महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 38

1873 of 1995 · 32 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्रह्मोवाच । (१।१)

brahmovāca |

1.2१.२

अतः परं प्रवक्ष्यामि तृतीयं गुणम् उत्तमम् । (१।२)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tṛtīyaṃ guṇam uttamam |

1.3१.३

सर्वभूतहितं लोके सतां धर्मम् अनिन्दितम् ॥ (१।३)

sarvabhūtahitaṃ loke satāṃ dharmam aninditam ||

2.1२.१

आनन्दः प्रीतिर् उद्रेकः प्राकाश्यं सुखम् एव च । (२।१)

ānandaḥ prītir udrekaḥ prākāśyaṃ sukham eva ca |

2.2२.२

अकार्पण्यम् असंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥ (२।२)

akārpaṇyam asaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ śraddadhānatā ||

3.1३.१

क्षमा धृतिर् अहिंसा च समता सत्यम् आर्जवम् । (३।१)

kṣamā dhṛtir ahiṃsā ca samatā satyam ārjavam |

3.2३.२

अक्रोधश्चानसूया च शौचं दाक्ष्यं पराक्रमः ॥ (३।२)

akrodhaścānasūyā ca śaucaṃ dākṣyaṃ parākramaḥ ||

4.1४.१

मुधा ज्ञानं मुधा वृत्तं मुधा सेवा मुधा श्रमः । (४।१)

mudhā jñānaṃ mudhā vṛttaṃ mudhā sevā mudhā śramaḥ |

4.2४.२

एवं यो युक्तधर्मः स्यात् सो ऽमुत्रानन्त्यम् अश्नुते ॥ (४।२)

evaṃ yo yuktadharmaḥ syāt so 'mutrānantyam aśnute ||

5.1५.१

निर्ममो निरहंकारो निराशीः सर्वतः समः । (५।१)

nirmamo nirahaṃkāro nirāśīḥ sarvataḥ samaḥ |

5.2५.२

अकामहत इत्येष सतां धर्मः सनातनः ॥ (५।२)

akāmahata ityeṣa satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ ||

6.1६.१

विश्रम्भो ह्रीस्तितिक्षा च त्यागः शौचम् अतन्द्रिता । (६।१)

viśrambho hrīstitikṣā ca tyāgaḥ śaucam atandritā |

6.2६.२

आनृशंस्यम् असंमोहो दया भूतेष्वपैशुनम् ॥ (६।२)

ānṛśaṃsyam asaṃmoho dayā bhūteṣvapaiśunam ||

7.1७.१

हर्षस्तुष्टिर् विस्मयश्च विनयः साधुवृत्तता । (७।१)

harṣastuṣṭir vismayaśca vinayaḥ sādhuvṛttatā |

7.2७.२

शान्तिकर्म विशुद्धिश्च शुभा बुद्धिर् विमोचनम् ॥ (७।२)

śāntikarma viśuddhiśca śubhā buddhir vimocanam ||

8.1८.१

उपेक्षा ब्रह्मचर्यं च परित्यागश्च सर्वशः । (८।१)

upekṣā brahmacaryaṃ ca parityāgaśca sarvaśaḥ |

8.2८.२

निर्ममत्वम् अनाशीस्त्वम् अपरिक्रीतधर्मता ॥ (८।२)

nirmamatvam anāśīstvam aparikrītadharmatā ||

9.1९.१

मुधा दानं मुधा यज्ञो मुधाधीतं मुधा व्रतम् । (९।१)

mudhā dānaṃ mudhā yajño mudhādhītaṃ mudhā vratam |

9.2९.२

मुधा प्रतिग्रहश्चैव मुधा धर्मो मुधा तपः ॥ (९।२)

mudhā pratigrahaścaiva mudhā dharmo mudhā tapaḥ ||

10.1१०.१

एवंवृत्तास्तु ये केचिल् लोके ऽस्मिन् सत्त्वसंश्रयाः । (१०।१)

evaṃvṛttāstu ye kecil loke 'smin sattvasaṃśrayāḥ |

10.2१०.२

ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थास्ते धीराः साधुदर्शिनः ॥ (१०।२)

brāhmaṇā brahmayonisthāste dhīrāḥ sādhudarśinaḥ ||

11.1११.१

हित्वा सर्वाणि पापानि निःशोका ह्यजरामराः । (११।१)

hitvā sarvāṇi pāpāni niḥśokā hyajarāmarāḥ |

11.2११.२

दिवं प्राप्य तु ते धीराः कुर्वते वै ततस्ततः ॥ (११।२)

divaṃ prāpya tu te dhīrāḥ kurvate vai tatastataḥ ||

12.1१२.१

ईशित्वं च वशित्वं च लघुत्वं मनसश्च ते । (१२।१)

īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca laghutvaṃ manasaśca te |

12.2१२.२

विकुर्वते महात्मानो देवास्त्रिदिवगा इव ॥ (१२।२)

vikurvate mahātmāno devāstridivagā iva ||

13.1१३.१

ऊर्ध्वस्रोतस इत्येते देवा वैकारिकाः स्मृताः । (१३।१)

ūrdhvasrotasa ityete devā vaikārikāḥ smṛtāḥ |

13.2१३.२

विकुर्वते प्रकृत्या वै दिवं प्राप्तास्ततस्ततः । (१३।२)

vikurvate prakṛtyā vai divaṃ prāptāstatastataḥ |

13.3१३.३

यद् यद् इच्छन्ति तत् सर्वं भजन्ते विभजन्ति च ॥ (१३।३)

yad yad icchanti tat sarvaṃ bhajante vibhajanti ca ||

14.1१४.१

इत्येतत् सात्त्विकं वृत्तं कथितं वो द्विजर्षभाः । (१४।१)

ityetat sāttvikaṃ vṛttaṃ kathitaṃ vo dvijarṣabhāḥ |

14.2१४.२

एतद् विज्ञाय विधिवल् लभते यद् यद् इच्छति ॥ (१४।२)

etad vijñāya vidhival labhate yad yad icchati ||

15.1१५.१

प्रकीर्तिताः सत्त्वगुणा विशेषतो यथावद् उक्तं गुणवृत्तम् एव च । (१५।१)

prakīrtitāḥ sattvaguṇā viśeṣato yathāvad uktaṃ guṇavṛttam eva ca |

15.2१५.२

नरस्तु यो वेद गुणान् इमान् सदा गुणान् स भुङ्क्ते न गुणैः स भुज्यते ॥ (१५।२)

narastu yo veda guṇān imān sadā guṇān sa bhuṅkte na guṇaiḥ sa bhujyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit