महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 96

1424 of 1995 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

अथ यो विजिगीषेत क्षत्रियः क्षत्रियं युधि । (१।२)

atha yo vijigīṣeta kṣatriyaḥ kṣatriyaṃ yudhi |

1.3१.३

कस्तस्य धर्म्यो विजय एतत् पृष्टो ब्रवीहि मे ॥ (१।३)

kastasya dharmyo vijaya etat pṛṣṭo bravīhi me ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

ससहायो ऽसहायो वा राष्ट्रम् आगम्य भूमिपः । (२।२)

sasahāyo 'sahāyo vā rāṣṭram āgamya bhūmipaḥ |

2.3२.३

ब्रूयाद् अहं वो राजेति रक्षिष्यामि च वः सदा ॥ (२।३)

brūyād ahaṃ vo rājeti rakṣiṣyāmi ca vaḥ sadā ||

3.1३.१

मम धर्म्यं बलिं दत्त किंवा मां प्रतिपत्स्यथ । (३।१)

mama dharmyaṃ baliṃ datta kiṃvā māṃ pratipatsyatha |

3.2३.२

ते चेत् तम् आगतं तत्र वृणुयुः कुशलं भवेत् ॥ (३।२)

te cet tam āgataṃ tatra vṛṇuyuḥ kuśalaṃ bhavet ||

4.1४.१

ते चेद् अक्षत्रियाः सन्तो विरुध्येयुः कथंचन । (४।१)

te ced akṣatriyāḥ santo virudhyeyuḥ kathaṃcana |

4.2४.२

सर्वोपायैर् नियन्तव्या विकर्मस्था नराधिप ॥ (४।२)

sarvopāyair niyantavyā vikarmasthā narādhipa ||

5.1५.१

अशक्तं क्षत्रियं मत्वा शस्त्रं गृह्णात्यथापरः । (५।१)

aśaktaṃ kṣatriyaṃ matvā śastraṃ gṛhṇātyathāparaḥ |

5.2५.२

त्राणायाप्यसमर्थं तं मन्यमानम् अतीव च ॥ (५।२)

trāṇāyāpyasamarthaṃ taṃ manyamānam atīva ca ||

6.1६.१

युधिष्ठिर उवाच । (६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

6.2६.२

अथ यः क्षत्रियो राजा क्षत्रियं प्रत्युपाव्रजेत् । (६।२)

atha yaḥ kṣatriyo rājā kṣatriyaṃ pratyupāvrajet |

6.3६.३

कथं स प्रतियोद्धव्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (६।३)

kathaṃ sa pratiyoddhavyastanme brūhi pitāmaha ||

7.1७.१

भीष्म उवाच । (७।१)

bhīṣma uvāca

7.2७.२

नासंनद्धो नाकवचो योद्धव्यः क्षत्रियो रणे । (७।२)

nāsaṃnaddho nākavaco yoddhavyaḥ kṣatriyo raṇe |

7.3७.३

एक एकेन वाच्यश्च विसृजस्व क्षिपामि च ॥ (७।३)

eka ekena vācyaśca visṛjasva kṣipāmi ca ||

8.1८.१

स चेत् संनद्ध आगच्छेत् संनद्धव्यं ततो भवेत् । (८।१)

sa cet saṃnaddha āgacchet saṃnaddhavyaṃ tato bhavet |

8.2८.२

स चेत् ससैन्य आगच्छेत् ससैन्यस्तम् अथाह्वयेत् ॥ (८।२)

sa cet sasainya āgacchet sasainyastam athāhvayet ||

9.1९.१

स चेन्निकृत्या युध्येत निकृत्या तं प्रयोधयेत् । (९।१)

sa cennikṛtyā yudhyeta nikṛtyā taṃ prayodhayet |

9.2९.२

अथ चेद् धर्मतो युध्येद् धर्मेणैव निवारयेत् ॥ (९।२)

atha ced dharmato yudhyed dharmeṇaiva nivārayet ||

10.1१०.१

नाश्वेन रथिनं यायाद् उदियाद् रथिनं रथी । (१०।१)

nāśvena rathinaṃ yāyād udiyād rathinaṃ rathī |

10.2१०.२

व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च ॥ (१०।२)

vyasane na prahartavyaṃ na bhītāya jitāya ca ||

11.1११.१

नेषुर् लिप्तो न कर्णी स्याद् असताम् एतद् आयुधम् । (११।१)

neṣur lipto na karṇī syād asatām etad āyudham |

11.2११.२

जयार्थम् एव योद्धव्यं न क्रुध्येद् अजिघांसतः ॥ (११।२)

jayārtham eva yoddhavyaṃ na krudhyed ajighāṃsataḥ ||

12.1१२.१

साधूनां तु मिथोभेदात् साधुश्चेद् व्यसनी भवेत् । (१२।१)

sādhūnāṃ tu mithobhedāt sādhuśced vyasanī bhavet |

12.2१२.२

सव्रणो नाभिहन्तव्यो नानपत्यः कथंचन ॥ (१२।२)

savraṇo nābhihantavyo nānapatyaḥ kathaṃcana ||

13.1१३.१

भग्नशस्त्रो विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो हतवाहनः । (१३।१)

bhagnaśastro vipannāśvaśchinnajyo hatavāhanaḥ |

13.2१३.२

चिकित्स्यः स्यात् स्वविषये प्राप्यो वा स्वगृहान् भवेत् । (१३।२)

cikitsyaḥ syāt svaviṣaye prāpyo vā svagṛhān bhavet |

13.3१३.३

निर्व्रणो ऽपि च मोक्तव्य एष धर्मः सनातनः ॥ (१३।३)

nirvraṇo 'pi ca moktavya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

14.1१४.१

तस्माद् धर्मेण योद्धव्यं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् । (१४।१)

tasmād dharmeṇa yoddhavyaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt |

14.2१४.२

सत्सु नित्यं सतां धर्मस्तम् आस्थाय न नाशयेत् ॥ (१४।२)

satsu nityaṃ satāṃ dharmastam āsthāya na nāśayet ||

15.1१५.१

यो वै जयत्यधर्मेण क्षत्रियो वर्धमानकः । (१५।१)

yo vai jayatyadharmeṇa kṣatriyo vardhamānakaḥ |

15.2१५.२

आत्मानम् आत्मना हन्ति पापो निकृतिजीवनः ॥ (१५।२)

ātmānam ātmanā hanti pāpo nikṛtijīvanaḥ ||

16.1१६.१

कर्म चैतद् असाधूनाम् असाधुं साधुना जयेत् । (१६।१)

karma caitad asādhūnām asādhuṃ sādhunā jayet |

16.2१६.२

धर्मेण निधनं श्रेयो न जयः पापकर्मणा ॥ (१६।२)

dharmeṇa nidhanaṃ śreyo na jayaḥ pāpakarmaṇā ||

17.1१७.१

नाधर्मश्चरितो राजन् सद्यः फलति गौर् इव । (१७।१)

nādharmaścarito rājan sadyaḥ phalati gaur iva |

17.2१७.२

मूलान्यस्य प्रशाखाश्च दहन् समनुगच्छति ॥ (१७।२)

mūlānyasya praśākhāśca dahan samanugacchati ||

18.1१८.१

पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पापः प्रहृष्यति । (१८।१)

pāpena karmaṇā vittaṃ labdhvā pāpaḥ prahṛṣyati |

18.2१८.२

स वर्धमानः स्तेयेन पापः पापे प्रसजति ॥ (१८।२)

sa vardhamānaḥ steyena pāpaḥ pāpe prasajati ||

19.1१९.१

न धर्मो ऽस्तीति मन्वानः शुचीन् अवहसन्न् इव । (१९।१)

na dharmo 'stīti manvānaḥ śucīn avahasann iva |

19.2१९.२

अश्रद्दधानभावाच्च विनाशम् उपगच्छति ॥ (१९।२)

aśraddadhānabhāvācca vināśam upagacchati ||

20.1२०.१

स बद्धो वारुणैः पाशैर् अमर्त्य इव मन्यते । (२०।१)

sa baddho vāruṇaiḥ pāśair amartya iva manyate |

20.2२०.२

महादृतिर् इवाध्मातः स्वकृतेन विवर्धते ॥ (२०।२)

mahādṛtir ivādhmātaḥ svakṛtena vivardhate ||

21.1२१.१

ततः समूलो ह्रियते नदीकूलाद् इव द्रुमः । (२१।१)

tataḥ samūlo hriyate nadīkūlād iva drumaḥ |

21.2२१.२

अथैनम् अभिनिन्दन्ति भिन्नं कुम्भम् इवाश्मनि । (२१।२)

athainam abhinindanti bhinnaṃ kumbham ivāśmani |

21.3२१.३

तस्माद् धर्मेण विजयं कामं लिप्सेत भूमिपः ॥ (२१।३)

tasmād dharmeṇa vijayaṃ kāmaṃ lipseta bhūmipaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 96

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit