वैशंपायन उवाच । (१।१)

विशेषार्थी ततो भीष्मः पौत्राणां विनयेप्सया । (१।२)

इष्वस्त्रज्ञान् पर्यपृच्छद् आचार्यान् वीर्यसंमतान् ॥ (१।३)

नाल्पधीर् नामहाभागस् तथानानास्त्रकोविदः । (२।१)

नादेवसत्त्वो विनयेत् कुरून् अस्त्रे महाबलान् । (२।२)

इति संचिन्त्य गाङ्गेयस्तदा भरतसत्तमः । (२।३)

द्रोणाय वेदविदुषे भारद्वाजाय धीमते । (२।४)

पाण्डवान् कौरवांश्चैव ददौ शिष्यान् नरर्षभ । (२।५)

शास्त्रतः पूजितश्चैव सम्यक् तेन महात्मना । (२।६)

स भीष्मेण महाभागस्तुष्टो ऽस्त्रविदुषां वरः । (२।७)

प्रतिजग्राह तान् सर्वाञ् शिष्यत्वेन महायशाः । (२।८)

शिक्षयामास च द्रोणो धनुर्वेदम् अशेषतः । (२।९)

ते ऽचिरेणैव कालेन सर्वशस्त्रविशारदाः । (२।१०)

बभूवुः कौरवा राजन् पाण्डवाश्चामितौजसः । (२।११)

जनमेजय उवाच । (२।१२)

वैशंपायन उवाच । (२।१३)

कथं समभवद् द्रोणः कथं चास्त्राण्यवाप्तवान् । (२।१४)

कथं चागात् कुरून् ब्रह्मन् कस्य पुत्रः स वीर्यवान् । (२।१५)

कथं चास्य सुतो जातः सो ऽश्वत्थामास्त्रवित्तमः । (२।१६)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण प्रकीर्तय । (२।१७)

गङ्गाद्वारं प्रति महान् बभूव भगवान् ऋषिः । (२।१८)

भरद्वाज इति ख्यातः सततं संशितव्रतः । (२।१९)

सो ऽभिषेक्तुं ततो गङ्गां पूर्वम् एवागमन् नदीम् ॥ (२।२०)

महर्षिस्तु भरद्वाजो हविर्धाने चरन् पुरा । (३।१)

ददर्शाप्सरसं साक्षाद् घृताचीम् आप्लुताम् ऋषिः । (३।२)

रूपयौवनसम्पन्नां मददृप्तां मदालसाम् ॥ (३।३)

तस्या वायुः समुद्धूतो वसनं व्यपकर्षत । (४।१)

तद्गुह्यदर्शनाद् अस्या रागो ऽजायत चेतसि । (४।२)

ततो ऽस्य रेतश्चस्कन्द तद् ऋषिर् द्रोण आदधे । (४।३)

व्यपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा ताम् ऋषिश्चकमे ततः । (४।४)

तत्र संसक्तमनसो भरद्वाजस्य धीमतः । (४।५)

रम्यगुह्यस्थलां नृप । (४।६)

पीनोत्तुङ्गकुचां दृष्ट्वा ॥ (४।७)

तस्मिन् समभवद् द्रोणः कलशे तस्य धीमतः । (५।१)

अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः । (५।२)

अग्नेर् अस्त्रम् उपादाय यद् ऋषिर् वेद काश्यपः । (५।३)

अध्यगच्छद् भरद्वाजस्तद् अस्त्रं देवकारितम् ॥ (५।४)

अग्निवेश्यं महाभागं भरद्वाजः प्रतापवान् । (६।१)

प्रत्यपादयद् आग्नेयम् अस्त्रं धर्मभृतां वरः ॥ (६।२)

अग्निष्टुज्जातः स मुनिस्ततो भरतसत्तम । (७।१)

भ्राता भ्रातरम् अन्तिके । (७।२)

अग्निवेश्यस्तदा द्रोणं । (७।३)

भारद्वाजं तदाग्नेयं महास्त्रं प्रत्यपादयत् । (७।४)

स वै युक्तो गुरुर् इह यदीच्छेत् कृपणः सुखम् । (७।५)

भीष्मो ऽप्यलपद् एवं स भारद्वाजपरीप्सया ॥ (७।६)

भरद्वाजसखा चासीत् पृषतो नाम पार्थिवः । (८।१)

तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत् सुतः ॥ (८।२)

स नित्यम् आश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः । (९।१)

चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः ॥ (९।२)

ततो व्यतीते पृषते स राजा द्रुपदो ऽभवत् । (१०।१)

पाञ्चालेषु महाबाहुर् उत्तरेषु नरेश्वरः ॥ (१०।२)

भरद्वाजो ऽपि भगवान् आरुरोह दिवं तदा । (११।१)

तत्रैव च वसन् द्रोणस्तपस्तेपे महातपाः । (११।२)

वेदवेदाङ्गविद्वान् स तपसा दग्धकिल्बिषः । (११।३)

ततः पितृनियुक्तात्मा पुत्रलोभान् महायशाः । (११।४)

शारद्वतीं ततो द्रोणः कृपीं भार्याम् अविन्दत ॥ (११।५)

अग्निहोत्रे च धर्मे च दमे च सततं रता । (१२।१)

अलभद् गौतमी पुत्रम् अश्वत्थामानम् एव च ॥ (१२।२)

स जातमात्रो व्यनदद् यथैवोच्चैःश्रवा हयः । (१३।१)

तच्छ्रुत्वान्तर्हितं भूतम् अन्तरिक्षस्थम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

अश्वस्येवास्य यत् स्थाम नदतः प्रदिशो गतम् । (१४।१)

अश्वत्थामैव बालो ऽयं तस्मान् नाम्ना भविष्यति ॥ (१४।२)

सुतेन तेन सुप्रीतो भारद्वाजस्ततो ऽभवत् । (१५।१)

तत्रैव च वसन् धीमान् धनुर्वेदपरो ऽभवत् ॥ (१५।२)

स शुश्राव महात्मानं जामदग्न्यं परंतपम् । (१६।१)

सर्वज्ञानविदं विप्रं सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (१६।२)

ब्राह्मणेभ्यस्तदा राजन् दित्सन्तं वसु सर्वशः । (१६।३)

स रामस्य धनुर्वेदं दिव्यान्यस्त्राणि चैव ह । (१६।४)

श्रुत्वा तेषु मनश्चक्रे नीतिशास्त्रे तथैव च । (१६।५)

ततः स व्रतिभिः शिष्यैस्तपोयुक्तैर् महातपाः । (१६।६)

वृतः प्रायान् महाबाहुर् महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् । (१६।७)

ततो महेन्द्रम् आसाद्य भारद्वाजो महातपाः । (१६।८)

क्षान्तं दान्तम् अमित्रघ्नम् अपश्यद् भृगुनन्दनम् । (१६।९)

ततो द्रोणो वृतः शिष्यैर् उपगम्य भृगूद्वहम् । (१६।१०)

आचख्यावात्मनो नाम जन्म चाङ्गिरसः कुले । (१६।११)

निवेद्य शिरसा भूमौ पादौ चैवाभ्यवादयत् । (१६।१२)

ततस्तं सर्वम् उत्सृज्य वनं जिगमिषुं तदा । (१६।१३)

शस्त्रास्त्रेषु च निष्णातं श्रुत्वा तत्र समागतम् । (१६।१४)

तम् अब्रवीन् महात्मा स सर्वक्षत्रियमर्दनः । (१६।१५)

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ यद् इच्छसि वदस्व मे । (१६।१६)

एवम् उक्तस्तु रामेण भारद्वाजो ऽब्रवीद् वचः ॥ (१६।१७)

वनं तु प्रस्थितं रामं भारद्वाजस्तदाब्रवीत् । (१७।१)

भरद्वाजात् समुत्पन्नं तथा त्वं माम् अयोनिजम् । (१७।२)

आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजर्षभम् । (१७।३)

रामं प्रहरतां श्रेष्ठं दित्सन्तं विविधं वसु । (१७।४)

अहं धनम् अनन्तं हि प्रार्थये विपुलव्रत ॥ (१७।५)

राम उवाच । (१८।१)

हिरण्यं मम यच्चान्यद् वसु किंचन विद्यते । (१८।२)

ब्राह्मणेभ्यो मया दत्तं सर्वम् एव तपोधन ॥ (१८।३)

तथैवेयं धरा देवी सागरान्ता सपत्तना । (१९।१)

कश्यपाय मया दत्ता कृत्स्ना नगरमालिनी ॥ (१९।२)

शरीरमात्रम् एवाद्य मयेदम् अवशेषितम् । (२०।१)

अस्त्राणि च महार्हाणि शस्त्राणि विविधानि च । (२०।२)

अस्त्राणि वा शरीरं वा वरयैतन् मयोद्यतम् । (२०।३)

वृणीष्व किं प्रयच्छामि तुभ्यं द्रोण वदाशु तत् ॥ (२०।४)

द्रोण उवाच । (२१।१)

अस्त्राणि मे समग्राणि ससंहाराणि भार्गव । (२१।२)

सप्रयोगरहस्यानि दातुम् अर्हस्यशेषतः । (२१।३)

एतद् वसु वसूनां हि सर्वेषां विप्रसत्तम । (२१।४)

राम उवाच । (२१।५)

प्रयच्छ भगवन् मह्यं वरम् एतन् मया वृतम् । (२१।६)

कृतार्थं च भविष्यामि वरं लब्ध्वा द्विजोत्तम । (२१।७)

प्रतिगृह्णीष्व विप्रेन्द्र द्रोण मत्तो यदीच्छसि । (२१।८)

वरं तव ददाम्यद्य यद् उक्तं ते द्विजोत्तम । (२१।९)

गृहाणास्त्राणि दिव्यानि धनुर्वेदं च मामकम् । (२१।१०)

सपुत्रस्य ददाम्येतत् तव द्रोण महद् वरम् । (२१।११)

कृतार्थो गच्छ विप्रेन्द्र गच्छ चैव यथागतम् । (२१।१२)

कृतास्त्रश्चैव शूरश्च सर्वशास्त्रविशारदः । (२१।१३)

अश्वत्थामेति विख्यातो भविष्यति महारथः ॥ (२१।१४)

वैशंपायन उवाच । (२२।१)

तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रादाद् अस्त्राणि भार्गवः । (२२।२)

सरहस्यव्रतं चैव धनुर्वेदम् अशेषतः ॥ (२२।३)

प्रतिगृह्य तु तत् सर्वं कृतास्त्रो द्विजसत्तमः । (२३।१)

प्रियं सखायं सुप्रीतो जगाम द्रुपदं प्रति ॥ (२३।२)