MBh, 1, 184
Select a line for its word-by-word analysis.
धृष्टद्युम्नस्तु पाञ्चाल्यः पृष्ठतः कुरुनन्दनौ । (१।२)
dhṛṣṭadyumnastu pāñcālyaḥ pṛṣṭhataḥ kurunandanau |
अन्वगच्छत् तदा यान्तौ भार्गवस्य निवेशनम् ॥ (१।३)
anvagacchat tadā yāntau bhārgavasya niveśanam ||
स्वयम् आरान् निविष्टो ऽभूद् भार्गवस्य निवेशने । (२।२)
svayam ārān niviṣṭo 'bhūd bhārgavasya niveśane |
पुरुषान् द्रौपदीहेतोर् जानीध्वं के त्विमे द्विजाः ॥ (२।४)
puruṣān draupadīhetor jānīdhvaṃ ke tvime dvijāḥ ||
साये ऽथ भीमस्तु रिपुप्रमाथी जिष्णुर् यमौ चापि महानुभावौ । (३।१)
sāye 'tha bhīmastu ripupramāthī jiṣṇur yamau cāpi mahānubhāvau |
भैक्षं चरित्वा तु युधिष्ठिराय निवेदयांचक्रुर् अदीनसत्त्वाः ॥ (३।२)
bhaikṣaṃ caritvā tu yudhiṣṭhirāya nivedayāṃcakrur adīnasattvāḥ ||
ततस्तु कुन्ती द्रुपदात्मजां ताम् उवाच काले वचनं वदान्या । (४।१)
tatastu kuntī drupadātmajāṃ tām uvāca kāle vacanaṃ vadānyā |
अतो ऽग्रम् आदाय कुरुष्व भद्रे बलिं च विप्राय च देहि भिक्षाम् ॥ (४।२)
ato 'gram ādāya kuruṣva bhadre baliṃ ca viprāya ca dehi bhikṣām ||
ये चान्नम् इच्छन्ति ददस्व तेभ्यः परिश्रिता ये परितो मनुष्याः । (५।१)
ye cānnam icchanti dadasva tebhyaḥ pariśritā ye parito manuṣyāḥ |
ततश्च शेषं प्रविभज्य शीघ्रम् अर्धं चतुर्णां मम चात्मनश्च ॥ (५।२)
tataśca śeṣaṃ pravibhajya śīghram ardhaṃ caturṇāṃ mama cātmanaśca ||
अर्धं च भीमाय ददाहि भद्रे य एष मत्तर्षभतुल्यरूपः । (६।१)
ardhaṃ ca bhīmāya dadāhi bhadre ya eṣa mattarṣabhatulyarūpaḥ |
श्यामो युवा संहननोपपन्न एषो हि वीरो बहुभुक् सदैव ॥ (६।२)
śyāmo yuvā saṃhananopapanna eṣo hi vīro bahubhuk sadaiva ||
सा हृष्टरूपैव तु राजपुत्री तस्या वचः साध्वविशङ्कमाना । (७।१)
sā hṛṣṭarūpaiva tu rājaputrī tasyā vacaḥ sādhvaviśaṅkamānā |
यथावद् उक्तं प्रचकार साध्वी ते चापि सर्वे ऽभ्यवजह्रुर् अन्नम् ॥ (७।२)
yathāvad uktaṃ pracakāra sādhvī te cāpi sarve 'bhyavajahrur annam ||
कुशैस्तु भूमौ शयनं चकार माद्रीसुतः सहदेवस्तरस्वी । (८।१)
kuśaistu bhūmau śayanaṃ cakāra mādrīsutaḥ sahadevastarasvī |
यथात्मीयान्यजिनानि सर्वे संस्तीर्य वीराः सुषुपुर् धरण्याम् ॥ (८।२)
yathātmīyānyajināni sarve saṃstīrya vīrāḥ suṣupur dharaṇyām ||
अगस्त्यशास्ताम् अभितो दिशं तु शिरांसि तेषां कुरुसत्तमानाम् । (९।१)
agastyaśāstām abhito diśaṃ tu śirāṃsi teṣāṃ kurusattamānām |
कुन्ती पुरस्तात् तु बभूव तेषां कृष्णा तिरश्चैव बभूव पत्तः ॥ (९।२)
kuntī purastāt tu babhūva teṣāṃ kṛṣṇā tiraścaiva babhūva pattaḥ ||
अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः पादोपधानेव कृता कुशेषु । (१०।१)
aśeta bhūmau saha pāṇḍuputraiḥ pādopadhāneva kṛtā kuśeṣu |
न तत्र दुःखं च बभूव तस्या न चावमेने कुरुपुंगवांस्तान् ॥ (१०।२)
na tatra duḥkhaṃ ca babhūva tasyā na cāvamene kurupuṃgavāṃstān ||
ते तत्र शूराः कथयांबभूवुः कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः । (११।१)
te tatra śūrāḥ kathayāṃbabhūvuḥ kathā vicitrāḥ pṛtanādhikārāḥ |
अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागान् खड्गान् गदाश्चापि परश्वधांश्च ॥ (११।२)
astrāṇi divyāni rathāṃśca nāgān khaḍgān gadāścāpi paraśvadhāṃśca ||
तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम् । (१२।१)
teṣāṃ kathāstāḥ parikīrtyamānāḥ pāñcālarājasya sutastadānīm |
शुश्राव कृष्णां च तथा निषण्णां ते चापि सर्वे ददृशुर् मनुष्याः ॥ (१२।२)
śuśrāva kṛṣṇāṃ ca tathā niṣaṇṇāṃ te cāpi sarve dadṛśur manuṣyāḥ ||
धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ । (१३।१)
dhṛṣṭadyumno rājaputrastu sarvaṃ vṛttaṃ teṣāṃ kathitaṃ caiva rātrau |
सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम ॥ (१३।२)
sarvaṃ rājñe drupadāyākhilena nivedayiṣyaṃstvarito jagāma ||
पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूपस् तान् पाण्डवान् अप्रतिविन्दमानः । (१४।१)
pāñcālarājastu viṣaṇṇarūpas tān pāṇḍavān aprativindamānaḥ |
धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन् महात्मा क्व सा गता केन नीता च कृष्णा ॥ (१४।२)
dhṛṣṭadyumnaṃ paryapṛcchan mahātmā kva sā gatā kena nītā ca kṛṣṇā ||
कच्चिन् न शूद्रेण न हीनजेन वैश्येन वा करदेनोपपन्ना । (१५।१)
kaccin na śūdreṇa na hīnajena vaiśyena vā karadenopapannā |
कच्चित् पदं मूर्ध्नि न मे निदिग्धं कच्चिन् माला पतिता न श्मशाने ॥ (१५।२)
kaccit padaṃ mūrdhni na me nidigdhaṃ kaccin mālā patitā na śmaśāne ||
कच्चित् सवर्णप्रवरो मनुष्य उद्रिक्तवर्णो ऽप्युत वेह कच्चित् । (१६।१)
kaccit savarṇapravaro manuṣya udriktavarṇo 'pyuta veha kaccit |
कच्चिन् न वामो मम मूर्ध्नि पादः कृष्णाभिमर्शेन कृतो ऽद्य पुत्र ॥ (१६।२)
kaccin na vāmo mama mūrdhni pādaḥ kṛṣṇābhimarśena kṛto 'dya putra ||
कच्चिच्च यक्ष्ये परमप्रतीतः संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण । (१७।१)
kaccicca yakṣye paramapratītaḥ saṃyujya pārthena nararṣabheṇa |
ब्रवीहि तत्त्वेन महानुभावः को ऽसौ विजेता दुहितुर् ममाद्य ॥ (१७।२)
bravīhi tattvena mahānubhāvaḥ ko 'sau vijetā duhitur mamādya ||
विचित्रवीर्यस्य तु कच्चिद् अद्य कुरुप्रवीरस्य धरन्ति पुत्राः । (१८।१)
vicitravīryasya tu kaccid adya kurupravīrasya dharanti putrāḥ |
कच्चित् तु मे यज्ञफलेन पुत्र भाग्येन तस्याश्च कुलं च वा मे । (१८।२)
kaccit tu me yajñaphalena putra bhāgyena tasyāśca kulaṃ ca vā me |
कच्चित् तु पार्थेन यवीयसाद्य धनुर् गृहीतं निहतं च लक्ष्यम् ॥ (१८।३)
kaccit tu pārthena yavīyasādya dhanur gṛhītaṃ nihataṃ ca lakṣyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.