MBh, 12, 96
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ यो विजिगीषेत क्षत्रियः क्षत्रियं युधि । (१।२)
atha yo vijigīṣeta kṣatriyaḥ kṣatriyaṃ yudhi |
कस्तस्य धर्म्यो विजय एतत् पृष्टो ब्रवीहि मे ॥ (१।३)
kastasya dharmyo vijaya etat pṛṣṭo bravīhi me ||
ब्रूयाद् अहं वो राजेति रक्षिष्यामि च वः सदा ॥ (२।३)
brūyād ahaṃ vo rājeti rakṣiṣyāmi ca vaḥ sadā ||
मम धर्म्यं बलिं दत्त किंवा मां प्रतिपत्स्यथ । (३।१)
mama dharmyaṃ baliṃ datta kiṃvā māṃ pratipatsyatha |
ते चेत् तम् आगतं तत्र वृणुयुः कुशलं भवेत् ॥ (३।२)
te cet tam āgataṃ tatra vṛṇuyuḥ kuśalaṃ bhavet ||
ते चेद् अक्षत्रियाः सन्तो विरुध्येयुः कथंचन । (४।१)
te ced akṣatriyāḥ santo virudhyeyuḥ kathaṃcana |
सर्वोपायैर् नियन्तव्या विकर्मस्था नराधिप ॥ (४।२)
sarvopāyair niyantavyā vikarmasthā narādhipa ||
अशक्तं क्षत्रियं मत्वा शस्त्रं गृह्णात्यथापरः । (५।१)
aśaktaṃ kṣatriyaṃ matvā śastraṃ gṛhṇātyathāparaḥ |
अथ यः क्षत्रियो राजा क्षत्रियं प्रत्युपाव्रजेत् । (६।२)
atha yaḥ kṣatriyo rājā kṣatriyaṃ pratyupāvrajet |
कथं स प्रतियोद्धव्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (६।३)
kathaṃ sa pratiyoddhavyastanme brūhi pitāmaha ||
नासंनद्धो नाकवचो योद्धव्यः क्षत्रियो रणे । (७।२)
nāsaṃnaddho nākavaco yoddhavyaḥ kṣatriyo raṇe |
स चेत् संनद्ध आगच्छेत् संनद्धव्यं ततो भवेत् । (८।१)
sa cet saṃnaddha āgacchet saṃnaddhavyaṃ tato bhavet |
स चेत् ससैन्य आगच्छेत् ससैन्यस्तम् अथाह्वयेत् ॥ (८।२)
sa cet sasainya āgacchet sasainyastam athāhvayet ||
स चेन्निकृत्या युध्येत निकृत्या तं प्रयोधयेत् । (९।१)
sa cennikṛtyā yudhyeta nikṛtyā taṃ prayodhayet |
अथ चेद् धर्मतो युध्येद् धर्मेणैव निवारयेत् ॥ (९।२)
atha ced dharmato yudhyed dharmeṇaiva nivārayet ||
नाश्वेन रथिनं यायाद् उदियाद् रथिनं रथी । (१०।१)
nāśvena rathinaṃ yāyād udiyād rathinaṃ rathī |
व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च ॥ (१०।२)
vyasane na prahartavyaṃ na bhītāya jitāya ca ||
नेषुर् लिप्तो न कर्णी स्याद् असताम् एतद् आयुधम् । (११।१)
neṣur lipto na karṇī syād asatām etad āyudham |
जयार्थम् एव योद्धव्यं न क्रुध्येद् अजिघांसतः ॥ (११।२)
jayārtham eva yoddhavyaṃ na krudhyed ajighāṃsataḥ ||
साधूनां तु मिथोभेदात् साधुश्चेद् व्यसनी भवेत् । (१२।१)
sādhūnāṃ tu mithobhedāt sādhuśced vyasanī bhavet |
भग्नशस्त्रो विपन्नाश्वश्छिन्नज्यो हतवाहनः । (१३।१)
bhagnaśastro vipannāśvaśchinnajyo hatavāhanaḥ |
चिकित्स्यः स्यात् स्वविषये प्राप्यो वा स्वगृहान् भवेत् । (१३।२)
cikitsyaḥ syāt svaviṣaye prāpyo vā svagṛhān bhavet |
निर्व्रणो ऽपि च मोक्तव्य एष धर्मः सनातनः ॥ (१३।३)
nirvraṇo 'pi ca moktavya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||
तस्माद् धर्मेण योद्धव्यं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् । (१४।१)
tasmād dharmeṇa yoddhavyaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt |
सत्सु नित्यं सतां धर्मस्तम् आस्थाय न नाशयेत् ॥ (१४।२)
satsu nityaṃ satāṃ dharmastam āsthāya na nāśayet ||
यो वै जयत्यधर्मेण क्षत्रियो वर्धमानकः । (१५।१)
yo vai jayatyadharmeṇa kṣatriyo vardhamānakaḥ |
कर्म चैतद् असाधूनाम् असाधुं साधुना जयेत् । (१६।१)
karma caitad asādhūnām asādhuṃ sādhunā jayet |
नाधर्मश्चरितो राजन् सद्यः फलति गौर् इव । (१७।१)
nādharmaścarito rājan sadyaḥ phalati gaur iva |
मूलान्यस्य प्रशाखाश्च दहन् समनुगच्छति ॥ (१७।२)
mūlānyasya praśākhāśca dahan samanugacchati ||
पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पापः प्रहृष्यति । (१८।१)
pāpena karmaṇā vittaṃ labdhvā pāpaḥ prahṛṣyati |
न धर्मो ऽस्तीति मन्वानः शुचीन् अवहसन्न् इव । (१९।१)
na dharmo 'stīti manvānaḥ śucīn avahasann iva |
स बद्धो वारुणैः पाशैर् अमर्त्य इव मन्यते । (२०।१)
sa baddho vāruṇaiḥ pāśair amartya iva manyate |
अथैनम् अभिनिन्दन्ति भिन्नं कुम्भम् इवाश्मनि । (२१।२)
athainam abhinindanti bhinnaṃ kumbham ivāśmani |
तस्माद् धर्मेण विजयं कामं लिप्सेत भूमिपः ॥ (२१।३)
tasmād dharmeṇa vijayaṃ kāmaṃ lipseta bhūmipaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.