याज्ञवल्क्य उवाच । (१।१)

पादावध्यात्मम् इत्याहुर् ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः । (१।२)

गन्तव्यम् अधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ (१।३)

पायुर् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथातत्त्वार्थदर्शिनः । (२।१)

विसर्गम् अधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ (२।२)

उपस्थो ऽध्यात्मम् इत्याहुर् यथायोगनिदर्शनम् । (३।१)

अधिभूतं तथानन्दो दैवतं च प्रजापतिः ॥ (३।२)

हस्तावध्यात्मम् इत्याहुर् यथासांख्यनिदर्शनम् । (४।१)

कर्तव्यम् अधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ (४।२)

वाग् अध्यात्मम् इति प्राहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् । (५।१)

वक्तव्यम् अधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ (५।२)

चक्षुर् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् । (६।१)

रूपम् अत्राधिभूतं तु सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ॥ (६।२)

श्रोत्रम् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् । (७।१)

शब्दस्तत्राधिभूतं तु दिशस्तत्राधिदैवतम् ॥ (७।२)

जिह्वाम् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथातत्त्वनिदर्शनम् । (८।१)

रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम् ॥ (८।२)

घ्राणम् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् । (९।१)

गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम् ॥ (९।२)

त्वग् अध्यात्मम् इति प्राहुस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः । (१०।१)

स्पर्श एवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम् ॥ (१०।२)

मनो ऽध्यात्मम् इति प्राहुर् यथाश्रुतिनिदर्शनम् । (११।१)

मन्तव्यम् अधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥ (११।२)

अहंकारिकम् अध्यात्मम् आहुस्तत्त्वनिदर्शनम् । (१२।१)

अभिमानो ऽधिभूतं तु भवस्तत्राधिदैवतम् ॥ (१२।२)

बुद्धिर् अध्यात्मम् इत्याहुर् यथावेदनिदर्शनम् । (१३।१)

बोद्धव्यम् अधिभूतं तु क्षेत्रज्ञो ऽत्राधिदैवतम् ॥ (१३।२)

एषा ते व्यक्ततो राजन् विभूतिर् अनुवर्णिता । (१४।१)

आदौ मध्ये तथा चान्ते यथातत्त्वेन तत्त्ववित् ॥ (१४।२)

प्रकृतिर् गुणान् विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया । (१५।१)

क्रीडार्थं तु महाराज शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१५।२)

यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते । (१६।१)

प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान् बहून् ॥ (१६।२)

सत्त्वम् आनन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाश्यम् एव च । (१७।१)

सुखं शुद्धित्वम् आरोग्यं संतोषः श्रद्दधानता ॥ (१७।२)

अकार्पण्यम् असंरम्भः क्षमा धृतिर् अहिंसता । (१८।१)

समता सत्यम् आनृण्यं मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥ (१८।२)

शौचम् आर्जवम् आचारम् अलौल्यं हृद्यसंभ्रमः । (१९।१)

इष्टानिष्टवियोगानां कृतानाम् अविकत्थनम् ॥ (१९।२)

दानेन चानुग्रहणम् अस्पृहार्थे परार्थता । (२०।१)

सर्वभूतदया चैव सत्त्वस्यैते गुणाः स्मृताः ॥ (२०।२)

रजोगुणानां संघातो रूपम् ऐश्वर्यविग्रहे । (२१।१)

अत्याशित्वम् अकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ॥ (२१।२)

परापवादेषु रतिर् विवादानां च सेवनम् । (२२।१)

अहंकारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम् ॥ (२२।२)

परितापो ऽपहरणं ह्रीनाशो ऽनार्जवं तथा । (२३।१)

भेदः परुषता चैव कामक्रोधौ मदस्तथा । (२३।२)

दर्पो द्वेषो ऽतिवादश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ॥ (२३।३)

तामसानां तु संघातं प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम् । (२४।१)

मोहो ऽप्रकाशस्तामिस्रम् अन्धतामिस्रसंज्ञितम् ॥ (२४।२)

मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उच्यते । (२५।१)

तमसो लक्षणानीह भक्षाणाम् अभिरोचनम् ॥ (२५।२)

भोजनानाम् अपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता । (२६।१)

गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च ॥ (२६।२)

दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः । (२७।१)

नृत्यवादित्रगीतानाम् अज्ञानाच्छ्रद्दधानता । (२७।२)

द्वेषो धर्मविशेषाणाम् एते वै तामसा गुणाः ॥ (२७।३)