महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 184

184 of 1995 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

धृष्टद्युम्नस्तु पाञ्चाल्यः पृष्ठतः कुरुनन्दनौ । (१।२)

dhṛṣṭadyumnastu pāñcālyaḥ pṛṣṭhataḥ kurunandanau |

1.3१.३

अन्वगच्छत् तदा यान्तौ भार्गवस्य निवेशनम् ॥ (१।३)

anvagacchat tadā yāntau bhārgavasya niveśanam ||

2.1२.१

सो ऽज्ञायमानः पुरुषान् अवधाय समन्ततः । (२।१)

so 'jñāyamānaḥ puruṣān avadhāya samantataḥ |

2.2२.२

स्वयम् आरान् निविष्टो ऽभूद् भार्गवस्य निवेशने । (२।२)

svayam ārān niviṣṭo 'bhūd bhārgavasya niveśane |

2.3२.३

जिज्ञासमानस्तु स तान् संदिदेश नृपात्मजः । (२।३)

jijñāsamānastu sa tān saṃdideśa nṛpātmajaḥ |

2.4२.४

पुरुषान् द्रौपदीहेतोर् जानीध्वं के त्विमे द्विजाः ॥ (२।४)

puruṣān draupadīhetor jānīdhvaṃ ke tvime dvijāḥ ||

3.1३.१

साये ऽथ भीमस्तु रिपुप्रमाथी जिष्णुर् यमौ चापि महानुभावौ । (३।१)

sāye 'tha bhīmastu ripupramāthī jiṣṇur yamau cāpi mahānubhāvau |

3.2३.२

भैक्षं चरित्वा तु युधिष्ठिराय निवेदयांचक्रुर् अदीनसत्त्वाः ॥ (३।२)

bhaikṣaṃ caritvā tu yudhiṣṭhirāya nivedayāṃcakrur adīnasattvāḥ ||

4.1४.१

ततस्तु कुन्ती द्रुपदात्मजां ताम् उवाच काले वचनं वदान्या । (४।१)

tatastu kuntī drupadātmajāṃ tām uvāca kāle vacanaṃ vadānyā |

4.2४.२

अतो ऽग्रम् आदाय कुरुष्व भद्रे बलिं च विप्राय च देहि भिक्षाम् ॥ (४।२)

ato 'gram ādāya kuruṣva bhadre baliṃ ca viprāya ca dehi bhikṣām ||

5.1५.१

ये चान्नम् इच्छन्ति ददस्व तेभ्यः परिश्रिता ये परितो मनुष्याः । (५।१)

ye cānnam icchanti dadasva tebhyaḥ pariśritā ye parito manuṣyāḥ |

5.2५.२

ततश्च शेषं प्रविभज्य शीघ्रम् अर्धं चतुर्णां मम चात्मनश्च ॥ (५।२)

tataśca śeṣaṃ pravibhajya śīghram ardhaṃ caturṇāṃ mama cātmanaśca ||

6.1६.१

अर्धं च भीमाय ददाहि भद्रे य एष मत्तर्षभतुल्यरूपः । (६।१)

ardhaṃ ca bhīmāya dadāhi bhadre ya eṣa mattarṣabhatulyarūpaḥ |

6.2६.२

श्यामो युवा संहननोपपन्न एषो हि वीरो बहुभुक् सदैव ॥ (६।२)

śyāmo yuvā saṃhananopapanna eṣo hi vīro bahubhuk sadaiva ||

7.1७.१

सा हृष्टरूपैव तु राजपुत्री तस्या वचः साध्वविशङ्कमाना । (७।१)

sā hṛṣṭarūpaiva tu rājaputrī tasyā vacaḥ sādhvaviśaṅkamānā |

7.2७.२

यथावद् उक्तं प्रचकार साध्वी ते चापि सर्वे ऽभ्यवजह्रुर् अन्नम् ॥ (७।२)

yathāvad uktaṃ pracakāra sādhvī te cāpi sarve 'bhyavajahrur annam ||

8.1८.१

कुशैस्तु भूमौ शयनं चकार माद्रीसुतः सहदेवस्तरस्वी । (८।१)

kuśaistu bhūmau śayanaṃ cakāra mādrīsutaḥ sahadevastarasvī |

8.2८.२

यथात्मीयान्यजिनानि सर्वे संस्तीर्य वीराः सुषुपुर् धरण्याम् ॥ (८।२)

yathātmīyānyajināni sarve saṃstīrya vīrāḥ suṣupur dharaṇyām ||

9.1९.१

अगस्त्यशास्ताम् अभितो दिशं तु शिरांसि तेषां कुरुसत्तमानाम् । (९।१)

agastyaśāstām abhito diśaṃ tu śirāṃsi teṣāṃ kurusattamānām |

9.2९.२

कुन्ती पुरस्तात् तु बभूव तेषां कृष्णा तिरश्चैव बभूव पत्तः ॥ (९।२)

kuntī purastāt tu babhūva teṣāṃ kṛṣṇā tiraścaiva babhūva pattaḥ ||

10.1१०.१

अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः पादोपधानेव कृता कुशेषु । (१०।१)

aśeta bhūmau saha pāṇḍuputraiḥ pādopadhāneva kṛtā kuśeṣu |

10.2१०.२

न तत्र दुःखं च बभूव तस्या न चावमेने कुरुपुंगवांस्तान् ॥ (१०।२)

na tatra duḥkhaṃ ca babhūva tasyā na cāvamene kurupuṃgavāṃstān ||

11.1११.१

ते तत्र शूराः कथयांबभूवुः कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः । (११।१)

te tatra śūrāḥ kathayāṃbabhūvuḥ kathā vicitrāḥ pṛtanādhikārāḥ |

11.2११.२

अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागान् खड्गान् गदाश्चापि परश्वधांश्च ॥ (११।२)

astrāṇi divyāni rathāṃśca nāgān khaḍgān gadāścāpi paraśvadhāṃśca ||

12.1१२.१

तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम् । (१२।१)

teṣāṃ kathāstāḥ parikīrtyamānāḥ pāñcālarājasya sutastadānīm |

12.2१२.२

शुश्राव कृष्णां च तथा निषण्णां ते चापि सर्वे ददृशुर् मनुष्याः ॥ (१२।२)

śuśrāva kṛṣṇāṃ ca tathā niṣaṇṇāṃ te cāpi sarve dadṛśur manuṣyāḥ ||

13.1१३.१

धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ । (१३।१)

dhṛṣṭadyumno rājaputrastu sarvaṃ vṛttaṃ teṣāṃ kathitaṃ caiva rātrau |

13.2१३.२

सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम ॥ (१३।२)

sarvaṃ rājñe drupadāyākhilena nivedayiṣyaṃstvarito jagāma ||

14.1१४.१

पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूपस् तान् पाण्डवान् अप्रतिविन्दमानः । (१४।१)

pāñcālarājastu viṣaṇṇarūpas tān pāṇḍavān aprativindamānaḥ |

14.2१४.२

धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन् महात्मा क्व सा गता केन नीता च कृष्णा ॥ (१४।२)

dhṛṣṭadyumnaṃ paryapṛcchan mahātmā kva sā gatā kena nītā ca kṛṣṇā ||

15.1१५.१

कच्चिन् न शूद्रेण न हीनजेन वैश्येन वा करदेनोपपन्ना । (१५।१)

kaccin na śūdreṇa na hīnajena vaiśyena vā karadenopapannā |

15.2१५.२

कच्चित् पदं मूर्ध्नि न मे निदिग्धं कच्चिन् माला पतिता न श्मशाने ॥ (१५।२)

kaccit padaṃ mūrdhni na me nidigdhaṃ kaccin mālā patitā na śmaśāne ||

16.1१६.१

कच्चित् सवर्णप्रवरो मनुष्य उद्रिक्तवर्णो ऽप्युत वेह कच्चित् । (१६।१)

kaccit savarṇapravaro manuṣya udriktavarṇo 'pyuta veha kaccit |

16.2१६.२

कच्चिन् न वामो मम मूर्ध्नि पादः कृष्णाभिमर्शेन कृतो ऽद्य पुत्र ॥ (१६।२)

kaccin na vāmo mama mūrdhni pādaḥ kṛṣṇābhimarśena kṛto 'dya putra ||

17.1१७.१

कच्चिच्च यक्ष्ये परमप्रतीतः संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण । (१७।१)

kaccicca yakṣye paramapratītaḥ saṃyujya pārthena nararṣabheṇa |

17.2१७.२

ब्रवीहि तत्त्वेन महानुभावः को ऽसौ विजेता दुहितुर् ममाद्य ॥ (१७।२)

bravīhi tattvena mahānubhāvaḥ ko 'sau vijetā duhitur mamādya ||

18.1१८.१

विचित्रवीर्यस्य तु कच्चिद् अद्य कुरुप्रवीरस्य धरन्ति पुत्राः । (१८।१)

vicitravīryasya tu kaccid adya kurupravīrasya dharanti putrāḥ |

18.2१८.२

कच्चित् तु मे यज्ञफलेन पुत्र भाग्येन तस्याश्च कुलं च वा मे । (१८।२)

kaccit tu me yajñaphalena putra bhāgyena tasyāśca kulaṃ ca vā me |

18.3१८.३

कच्चित् तु पार्थेन यवीयसाद्य धनुर् गृहीतं निहतं च लक्ष्यम् ॥ (१८।३)

kaccit tu pārthena yavīyasādya dhanur gṛhītaṃ nihataṃ ca lakṣyam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 184

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit