मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतिं कृतम् । (१।२)

सप्तर्षिपत्न्यः षड् देव्यस् तत्सकाशम् अथागमन् ॥ (१।३)

ऋषिभिः सम्परित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः । (२।१)

द्रुतम् आगम्य चोचुस् ता देवसेनापतिं प्रभुम् ॥ (२।२)

वयं पुत्र परित्यक्ता भर्तृभिर् देवसंमितैः । (३।१)

अकारणाद् रुषा तात पुण्यस्थानात् परिच्युताः ॥ (३।२)

अस्माभिः किल जातस् त्वम् इति केनाप्युदाहृतम् । (४।१)

असत्यम् एतत् संश्रुत्य तस्मान् नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ (४।२)

अक्षयश् च भवेत् स्वर्गस् त्वत्प्रसादाद्धि नः प्रभो । (५।१)

त्वां पुत्रं चाप्यभीप्सामः कृत्वैतद् अनृणो भव ॥ (५।२)

स्कन्द उवाच । (६।१)

मातरो हि भवत्यो मे सुतो वो ऽहम् अनिन्दिताः । (६।२)

यच्चाभीप्सथ तत् सर्वं सम्भविष्यति वस् तथा ॥ (६।३)

मार्कण्डेय उवाच । (७।१)

एवम् उक्ते ततः शक्रं किं कार्यम् इति सो ऽब्रवीत् । (७।२)

उक्तः स्कन्देन ब्रूहीति सो ऽब्रवीद् वासवस् ततः ॥ (७।३)

अभिजित्स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा । (८।१)

इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस् तप्तुं वनं गता ॥ (८।२)

तत्र मूढो ऽस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच्च्युतम् । (९।१)

कालं त्विमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय ॥ (९।२)

धनिष्ठादिस् तदा कालो ब्रह्मणा परिनिर्मितः । (१०।१)

रोहिण्याद्यो ऽभवत् पूर्वम् एवं संख्या समाभवत् ॥ (१०।२)

एवम् उक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः । (११।१)

नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद् वह्निदैवतम् ॥ (११।२)

विनता चाब्रवीत् स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः । (१२।१)

इच्छामि नित्यम् एवाहं त्वया पुत्र सहासितुम् ॥ (१२।२)

स्कन्द उवाच । (१३।१)

एवम् अस्तु नमस् ते ऽस्तु पुत्रस्नेहात् प्रशाधि माम् । (१३।२)

स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा ॥ (१३।३)

मार्कण्डेय उवाच । (१४।१)

अथ मातृगणः सर्वः स्कन्दं वचनम् अब्रवीत् । (१४।२)

वयं सर्वस्य लोकस्य मातरः कविभिः स्तुताः । (१४।३)

इच्छामो मातरस् तुभ्यं भवितुं पूजयस्व नः ॥ (१४।४)

स्कन्द उवाच । (१५।१)

मातरस् तु भवत्यो मे भवतीनाम् अहं सुतः । (१५।२)

उच्यतां यन् मया कार्यं भवतीनाम् अथेप्सितम् ॥ (१५।३)

मातर ऊचुः । (१६।१)

यास् तु ता मातरः पूर्वं लोकस्यास्य प्रकल्पिताः । (१६।२)

अस्माकं तद् भवेत् स्थानं तासां चैव न तद् भवेत् ॥ (१६।३)

भवेम पूज्या लोकस्य न ताः पूज्याः सुरर्षभ । (१७।१)

प्रजास्माकं हृतास् ताभिस् त्वत्कृते ताः प्रयच्छ नः ॥ (१७।२)

स्कन्द उवाच । (१८।१)

दत्ताः प्रजा न ताः शक्या भवतीभिर् निषेवितुम् । (१८।२)

अन्यां वः कां प्रयच्छामि प्रजां यां मनसेच्छथ ॥ (१८।३)

मातर ऊचुः । (१९।१)

इच्छाम तासां मातॄणां प्रजा भोक्तुं प्रयच्छ नः । (१९।२)

त्वया सह पृथग्भूता ये च तासाम् अथेश्वराः ॥ (१९।३)

स्कन्द उवाच । (२०।१)

प्रजा वो दद्मि कष्टं तु भवतीभिर् उदाहृतम् । (२०।२)

परिरक्षत भद्रं वः प्रजाः साधु नमस्कृताः ॥ (२०।३)

मातर ऊचुः । (२१।१)

परिरक्षाम भद्रं ते प्रजाः स्कन्द यथेच्छसि । (२१।२)

त्वया नो रोचते स्कन्द सहवासश् चिरं प्रभो ॥ (२१।३)

स्कन्द उवाच । (२२।१)

यावत् षोडश वर्षाणि भवन्ति तरुणाः प्रजाः । (२२।२)

प्रबाधत मनुष्याणां तावद् रूपैः पृथग्विधैः ॥ (२२।३)

अहं च वः प्रदास्यामि रौद्रम् आत्मानम् अव्ययम् । (२३।१)

परमं तेन सहिता सुखं वत्स्यथ पूजिताः ॥ (२३।२)

मार्कण्डेय उवाच । (२४।१)

ततः शरीरात् स्कन्दस्य पुरुषः काञ्चनप्रभः । (२४।२)

भोक्तुं प्रजाः स मर्त्यानां निष्पपात महाबलः ॥ (२४।३)

अपतत् स तदा भूमौ विसंज्ञो ऽथ क्षुधान्वितः । (२५।१)

स्कन्देन सो ऽभ्यनुज्ञातो रौद्ररूपो ऽभवद् ग्रहः ॥ (२५।२)

स्कन्दापस्मारम् इत्याहुर् ग्रहं तं द्विजसत्तमाः ॥ (२६।१)

विनता तु महारौद्रा कथ्यते शकुनिग्रहः । (२७।१)

पूतनां राक्षसीं प्राहुस् तं विद्यात् पूतनाग्रहम् ॥ (२७।२)

कष्टा दारुणरूपेण घोररूपा निशाचरी । (२८।१)

पिशाची दारुणाकारा कथ्यते शीतपूतना । (२८।२)

गर्भान् सा मानुषीणां तु हरते घोरदर्शना ॥ (२८।३)

अदितिं रेवतीं प्राहुर् ग्रहस् तस्यास् तु रैवतः । (२९।१)

सो ऽपि बालाञ्शिशून् घोरो बाधते वै महाग्रहः ॥ (२९।२)

दैत्यानां या दितिर् माता ताम् आहुर् मुखमण्डिकाम् । (३०।१)

अत्यर्थं शिशुमांसेन सम्प्रहृष्टा दुरासदा ॥ (३०।२)

कुमाराश् च कुमार्यश् च ये प्रोक्ताः स्कन्दसम्भवाः । (३१।१)

ते ऽपि गर्भभुजः सर्वे कौरव्य सुमहाग्रहाः ॥ (३१।२)

तासाम् एव कुमारीणां पतयस् ते प्रकीर्तिताः । (३२।१)

अज्ञायमाना गृह्णन्ति बालकान् रौद्रकर्मिणः ॥ (३२।२)

गवां माता तु या प्राज्ञैः कथ्यते सुरभिर् नृप । (३३।१)

शकुनिस् ताम् अथारुह्य सह भुङ्क्ते शिशून् भुवि ॥ (३३।२)

सरमा नाम या माता शुनां देवी जनाधिप । (३४।१)

सापि गर्भान् समादत्ते मानुषीणां सदैव हि ॥ (३४।२)

पादपानां च या माता करञ्जनिलया हि सा । (३५।१)

करञ्जे तां नमस्यन्ति तस्मात् पुत्रार्थिनो नराः ॥ (३५।२)

इमे त्वष्टादशान्ये वै ग्रहा मांसमधुप्रियाः । (३६।१)

द्विपञ्चरात्रं तिष्ठन्ति सततं सूतिकागृहे ॥ (३६।२)

कद्रूः सूक्ष्मवपुर् भूत्वा गर्भिणीं प्रविशेद् यदा । (३७।१)

भुङ्क्ते सा तत्र तं गर्भं सा तु नागं प्रसूयते ॥ (३७।२)

गन्धर्वाणां तु या माता सा गर्भं गृह्य गच्छति । (३८।१)

ततो विलीनगर्भा सा मानुषी भुवि दृश्यते ॥ (३८।२)

या जनित्री त्वप्सरसां गर्भम् आस्ते प्रगृह्य सा । (३९।१)

उपविष्टं ततो गर्भं कथयन्ति मनीषिणः ॥ (३९।२)

लोहितस्योदधेः कन्या धात्री स्कन्दस्य सा स्मृता । (४०।१)

लोहितायनिर् इत्येवं कदम्बे सा हि पूज्यते ॥ (४०।२)

पुरुषेषु यथा रुद्रस् तथार्या प्रमदास्वपि । (४१।१)

आर्या माता कुमारस्य पृथक्कामार्थम् इज्यते ॥ (४१।२)

एवम् एते कुमाराणां मया प्रोक्ता महाग्रहाः । (४२।१)

यावत् षोडश वर्षाणि अशिवास् ते शिवास् ततः ॥ (४२।२)

ये च मातृगणाः प्रोक्ताः पुरुषाश् चैव ये ग्रहाः । (४३।१)

सर्वे स्कन्दग्रहा नाम ज्ञेया नित्यं शरीरिभिः ॥ (४३।२)

तेषां प्रशमनं कार्यं स्नानं धूपम् अथाञ्जनम् । (४४।१)

बलिकर्मोपहारश् च स्कन्दस्येज्या विशेषतः ॥ (४४।२)

एवम् एते ऽर्चिताः सर्वे प्रयच्छन्ति शुभं नृणाम् । (४५।१)

आयुर् वीर्यं च राजेन्द्र सम्यक् पूजानमस्कृताः ॥ (४५।२)

ऊर्ध्वं तु षोडशाद् वर्षाद् ये भवन्ति ग्रहा नृणाम् । (४६।१)

तान् अहं सम्प्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ॥ (४६।२)

यः पश्यति नरो देवाञ्जाग्रद् वा शयितो ऽपि वा । (४७।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं तं तु देवग्रहं विदुः ॥ (४७।२)

आसीनश् च शयानश् च यः पश्यति नरः पितॄन् । (४८।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयस् तु पितृग्रहः ॥ (४८।२)

अवमन्यति यः सिद्धान् क्रुद्धाश् चापि शपन्ति यम् । (४९।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयः सिद्धग्रहस् तु सः ॥ (४९।२)

उपाघ्राति च यो गन्धान् रसांश् चापि पृथग्विधान् । (५०।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयो राक्षसो ग्रहः ॥ (५०।२)

गन्धर्वाश् चापि यं दिव्याः संस्पृशन्ति नरं भुवि । (५१।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहो गान्धर्व एव सः ॥ (५१।२)

आविशन्ति च यं यक्षाः पुरुषं कालपर्यये । (५२।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयो यक्षग्रहस् तु सः ॥ (५२।२)

अधिरोहन्ति यं नित्यं पिशाचाः पुरुषं क्वचित् । (५३।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं पैशाचं तं ग्रहं विदुः ॥ (५३।२)

यस्य दोषैः प्रकुपितं चित्तं मुह्यति देहिनः । (५४।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं साधनं तस्य शास्त्रतः ॥ (५४।२)

वैक्लव्याच्च भयाच्चैव घोराणां चापि दर्शनात् । (५५।१)

उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सत्त्वं तस्य तु साधनम् ॥ (५५।२)

कश्चित् क्रीडितुकामो वै भोक्तुकामस् तथापरः । (५६।१)

अभिकामस् तथैवान्य इत्येष त्रिविधो ग्रहः ॥ (५६।२)

यावत् सप्ततिवर्षाणि भवन्त्येते ग्रहा नृणाम् । (५७।१)

अतः परं देहिनां तु ग्रहतुल्यो भवेज्ज्वरः ॥ (५७।२)

अप्रकीर्णेन्द्रियं दान्तं शुचिं नित्यम् अतन्द्रितम् । (५८।१)

आस्तिकं श्रद्दधानं च वर्जयन्ति सदा ग्रहाः ॥ (५८।२)

इत्येष ते ग्रहोद्देशो मानुषाणां प्रकीर्तितः । (५९।१)

न स्पृशन्ति ग्रहा भक्तान् नरान् देवं महेश्वरम् ॥ (५९।२)