MBh, 2, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
नायम् अर्हति वार्ष्णेयस्तिष्ठत्स्विह महात्मसु । (१।२)
nāyam arhati vārṣṇeyastiṣṭhatsviha mahātmasu |
यत् कामात् पुण्डरीकाक्षं पाण्डवार्चितवान् असि ॥ (२।२)
yat kāmāt puṇḍarīkākṣaṃ pāṇḍavārcitavān asi ||
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मः सूक्ष्मो हि पाण्डवाः । (३।१)
bālā yūyaṃ na jānīdhvaṃ dharmaḥ sūkṣmo hi pāṇḍavāḥ |
त्वादृशो धर्मयुक्तो हि कुर्वाणः प्रियकाम्यया । (४।१)
tvādṛśo dharmayukto hi kurvāṇaḥ priyakāmyayā |
भवत्यभ्यधिकं भीष्मो लोकेष्ववमतः सताम् ॥ (४।२)
bhavatyabhyadhikaṃ bhīṣmo lokeṣvavamataḥ satām ||
कथं ह्यराजा दाशार्हो मध्ये सर्वमहीक्षिताम् । (५।१)
kathaṃ hyarājā dāśārho madhye sarvamahīkṣitām |
अर्हणाम् अर्हति तथा यथा युष्माभिर् अर्चितः ॥ (५।२)
arhaṇām arhati tathā yathā yuṣmābhir arcitaḥ ||
वसुदेवे स्थिते वृद्धे कथम् अर्हति तत्सुतः ॥ (६।२)
vasudeve sthite vṛddhe katham arhati tatsutaḥ ||
द्रुपदे तिष्ठति कथं माधवो ऽर्हति पूजनम् ॥ (७।२)
drupade tiṣṭhati kathaṃ mādhavo 'rhati pūjanam ||
द्रोणे तिष्ठति वार्ष्णेयं कस्माद् अर्चितवान् असि ॥ (८।२)
droṇe tiṣṭhati vārṣṇeyaṃ kasmād arcitavān asi ||
द्वैपायने स्थिते विप्रे कथं कृष्णो ऽर्चितस्त्वया ॥ (९।२)
dvaipāyane sthite vipre kathaṃ kṛṣṇo 'rcitastvayā ||
नैव ऋत्विङ् न चाचार्यो न राजा मधुसूदनः । (१०।१)
naiva ṛtviṅ na cācāryo na rājā madhusūdanaḥ |
अर्चितश्च कुरुश्रेष्ठ किम् अन्यत् प्रियकाम्यया ॥ (१०।२)
arcitaśca kuruśreṣṭha kim anyat priyakāmyayā ||
अथ वाप्यर्चनीयो ऽयं युष्माकं मधुसूदनः । (११।१)
atha vāpyarcanīyo 'yaṃ yuṣmākaṃ madhusūdanaḥ |
वयं तु न भयाद् अस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । (१२।१)
vayaṃ tu na bhayād asya kaunteyasya mahātmanaḥ |
प्रयच्छामः करान् सर्वे न लोभान्न च सान्त्वनात् ॥ (१२।२)
prayacchāmaḥ karān sarve na lobhānna ca sāntvanāt ||
अस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः । (१३।१)
asya dharmapravṛttasya pārthivatvaṃ cikīrṣataḥ |
करान् अस्मै प्रयच्छामः सो ऽयम् अस्मान्न मन्यते ॥ (१३।२)
karān asmai prayacchāmaḥ so 'yam asmānna manyate ||
किम् अन्यद् अवमानाद्धि यद् इमं राजसंसदि । (१४।१)
kim anyad avamānāddhi yad imaṃ rājasaṃsadi |
अप्राप्तलक्षणं कृष्णम् अर्घ्येणार्चितवान् असि ॥ (१४।२)
aprāptalakṣaṇaṃ kṛṣṇam arghyeṇārcitavān asi ||
अकस्माद् धर्मपुत्रस्य धर्मात्मेति यशो गतम् । (१५।१)
akasmād dharmaputrasya dharmātmeti yaśo gatam |
को हि धर्मच्युते पूजाम् एवं युक्तां प्रयोजयेत् । (१५।२)
ko hi dharmacyute pūjām evaṃ yuktāṃ prayojayet |
यो ऽयं वृष्णिकुले जातो राजानं हतवान् पुरा ॥ (१५।३)
yo 'yaṃ vṛṣṇikule jāto rājānaṃ hatavān purā ||
अद्य धर्मात्मता चैव व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात् । (१६।१)
adya dharmātmatā caiva vyapakṛṣṭā yudhiṣṭhirāt |
कृपणत्वं निविष्टं च कृष्णे ऽर्घ्यस्य निवेदनात् ॥ (१६।२)
kṛpaṇatvaṃ niviṣṭaṃ ca kṛṣṇe 'rghyasya nivedanāt ||
यदि भीताश्च कौन्तेयाः कृपणाश्च तपस्विनः । (१७।१)
yadi bhītāśca kaunteyāḥ kṛpaṇāśca tapasvinaḥ |
ननु त्वयापि बोद्धव्यं यां पूजां माधवो ऽर्हति ॥ (१७।२)
nanu tvayāpi boddhavyaṃ yāṃ pūjāṃ mādhavo 'rhati ||
पूजाम् अनर्हः कस्मात् त्वम् अभ्यनुज्ञातवान् असि ॥ (१८।२)
pūjām anarhaḥ kasmāt tvam abhyanujñātavān asi ||
अयुक्ताम् आत्मनः पूजां त्वं पुनर् बहु मन्यसे । (१९।१)
ayuktām ātmanaḥ pūjāṃ tvaṃ punar bahu manyase |
हविषः प्राप्य निष्यन्दं प्राशितुं श्वेव निर्जने ॥ (१९।२)
haviṣaḥ prāpya niṣyandaṃ prāśituṃ śveva nirjane ||
न त्वयं पार्थिवेन्द्राणाम् अवमानः प्रयुज्यते । (२०।१)
na tvayaṃ pārthivendrāṇām avamānaḥ prayujyate |
त्वाम् एव कुरवो व्यक्तं प्रलम्भन्ते जनार्दन ॥ (२०।२)
tvām eva kuravo vyaktaṃ pralambhante janārdana ||
क्लीबे दारक्रिया यादृग् अन्धे वा रूपदर्शनम् । (२१।१)
klībe dārakriyā yādṛg andhe vā rūpadarśanam |
दृष्टो युधिष्ठिरो राजा दृष्टो भीष्मश्च यादृशः । (२२।१)
dṛṣṭo yudhiṣṭhiro rājā dṛṣṭo bhīṣmaśca yādṛśaḥ |
वासुदेवो ऽप्ययं दृष्टः सर्वम् एतद् यथातथम् ॥ (२२।२)
vāsudevo 'pyayaṃ dṛṣṭaḥ sarvam etad yathātatham ||
इत्युक्त्वा शिशुपालस्तान् उत्थाय परमासनात् । (२३।१)
ityuktvā śiśupālastān utthāya paramāsanāt |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.