महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 229

527 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

अथ दुर्योधनो राजा तत्र तत्र वने वसन् । (१।२)

atha duryodhano rājā tatra tatra vane vasan |

1.3१.३

जगाम घोषान् अभितस् तत्र चक्रे निवेशनम् ॥ (१।३)

jagāma ghoṣān abhitas tatra cakre niveśanam ||

2.1२.१

रमणीये समाज्ञाते सोदके समहीरुहे । (२।१)

ramaṇīye samājñāte sodake samahīruhe |

2.2२.२

देशे सर्वगुणोपेते चक्रुर् आवसथं नराः ॥ (२।२)

deśe sarvaguṇopete cakrur āvasathaṃ narāḥ ||

3.1३.१

तथैव तत्समीपस्थान् पृथगावसथान् बहून् । (३।१)

tathaiva tatsamīpasthān pṛthagāvasathān bahūn |

3.2३.२

कर्णस्य शकुनेश् चैव भ्रातॄणां चैव सर्वशः ॥ (३।२)

karṇasya śakuneś caiva bhrātṝṇāṃ caiva sarvaśaḥ ||

4.1४.१

ददर्श स तदा गावः शतशो ऽथ सहस्रशः । (४।१)

dadarśa sa tadā gāvaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ |

4.2४.२

अङ्कैर् लक्षैश् च ताः सर्वा लक्षयामास पार्थिवः ॥ (४।२)

aṅkair lakṣaiś ca tāḥ sarvā lakṣayāmāsa pārthivaḥ ||

5.1५.१

अङ्कयामास वत्सांश् च जज्ञे चोपसृतास् त्वपि । (५।१)

aṅkayāmāsa vatsāṃś ca jajñe copasṛtās tvapi |

5.2५.२

बालवत्साश् च या गावः कालयामास ता अपि ॥ (५।२)

bālavatsāś ca yā gāvaḥ kālayāmāsa tā api ||

6.1६.१

अथ स स्मारणं कृत्वा लक्षयित्वा त्रिहायनान् । (६।१)

atha sa smāraṇaṃ kṛtvā lakṣayitvā trihāyanān |

6.2६.२

वृतो गोपालकैः प्रीतो व्यहरत् कुरुनन्दनः ॥ (६।२)

vṛto gopālakaiḥ prīto vyaharat kurunandanaḥ ||

7.1७.१

स च पौरजनः सर्वः सैनिकाश् च सहस्रशः । (७।१)

sa ca paurajanaḥ sarvaḥ sainikāś ca sahasraśaḥ |

7.2७.२

यथोपजोषं चिक्रीडुर् वने तस्मिन् यथामराः ॥ (७।२)

yathopajoṣaṃ cikrīḍur vane tasmin yathāmarāḥ ||

8.1८.१

ततो गोपाः प्रगातारः कुशला नृत्तवादिते । (८।१)

tato gopāḥ pragātāraḥ kuśalā nṛttavādite |

8.2८.२

धार्तराष्ट्रम् उपातिष्ठन् कन्याश् चैव स्वलंकृताः ॥ (८।२)

dhārtarāṣṭram upātiṣṭhan kanyāś caiva svalaṃkṛtāḥ ||

9.1९.१

स स्त्रीगणवृतो राजा प्रहृष्टः प्रददौ वसु । (९।१)

sa strīgaṇavṛto rājā prahṛṣṭaḥ pradadau vasu |

9.2९.२

तेभ्यो यथार्हम् अन्नानि पानानि विविधानि च ॥ (९।२)

tebhyo yathārham annāni pānāni vividhāni ca ||

10.1१०.१

ततस् ते सहिताः सर्वे तरक्षून् महिषान् मृगान् । (१०।१)

tatas te sahitāḥ sarve tarakṣūn mahiṣān mṛgān |

10.2१०.२

गवयर्क्षवराहांश् च समन्तात् पर्यकालयन् ॥ (१०।२)

gavayarkṣavarāhāṃś ca samantāt paryakālayan ||

11.1११.१

स ताञ्शरैर् विनिर्भिन्दन् गजान् बध्नन् महावने । (११।१)

sa tāñśarair vinirbhindan gajān badhnan mahāvane |

11.2११.२

रमणीयेषु देशेषु ग्राहयामास वै मृगान् ॥ (११।२)

ramaṇīyeṣu deśeṣu grāhayāmāsa vai mṛgān ||

12.1१२.१

गोरसान् उपयुञ्जान उपभोगांश् च भारत । (१२।१)

gorasān upayuñjāna upabhogāṃś ca bhārata |

12.2१२.२

पश्यन् सुरमणीयानि पुष्पितानि वनानि च ॥ (१२।२)

paśyan suramaṇīyāni puṣpitāni vanāni ca ||

13.1१३.१

मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च । (१३।१)

mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca |

13.2१३.२

अगच्छद् आनुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतवनं सरः । (१३।२)

agacchad ānupūrvyeṇa puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ |

13.3१३.३

ऋद्ध्या परमया युक्तो महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥ (१३।३)

ṛddhyā paramayā yukto mahendra iva vajrabhṛt ||

14.1१४.१

यदृच्छया च तदहो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (१४।१)

yadṛcchayā ca tadaho dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

14.2१४.२

ईजे राजर्षियज्ञेन सद्यस्केन विशां पते । (१४।२)

īje rājarṣiyajñena sadyaskena viśāṃ pate |

14.3१४.३

दिव्येन विधिना राजा वन्येन कुरुसत्तमः ॥ (१४।३)

divyena vidhinā rājā vanyena kurusattamaḥ ||

15.1१५.१

कृत्वा निवेशम् अभितः सरसस् तस्य कौरवः । (१५।१)

kṛtvā niveśam abhitaḥ sarasas tasya kauravaḥ |

15.2१५.२

द्रौपद्या सहितो धीमान् धर्मपत्न्या नराधिपः ॥ (१५।२)

draupadyā sahito dhīmān dharmapatnyā narādhipaḥ ||

16.1१६.१

ततो दुर्योधनः प्रेष्यान् आदिदेश सहानुजः । (१६।१)

tato duryodhanaḥ preṣyān ādideśa sahānujaḥ |

16.2१६.२

आक्रीडावसथाः क्षिप्रं क्रियन्ताम् इति भारत ॥ (१६।२)

ākrīḍāvasathāḥ kṣipraṃ kriyantām iti bhārata ||

17.1१७.१

ते तथेत्येव कौरव्यम् उक्त्वा वचनकारिणः । (१७।१)

te tathetyeva kauravyam uktvā vacanakāriṇaḥ |

17.2१७.२

चिकीर्षन्तस् तदाक्रीडाञ् जग्मुर् द्वैतवनं सरः ॥ (१७।२)

cikīrṣantas tadākrīḍāñ jagmur dvaitavanaṃ saraḥ ||

18.1१८.१

सेनाग्रं धार्तराष्ट्रस्य प्राप्तं द्वैतवनं सरः । (१८।१)

senāgraṃ dhārtarāṣṭrasya prāptaṃ dvaitavanaṃ saraḥ |

18.2१८.२

प्रविशन्तं वनद्वारि गन्धर्वाः समवारयन् ॥ (१८।२)

praviśantaṃ vanadvāri gandharvāḥ samavārayan ||

19.1१९.१

तत्र गन्धर्वराजो वै पूर्वम् एव विशां पते । (१९।१)

tatra gandharvarājo vai pūrvam eva viśāṃ pate |

19.2१९.२

कुबेरभवनाद् राजन्न् आजगाम गणावृतः ॥ (१९।२)

kuberabhavanād rājann ājagāma gaṇāvṛtaḥ ||

20.1२०.१

गणैर् अप्सरसां चैव त्रिदशानां तथात्मजैः । (२०।१)

gaṇair apsarasāṃ caiva tridaśānāṃ tathātmajaiḥ |

20.2२०.२

विहारशीलः क्रीडार्थं तेन तत् संवृतं सरः ॥ (२०।२)

vihāraśīlaḥ krīḍārthaṃ tena tat saṃvṛtaṃ saraḥ ||

21.1२१.१

तेन तत् संवृतं दृष्ट्वा ते राजपरिचारकाः । (२१।१)

tena tat saṃvṛtaṃ dṛṣṭvā te rājaparicārakāḥ |

21.2२१.२

प्रतिजग्मुस् ततो राजन् यत्र दुर्योधनो नृपः ॥ (२१।२)

pratijagmus tato rājan yatra duryodhano nṛpaḥ ||

22.1२२.१

स तु तेषां वचः श्रुत्वा सैनिकान् युद्धदुर्मदान् । (२२।१)

sa tu teṣāṃ vacaḥ śrutvā sainikān yuddhadurmadān |

22.2२२.२

प्रेषयामास कौरव्य उत्सारयत तान् इति ॥ (२२।२)

preṣayāmāsa kauravya utsārayata tān iti ||

23.1२३.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राज्ञः सेनाग्रयायिनः । (२३।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājñaḥ senāgrayāyinaḥ |

23.2२३.२

सरो द्वैतवनं गत्वा गन्धर्वान् इदम् अब्रुवन् ॥ (२३।२)

saro dvaitavanaṃ gatvā gandharvān idam abruvan ||

24.1२४.१

राजा दुर्योधनो नाम धृतराष्ट्रसुतो बली । (२४।१)

rājā duryodhano nāma dhṛtarāṣṭrasuto balī |

24.2२४.२

विजिहीर्षुर् इहायाति तदर्थम् अपसर्पत ॥ (२४।२)

vijihīrṣur ihāyāti tadartham apasarpata ||

25.1२५.१

एवम् उक्तास् तु गन्धर्वाः प्रहसन्तो विशां पते । (२५।१)

evam uktās tu gandharvāḥ prahasanto viśāṃ pate |

25.2२५.२

प्रत्यब्रुवंस् तान् पुरुषान् इदं सुपरुषं वचः ॥ (२५।२)

pratyabruvaṃs tān puruṣān idaṃ suparuṣaṃ vacaḥ ||

26.1२६.१

न चेतयति वो राजा मन्दबुद्धिः सुयोधनः । (२६।१)

na cetayati vo rājā mandabuddhiḥ suyodhanaḥ |

26.2२६.२

यो ऽस्मान् आज्ञापयत्येवं वश्यान् इव दिवौकसः ॥ (२६।२)

yo 'smān ājñāpayatyevaṃ vaśyān iva divaukasaḥ ||

27.1२७.१

यूयं मुमूर्षवश् चापि मन्दप्रज्ञा न संशयः । (२७।१)

yūyaṃ mumūrṣavaś cāpi mandaprajñā na saṃśayaḥ |

27.2२७.२

ये तस्य वचनाद् एवम् अस्मान् ब्रूत विचेतसः ॥ (२७।२)

ye tasya vacanād evam asmān brūta vicetasaḥ ||

28.1२८.१

गच्छत त्वरिताः सर्वे यत्र राजा स कौरवः । (२८।१)

gacchata tvaritāḥ sarve yatra rājā sa kauravaḥ |

28.2२८.२

द्वेष्यं माद्यैव गच्छध्वं धर्मराजनिवेशनम् ॥ (२८।२)

dveṣyaṃ mādyaiva gacchadhvaṃ dharmarājaniveśanam ||

29.1२९.१

एवम् उक्तास् तु गन्धर्वै राज्ञः सेनाग्रयायिनः । (२९।१)

evam uktās tu gandharvai rājñaḥ senāgrayāyinaḥ |

29.2२९.२

सम्प्राद्रवन् यतो राजा धृतराष्ट्रसुतो ऽभवत् ॥ (२९।२)

samprādravan yato rājā dhṛtarāṣṭrasuto 'bhavat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 229

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit