततः कृच्छ्राद् अतिशुभा सव्रीडा श्रीमती तदा । (२३।१९)

सगद्गदम् उवाचेदं काश्यपं सा शुचिस्मिता । (२३।२०)

शकुन्तला । (२३।२१)

राजा ताताजगामेह दुःषन्त इलिलात्मजः । (२३।२२)

मया पतिर् वृतो यो ऽसौ दैवयोगाद् इहागतः । (२३।२३)

तस्य तात प्रसीद त्वं भर्ता मे सुमहायशाः । (२३।२४)

अतः सर्वं तु यद् वृत्तं दिव्यज्ञानेन पश्यसि । (२३।२५)

अभयं क्षत्रियकुले प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (२३।२६)

विज्ञायाथ च तां कण्वो दिव्यज्ञानो महातपाः । (२४।१)

ततो धर्मिष्ठतां मत्वा धर्मे चास्खलितं मनः । (२४।२)

उवाच भगवान् प्रीतः पश्यन् दिव्येन चक्षुषा । (२४।३)

सद्वृत्तः स महायशाः । (२४।४)

एवम् एतन् मया ज्ञातम् ॥ (२४।५)

त्वयाद्य राजान्वयया माम् अनादृत्य यत्कृतः । (२५।१)

पुंसा सह समायोगो न स धर्मोपघातकः । (२५।२)

न भयं विद्यते भद्रे मा शुचः सुकृतं कृतम् ॥ (२५।३)

क्षत्रियस्य हि गान्धर्वो विवाहः श्रेष्ठ उच्यते । (२६।१)

सकामायाः सकामेन निर्मन्त्रो रहसि स्मृतः । (२६।२)

किं पुनर् विधिवत् कृत्वा सुप्रजास्त्वं भविष्यसि ॥ (२६।३)

धर्मात्मा च महात्मा च दुःषन्तः पुरुषोत्तमः । (२७।१)

अभ्यगच्छः पतिं यं त्वं भजमानं शकुन्तले ॥ (२७।२)

महात्मा जनिता लोके पुत्रस्तव महाबलः । (२८।१)

य इमां सागरापाङ्गां कृत्स्नां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥ (२८।२)

परं चाभिप्रयातस्य चक्रं तस्य महात्मनः । (२९।१)

भविष्यत्यप्रतिहतं सततं चक्रवर्तिनः ॥ (२९।२)

ततः प्रक्षाल्य पादौ सा विश्रान्तं मुनिम् अब्रवीत् । (३०।१)

विनिधाय ततो भारं संनिधाय फलानि च ॥ (३०।२)

मया पतिर् वृतो यो ऽसौ दुःषन्तः पुरुषोत्तमः । (३१।१)

मम चैव पतिर् दृष्टो देवतानां समक्षतः । (३१।२)

तस्मै ससचिवाय त्वं प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (३१।३)

कण्व उवाच । (३२।१)

प्रसन्न एव तस्याहं त्वत्कृते वरवर्णिनि । (३२।२)

ऋतवो बहवस्ते वै गता व्यर्थाः शुचिस्मिते । (३२।३)

सार्थकं सांप्रतं ह्येतन् न च पापो ऽस्ति ते ऽनघे । (३२।४)

गृहाण च वरं मत्तस्तत्कृते यद् अभीप्सितम् ॥ (३२।५)

वैशंपायन उवाच । (३३।१)

इत्येवम् उक्त्वा सहसा प्रणिधाय मनस्विनी । (३३।२)

ततो धर्मिष्ठतां वव्रे राज्याच्चास्खलनं तथा । (३३।३)

शकुन्तला पौरवाणां दुःषन्तहितकाम्यया । (३३।४)

कण्वः । (३३।५)

वैशंपायनः । (३३।६)

एवम् अस्त्विति तां प्राह कण्वो धर्मभृतां वरः । (३३।७)

पस्पर्श चापि पाणिभ्यां सुतां श्रीम् इव रूपिणीम् । (३३।८)

अद्य प्रभृति देवि त्वं दुःषन्तस्य महात्मनः । (३३।९)

पतिव्रतानां यद् वृत्तिस्तां वृत्तिम् अनुपालय । (३३।१०)

इत्येवम् उक्त्वा धर्मात्मा तां विशुद्ध्यर्थम् अस्पृशत् । (३३।११)

स्पृष्टमात्रे शरीरे तु परं हर्षम् अवाप सा ॥ (३३।१२)